18 Yaşını Dolduran Çocuğa Nafaka Devam Eder mi?

Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ebeveynin nafaka yükümlülüğü tamamen biter mi? Özellikle üniversite okuyan çocuklar için bu soru sıkça gündeme gelir. Bu yazıda erginlik sonrası nafakanın durumunu ve yardım nafakasını açıklıyoruz.

Nafaka konusunda hakkınızı doğru hesaplatın

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp 📋 Ön Değerlendirme

İştirak Nafakası Ne Zaman Biter?

İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kural olarak kendiliğinden sona erer. Bu tarihten sonra iştirak nafakası adı altında ödeme yapılması gerekmez. Ancak bu, ebeveynin tüm yükümlülüğünün bittiği anlamına gelmez.

Erginlik Sonrası: Yardım Nafakası

Türk Medeni Kanunu’nun 328/2. maddesine göre, çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Bu kapsamda, eğitimini sürdüren ergin çocuk, yardım nafakası talep edebilir.

Yardım nafakası, TMK 364. madde kapsamında, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşlere ödenir. Üniversite okuyan ve kendi geçimini sağlayamayan ergin çocuk, bu nafakanın tipik örneğidir.

Yardım Nafakası İçin Şartlar

Eğitimin devam etmesi: Çocuğun düzenli bir eğitim (lise, üniversite) görüyor olması gerekir. Uygulamada bakım yükümlülüğü, eğitimin tamamlanması için gerekli makul süreyle sınırlıdır; eğitime düzenli devam edildiği öğrenci belgesi ve transkriptle belgelenmelidir.
Kendi geçimini sağlayamama: Çocuğun çalışarak kendi ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olması.
Ebeveynin mali gücü: Nafaka, ebeveynden beklenebilecek ölçüde ve mali gücüyle orantılı belirlenir.

Nasıl Talep Edilir?

Erginleşen çocuk, iştirak nafakasının otomatik devamını isteyemez; yardım nafakası için kendi adına ayrı bir dava açması gerekir. Bu davayı çocuğun kendisi açar, çünkü artık fiil ehliyetini kazanmıştır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; TMK 365’in son fıkrasına göre yetkili mahkeme ise taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir, dolayısıyla dava davacının kendi yerleşim yerinde de açılabilir.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Erginlik anında ne olur: iki ayrı hukuki kalem

Çocuk 18’ini doldurduğunda tek bir şey değil, iki şey birden olur. Bunları ayırmadan süreç yönetilemez.

1) İştirak nafakası biter

TMK 328/1’e göre ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. İştirak nafakası da bu anda kendiliğinden sona erer; kaldırma kararı almaya gerek yoktur. Yargıtay uygulamasında, ergin olmakla zaten sona ermiş nafakanın kaldırılması için açılan davada hukuki yarar bulunmadığı ve davanın usulden reddi gerektiği kabul edilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 29.03.2004 tarihli, 2004/2886 E. ve 2004/2859 K. sayılı kararı da babanın bakım mükellefiyetinin çocuğun reşit olmasıyla sona ereceği yönündedir.

Dikkat: erginlik her zaman 18 yaş demek değildir. Evlenme veya mahkeme kararıyla ergin kılınma (kazai rüşt) hâllerinde erginlik daha erken gerçekleşir ve nafaka o anda sona erer.

2) Yeni bir nafaka hakkı doğabilir — ama kendiliğinden değil

TMK 328/2’ye göre çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Uygulamada “eğitim nafakası” denen bu kalem, Yargıtay tarafından yardım nafakası olarak nitelendirilir ve dayanağı TMK 328/2 ile TMK 364 birlikte gösterilir.

Kritik nokta şudur: bu yükümlülük ancak dava ile hüküm altına alınır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 13.02.2012 tarihli, 2010/17921 E. ve 2012/2392 K. sayılı kararında, ana babanın bu bakım yükümlülüğünün ergin çocuğun kendisi tarafından açılmış bir yardım nafakası davasının bulunması hâlinde söz konusu olacağı; ergin olan ve fiil ehliyetini kazanmış çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamayacağı belirtilmiştir.

