18 Yaşını Dolduran Çocuğa Nafaka Devam Eder mi? (Üniversite ve Yardım Nafakası)

Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ebeveynin nafaka yükümlülüğü tamamen biter mi? Özellikle üniversite okuyan çocuklar için bu soru sıkça gündeme gelir. Bu yazıda erginlik sonrası nafakanın durumunu ve yardım nafakasını açıklıyoruz.

İştirak Nafakası Ne Zaman Biter?

İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kural olarak kendiliğinden sona erer. Bu tarihten sonra iştirak nafakası adı altında ödeme yapılması gerekmez. Ancak bu, ebeveynin tüm yükümlülüğünün bittiği anlamına gelmez.

Erginlik Sonrası: Yardım Nafakası

Türk Medeni Kanunu’nun 328/2. maddesine göre, çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Bu kapsamda, eğitimini sürdüren ergin çocuk, yardım nafakası talep edebilir.

Yardım nafakası, TMK 364. madde kapsamında, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşlere ödenir. Üniversite okuyan ve kendi geçimini sağlayamayan ergin çocuk, bu nafakanın tipik örneğidir.

Yardım Nafakası İçin Şartlar

• Eğitimin devam etmesi: Çocuğun düzenli bir eğitim (lise, üniversite) görüyor olması gerekir. Uygulamada bakım yükümlülüğü, eğitimin tamamlanması için gerekli makul süreyle sınırlıdır; eğitime düzenli devam edildiği öğrenci belgesi ve transkriptle belgelenmelidir.
• Kendi geçimini sağlayamama: Çocuğun çalışarak kendi ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olması.
• Ebeveynin mali gücü: Nafaka, ebeveynden beklenebilecek ölçüde ve mali gücüyle orantılı belirlenir.

Nasıl Talep Edilir?

Erginleşen çocuk, iştirak nafakasının otomatik devamını isteyemez; yardım nafakası için kendi adına ayrı bir dava açması gerekir. Bu davayı çocuğun kendisi açar, çünkü artık fiil ehliyetini kazanmıştır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; TMK 365’in son fıkrasına göre yetkili mahkeme ise taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir, dolayısıyla dava davacının kendi yerleşim yerinde de açılabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Asıl Dayanak: TMK m.328’in İki Fıkrası

Erginlik sonrası nafakanın kanunî temeli, çoğu kaynakta atlanan tek bir maddededir ve iki fıkradan oluşur.

Birinci fıkra — kural: ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.

Erginlik ne zaman başlar? TMK m.11 uyarınca erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Ayrıca evlenme veya hâkim kararıyla da erginlik kazanılabilir. Bu hâllerde de bakım borcu bakımından aynı sonuç doğar.

İkinci fıkra — istisna: çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.

Üç kayıt içerir. Birincisi — “eğitimi devam ediyorsa”: yükümlülüğün şartı fiilen öğrenim görülmesidir. İkincisi — “durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde”: yükümlülük mutlak değil, ana babanın malî gücüyle sınırlıdır. Üçüncüsü — “eğitimi sona erinceye kadar”: yükümlülük sınırsız ve süresiz değildir; eğitimin bitmesiyle sona erer.

Maddenin kaynağı. Eski Kanunda bu maddeyi karşılayan bir hüküm bulunmamaktadır. Maddenin yazımında İsviçre Medenî Kanunu’nun 277. maddesi göz önünde tutulmuştur.

Kanun koyucunun amacı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında, kanun koyucunun m.328/2 ile getirdiği bu hükümle eğitime verdiği önemi vurguladığı ve öğrenimlerini başarıyla sürdürmekte olan ergin öğrencileri desteklemiş olduğu belirtilmektedir.

İki Hükmün Birleşimi: m.328/2 ve m.364/1

Uygulamada nafakanın hukukî dayanağı tek bir maddeye değil, iki maddeye birlikte dayandırılır.

İkinci dayanak — TMK m.364/1: herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Yargıtay’ın nitelendirmesi. Türk Medenî Kanunu’nun 328. maddesi eğitimi devam eden ergin çocuklara bakma yükümlülüğünü özel olarak düzenlemiş olmasına rağmen, Yargıtay kararlarında eğitimine devam eden ergin çocuğa ödenen nafaka yardım nafakası olarak kabul edilmekte ve hukukî dayanağı olarak TMK m.328/2 ve TMK m.364 hükümleri birlikte gösterilmektedir.

Pratik sonuç — dilekçede ikisi de yazılmalı. Dava dilekçesinde hukukî sebep olarak yalnız birine dayanılması eksikliktir; her iki madde birlikte gösterilmelidir.