Davayı kim, nerede, nasıl açar?

Davacı: çocuğun kendisi

Erginleşen çocuk fiil ehliyetini kazanmıştır; nafakayı kendi adına ister. Anne veya babanın onun adına dava açma yetkisi yoktur. Bu, uygulamada en sık yapılan usul hatasıdır: mevcut nafaka dosyası üzerinden anne adına açılan davalar reddedilir.

Görevli mahkeme: aile mahkemesi

Talep aile hukukundan kaynaklandığından görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetkili mahkeme: taraflardan birinin yerleşim yeri

TMK 365’in son fıkrasına göre yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Yani dava yalnızca davalının bulunduğu yerde açılmak zorunda değildir; davacı kendi yerleşim yerinde de açabilir. Bu düzenlemenin amacı, yoksulluk içindeki hısımın imkânsızlıkları yüzünden davasını açamamasını önlemektir.

Mirasçılıktaki sıra kuralı

TMK 365/1’e göre nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Ergin çocuk bakımından bu, doğrudan ana babaya yönelmek demektir; sıra sorunu daha çok üstsoy veya kardeşlerden nafaka istenen hâllerde gündeme gelir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, sıra gözetilmeksizin açılan yardım nafakası davasının dinlenmesine olanak bulunmadığı kabul edilmektedir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2015/15058 E., 2016/2662 K.; 2016/17247 E., 2017/6724 K.).

Talep şart: re’sen hükmedilmez

İştirak nafakasından farklı olarak yardım nafakasına hâkim kendiliğinden hükmedemez; mutlaka talep gerekir.

Hangi ölçütlere bakılıyor?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 06.06.2017 tarihli, 2016/19061 E. ve 2017/9116 K. sayılı kararında denge şöyle kurulmuştur: eğitimine devam eden ergin birey kendi emek ve geliriyle yaşamını sürdürmekten yoksun ise, ana babasından öğrenimini tamamlayıncaya kadar yardım nafakası isteyebilir. Ne var ki bunu vermekle yükümlü tutulacak kişilerin de geçim sıkıntısına düşürülmemesi asıldır. Bu nedenle belirlenen nafaka, davacının geçinmesi için yeterli ve nafaka yükümlüsünün geliriyle orantılı olacak şekilde, TMK 4’teki hakkaniyet ilkesi gözetilerek takdir edilmelidir.

Eğitimin niteliği ve makul süre

Aranan, düzenli biçimde sürdürülen bir eğitimdir. Doktrinde ve uygulamada, ana babanın bakma yükümlülüğünün ancak eğitimin tamamlanması için gerekli makul süre kadar devam edeceği kabul edilir. Eğitim makul süre içinde bitirilemiyorsa, kalan süre boyunca nafaka ödenmesi beklenemez. Bu nedenle nafaka talebinde bulunan çocuğun eğitimine düzenli olarak devam ettiğini belgelemesi gerekir: öğrenci belgesi, transkript, kayıt yenileme kayıtları.

Kısmi gelir nafakayı bitirmez

Yarı zamanlı çalışmak veya öğrenim kredisi almak, tek başına nafaka hakkını ortadan kaldırmaz; bu gelirler geçimi tam olarak karşılamıyorsa miktarın belirlenmesinde hesaba katılır.

Ebeveynin gönüllü ödemesi talebi engellemez

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 22.01.2007 tarihli, 2006/18804 E. ve 2007/17 K. sayılı kararında; davacının düzenli biçimde babasından yardım almış olmasının nafaka talebinin reddini gerektirmeyeceği, zira nafaka yükümlüsü kendi rızasıyla ödeme yapmadığı takdirde onu yardıma zorlayan bir nafaka hükmü bulunması gerektiği belirtilmiştir. Yani “zaten para gönderiyor” savunması davayı düşürmez.

Zamanlama, tahsil ve sonrası

Dava tarihindeki koşullar esastır

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 21 Mart 2018 tarihli kararına göre yardım nafakası davasında mahkemece davanın açıldığı tarihteki koşullar dikkate alınmalıdır. Bu nedenle davayı erginlik tarihine yakın açmak, aradaki dönem için kayıp yaşanmaması bakımından önemlidir.

Karar kesinleşmeden icra edilebilir

HMK 367/2’ye göre kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kural olarak kesinleşmedikçe yerine getirilemez. Nafaka hükümleri bu kuralın istisnasıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 12.01.2015 tarihli, 2014/3017 E. ve 2015/114 K. sayılı kararında, yardım nafakasına ilişkin mahkeme kararının kesinleşmeden icraya konu edilebileceği belirtilmiştir.

Ödenmezse ne olur?

Nafaka borcunun ödenmemesi hâlinde İİK 344 uyarınca icra ceza mahkemesine şikâyet yoluyla tazyik hapsi istenebilir. Bu yaptırım yardım nafakası bakımından da geçerlidir.

Eğitim bitince ne olur?

Nafaka, eğitimin sona ermesiyle birlikte kendiliğinden devam etmez; koşulların ortadan kalkması hâlinde nafakanın kaldırılması için dava açılabilir. Öte yandan eğitim şartı olmaksızın da yardım nafakası mümkündür: TMK 364, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoya nafaka verilmesini öngörür. Süreğen bir engel veya hastalık nedeniyle çalışamayan ergin çocuk bu kapsamdadır ve talebi eğitime bağlı değildir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk 18 yaşını doldurunca nafaka kendiliğinden biter mi?

İştirak nafakası biter. TMK 328/1’e göre ana babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; iştirak nafakası bu anda kendiliğinden sona erer ve kaldırma kararı gerekmez. Ancak bu, ebeveynin tüm yükümlülüğünün bittiği anlamına gelmez.

Üniversite okuyan çocuk nafaka alabilir mi?

Alabilir. TMK 328/2’ye göre çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Yargıtay bu kalemi yardım nafakası olarak niteler ve dayanağını TMK 328/2 ile TMK 364 olarak gösterir.

Nafaka otomatik olarak eğitim nafakasına dönüşür mü?

Hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 13.02.2012 tarihli 2010/17921 E., 2012/2392 K. sayılı kararına göre bu yükümlülük, ancak ergin çocuğun kendisi tarafından açılmış bir yardım nafakası davası bulunması hâlinde söz konusu olur. Mevcut dosya kendiliğinden devam etmez.

Davayı anne veya baba çocuk adına açabilir mi?

Hayır. Erginleşen çocuk fiil ehliyetini kazandığından davayı kendi adına açar. Anılan Yargıtay kararında, ergin olan çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu, uygulamada en sık yapılan usul hatasıdır.

Dava hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. TMK 365’in son fıkrasına göre yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.

Yarı zamanlı çalışıyorum, nafaka hakkım düşer mi?

Kural olarak düşmez. Elde edilen gelir geçimi tam olarak karşılamıyorsa nafaka hakkı devam eder; bu gelirler yalnızca miktarın belirlenmesinde hesaba katılır. Öğrenim kredisi almak da tek başına hakkı ortadan kaldırmaz.

Babam zaten para gönderiyor, dava açmama gerek var mı?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 22.01.2007 tarihli 2006/18804 E., 2007/17 K. sayılı kararına göre düzenli yardım alınmış olması nafaka talebinin reddini gerektirmez; yükümlü kendi rızasıyla ödeme yapmadığı takdirde onu zorlayan bir nafaka hükmü bulunmalıdır. Dava açmakta hukuki yarar vardır.

Nafaka eğitim boyunca kesintisiz devam eder mi?

Uygulamada bakım yükümlülüğünün, eğitimin tamamlanması için gerekli makul süre kadar devam edeceği kabul edilir. Eğitim makul süre içinde bitirilemiyorsa kalan süre için nafaka beklenemez. Bu nedenle eğitime düzenli devam edildiğinin öğrenci belgesi ve transkriptle belgelenmesi gerekir.

📚 İlgili Rehberler

⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — mevzuat.gov.tr
Yargıtay Karar Arama — karararama.yargitay.gov.tr

Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.

Dosyanız için değerlendirme

Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.

İletişime Geçin

Nafaka talebinizi veya itirazınızı birlikte kurgulayalım