İkisinin ölçütleri farklıdır. m.328/2 bakımından aranan, çocuğun eğitiminin devam etmesidir. m.364 bakımından aranan ise, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olmaktır. Dilekçede her ikisinin de karşılandığı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Yoksulluk ölçütü. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik yaklaşımına göre; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve kültür (eğitim) gibi bireyin maddî varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir.

Sıra kuralı — TMK m.365/1: nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Çocuk bakımından bu, davanın ana ve babaya yöneltileceği anlamına gelir.

Davayı Kim Açar? Kritik Kural

Bu, uygulamada en çok hataya yol açan noktadır ve cevabı nettir.

Dava ergin çocuğun kendisi tarafından açılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 22.10.2013 tarihli, 2013/10251 E., 2013/23928 K. sayılı kararında belirtildiği üzere, m.328/2 kapsamındaki yükümlülük ergin olan çocuğun kendisi tarafından açılmış bir dava mevcutsa söz konusu olur.

Sebebi. Ergin olan kişi tam fiil ehliyetine sahiptir; artık velâyet altında değildir ve yasal temsilcisi bulunmaz. Bu nedenle ana ya da baba, ergin çocuk adına bu davayı açamaz.

Sık yapılan hata. Velâyet kendisinde olan ebeveynin, çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra da onun adına nafaka artırım veya nafaka davası açması bu kurala aykırıdır ve dava şartı yokluğu sonucunu doğurabilir.

Vekâlet mümkündür. Ergin çocuk, davayı bir avukat aracılığıyla takip edebilir; bu hâlde vekâletnameyi çocuğun kendisi vermelidir.

Kendiliğinden dönüşüm yoktur. İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden yardım nafakasına dönüşmez. Erginlikle birlikte iştirak nafakası sona erer; yeni nafaka için ayrı bir dava açılması gerekir.

Ödeme devam ediyorsa da dava gerekir. Yükümlünün fiilen ödeme yapmaya devam etmesi hukukî bir güvence sağlamaz; ödeme her an kesilebilir. Bu nedenle ilâma bağlanması gerekir.

Ölçütler: İçtihat Ne Diyor?

Mahkemenin neye bakacağı, Yargıtay kararlarında somutlaşmıştır.

Açıköğretim nafakayı kaldırmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 13.03.2015 tarihli, 2013/1627 E., 2015/1020 K. sayılı kararında; ergin olmasına rağmen eğitimi süren ve düzenli geliri bulunmayan çocuğa karşı ana ve babanın yükümlülüğünün eğitim sona erinceye kadar devam ettiği, çocuğun açıköğretimde okumasının bu nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı kabul edilmiştir.

Aynı yönde bir başka karar. Hukuk Genel Kurulu’nun 2018/904 E., 2019/1181 K. sayılı kararında da, mahkemenin kabulünün aksine açıköğretim fakültesinde okuyor olmanın babanın yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiştir.

Yükümlünün geliri düşükse. Aynı kararda, davalı babanın maaşından yapılan kesinti ile birlikte dahi aylık gelirinin sınırlı olduğu; ancak eğitimine devam eden ve düzenli bir geliri bulunmayan çocuğuna bir miktar nafaka ödeyebileceğinin kuşkusuz olduğu değerlendirilmiştir. Yani düşük gelir yükümlülüğü kaldırmaz, miktarı belirler.

Diğer ebeveynin katkısı gözetilir. Aynı kararda, çocuğun geliri bulunan annesiyle aynı evde yaşaması nedeniyle annesinden de yardım aldığının kabulü gerektiği belirtilmiştir. Bu, miktarın belirlenmesinde etkili bir unsurdur.

“Başarıyla sürdürme” vurgusu. Hukuk Genel Kurulu kararlarında kanun koyucunun öğrenimlerini başarıyla sürdürmekte olan ergin öğrencileri desteklediği belirtilmektedir. Bu nedenle dosyaya güncel öğrenci belgesi ve — mümkünse — transkript sunulması yerinde olur.

Sınırsız değildir. Çocuğun eğitimi süresince bakım yükümü devam eder; ancak bu yükümlülük sınırsız ve ilânihaye kabul edilmemiştir. Makul öğrenim süresini aşan, sürekli değiştirilen ya da fiilen sürdürülmeyen öğrenim bu korumadan yararlanmaz.

Dava, Görev, Yetki ve Tahsil

Talebin nereye ve nasıl yöneltileceği ile kararın nasıl uygulanacağı, süreci tamamlayan halkalardır.

Dilekçe unsurları — HMK m.119. Dava dilekçesinde; mahkemenin adı, tarafların bilgileri, davanın konusu, açık bir şekilde vakıalar, hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiği, dayanılan hukukî sebepler ve açık bir biçimde talep sonucu yer alır.

Belgeler ekli verilir — HMK m.121. Elde bulunan belgeler asıllarıyla birlikte, karşı taraf sayısından bir fazla örnekle eklenir; başka yerlerden getirtilecek kayıtlar için bulunabilmesini sağlayıcı açıklama yapılır.

Hangi belgeler? Güncel öğrenci belgesi, varsa transkript, barınma ve ulaşım giderlerini gösteren kayıtlar, gelir durumunu gösteren belgeler ve yükümlünün malî durumuna ilişkin kayıtların celbi talebi.

Görev. Nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

Yetki. Yardım nafakası davalarında yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Bu kural davacı öğrenciye kolaylık sağlar: dava kendi yerleşim yerinde açılabilir.

Yargılama usulü. Aile hukukuna ilişkin bu davalar basit yargılama usulüne tâbidir; deliller dilekçelerle birlikte sunulmalıdır.

Başlangıç tarihi. Nafaka kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Geriye dönük dönem bakımından talep kural olarak sonuç doğurmaz; bu nedenle gecikmemek gerekir.

Artış kaydı. TMK m.365’in son fıkrası uyarınca hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. “İstem hâlinde” kaydı gereği bu düzenleme dilekçede talep edilmelidir.

Tahsil. Karar ilamlı icra yoluyla takip edilir. Borçlu, İİK m.33 uyarınca icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcun itfa, imhal veya zamanaşımı sebebiyle sona erdiğini ileri sürebilir; bu sebepler sınırlı sayıdadır. Nafaka ilâmlarında temyiz icrayı durdurmaz ve teminat karşılığında dahi icra durdurulamaz. Ödenmemesi hâlinde İİK m.344 uyarınca tazyik hapsi gündeme gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk 18 yaşını doldurunca nafaka kendiliğinden biter mi?

İştirak nafakası biter. TMK 328/1’e göre ana babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; iştirak nafakası bu anda kendiliğinden sona erer ve kaldırma kararı gerekmez. Ancak bu, ebeveynin tüm yükümlülüğünün bittiği anlamına gelmez.

Üniversite okuyan çocuk nafaka alabilir mi?

Alabilir. TMK 328/2’ye göre çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Yargıtay bu kalemi yardım nafakası olarak niteler ve dayanağını TMK 328/2 ile TMK 364 olarak gösterir.

Nafaka otomatik olarak eğitim nafakasına dönüşür mü?

Hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 13.02.2012 tarihli 2010/17921 E., 2012/2392 K. sayılı kararına göre bu yükümlülük, ancak ergin çocuğun kendisi tarafından açılmış bir yardım nafakası davası bulunması hâlinde söz konusu olur. Mevcut dosya kendiliğinden devam etmez.

Davayı anne veya baba çocuk adına açabilir mi?

Hayır. Erginleşen çocuk fiil ehliyetini kazandığından davayı kendi adına açar. Anılan Yargıtay kararında, ergin olan çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu, uygulamada en sık yapılan usul hatasıdır.

Dava hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. TMK 365’in son fıkrasına göre yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.

Yarı zamanlı çalışıyorum, nafaka hakkım düşer mi?

Kural olarak düşmez. Elde edilen gelir geçimi tam olarak karşılamıyorsa nafaka hakkı devam eder; bu gelirler yalnızca miktarın belirlenmesinde hesaba katılır. Öğrenim kredisi almak da tek başına hakkı ortadan kaldırmaz.

Babam zaten para gönderiyor, dava açmama gerek var mı?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 22.01.2007 tarihli 2006/18804 E., 2007/17 K. sayılı kararına göre düzenli yardım alınmış olması nafaka talebinin reddini gerektirmez; yükümlü kendi rızasıyla ödeme yapmadığı takdirde onu zorlayan bir nafaka hükmü bulunmalıdır. Dava açmakta hukuki yarar vardır.

Nafaka eğitim boyunca kesintisiz devam eder mi?

Uygulamada bakım yükümlülüğünün, eğitimin tamamlanması için gerekli makul süre kadar devam edeceği kabul edilir. Eğitim makul süre içinde bitirilemiyorsa kalan süre için nafaka beklenemez. Bu nedenle eğitime düzenli devam edildiğinin öğrenci belgesi ve transkriptle belgelenmesi gerekir.