Boşanma Davasında Islah: Talep ve Sebep Değişikliği (HMK m.176–182)

Boşanma davasında ıslah, tarafın daha önce yaptığı usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesidir (HMK m.176/1). Aynı davada her taraf ıslah yoluna yalnızca bir kez başvurabilir (m.176/2). Islah tahkikatın sona ermesine kadar, sözlü veya yazılı olarak yapılır (m.177). Islah eden taraf hâkimin belirlediği teminatı bir hafta içinde yatırmazsa ıslah yapılmamış sayılır (m.178). Boşanma sebebini değiştirmek veya ayrılık yerine boşanma istemek, dilekçeler aşamasından sonra ancak ıslahla ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle mümkündür (m.141). Dava dilekçesinde hiç yer almayan yoksulluk nafakası veya tazminat talebi ise 08.05.2026 tarihli içtihadı birleştirme kararı uyarınca kısmen ıslah yoluyla davaya eklenemez (YİBBGK, 08.05.2026, E.2021/8, K.2026/1). 31.07.2026’dan itibaren kısmi olarak dava edilen alacaklarda talep, ıslaha gerek olmadan bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır (m.109/4). İstinaf aşamasında ıslah yapılamaz (m.357/1).

Islah Nedir? Kanuni Çerçeve (HMK m.176–182)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra iddia ve savunmanın genişletilmesini veya değiştirilmesini yasaklar (HMK m.141/1). Bu yasağın iki istisnası vardır: ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati (m.141/2). Islah, tarafa yaptığı bir usul işlemini tek taraflı olarak düzeltme imkânı verir. Karşı tarafın rızası gerekmez. Ancak kanun bu imkânı sayı, süre, teminat ve kötüniyet bakımından sınırlamıştır. Boşanma davasının genel akışı için çekişmeli boşanma süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada sık karıştırılan iki noktaya dikkat edilmelidir. Islahın tahkikatın sonuna kadar yapılabileceği kuralı m.176/2’de değil, m.177/1’de yer alır. Islah sayısı konusunda da tartışma yoktur: m.176/2 açıkça “bir kez” der. Bu nedenle boşanma davasında ıslah, dosyanın bütününü görerek kullanılması gereken tek bir haktır.

Boşanma Davasında Islah Ne Zaman Gerekir?

Her değişiklik ıslah gerektirmez. Hâkim kural olarak tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır ve talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez (HMK m.26/1). Ancak hâkimin taleple bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır (m.26/2). Boşanma davasında bu ayrım çok önemlidir. Kanunun “isteyebilir” dediği konularda talep gerekir; hâkimin re’sen düzenlediği konularda ise talep değişikliği için ıslah yoluna başvurmaya kural olarak ihtiyaç yoktur.

Velayet ve tedbir nafakası gibi konularda ıslah hakkını harcamak, ileride gerçekten gerekecek bir değişiklik için hakkı ortadan kaldırabilir. Bu nedenle önce değişikliğin talep gerektirip gerektirmediği belirlenmelidir. Velayet konusundaki ölçütler için velayet davasında çocuğun üstün yararı ve geçici önlemler için dava sürerken tedbiren velayet yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Sebebinin Değiştirilmesi veya Yeni Sebep Eklenmesi

Türk Medenî Kanunu özel ve genel boşanma sebeplerini ayrı ayrı düzenler. Her sebep ayrı bir vakıa ve ispat düzeni gerektirir. Dava dilekçesinde yalnızca evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına (TMK m.166/1) dayanan davacı, dilekçeler aşamasından sonra zinaya (m.161) dayanmak isterse iddiasını genişletmiş olur. Bu da ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatini gerektirir (HMK m.141). Özel sebeplerde hak düşürücü süreler de ayrıca gözetilmelidir.

Islah yoluyla zinaya dayanılacaksa, altı aylık ve beş yıllık hak düşürücü sürelerin ıslah anında hâlâ işlemiyor olması önem taşır. Süre dolmuşsa ıslah, sona ermiş bir dava hakkını canlandırmaz. Özel sebepler için boşanma sebepleri (TMK m.161–166), zina sebebiyle boşanma ve terk sebebiyle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ayrılık davası da ıslahın tipik kullanım alanıdır. Boşanma davası açmaya hakkı olan eş dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir (TMK m.167). Dava yalnız ayrılığa ilişkinse hâkim boşanmaya karar veremez (m.170/2). Dava boşanmaya ilişkinse hâkim ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı varsa ayrılığa karar verebilir (m.170/3). Ayrılık yerine boşanma isteyen davacının bu talebini ıslah yoluyla değiştirmesi gerekir. Ayrıntılar için ayrılık davası (TMK m.167–172) yazımıza bakabilirsiniz.

Nafaka ve Tazminat Taleplerinin Artırılması: Islah mı, HMK m.109/4 mü?

Yoksulluk nafakası ve maddi ya da manevi tazminat, ancak istem üzerine verilir (TMK m.174, 175). Hâkim talepten fazlasına karar veremeyeceği için (HMK m.26/1), dava sırasında ortaya çıkan gelir artışı, yeni mal varlığı veya enflasyon gibi sebeplerle talebin artırılması gündeme gelir. 31 Temmuz 2026 öncesinde bu artırım için iki yol vardı: belirsiz alacak davasında HMK m.107/2’ye göre talep artırımı veya ıslah.

7589 sayılı Kanun bu tabloyu değiştirmiştir. Kanun 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve ilgili maddeler yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (7589 s.K. m.26/1-c). Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107 yürürlükten kaldırılmıştır (m.19). Ancak m.107, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder (geçici m.1/10). Aynı Kanunla HMK m.109’a dördüncü fıkra eklenmiştir (m.20): “Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.”

HMK m.109/4 ıslaha atıf yapmaz. Artırımı, iddianın genişletilmesi yasağının ayrı bir istisnası olarak düzenler. Bu nedenle kısmi olarak istenen bir tazminatın artırılması için ıslah hakkını kullanmak gerekmeyebilir; ıslah, boşanma sebebinin değiştirilmesi gibi başka bir ihtiyaç için saklı tutulabilir. Kanun geçiş hükmü öngörmediğinden, usul hükümleri tamamlanmış işlemleri etkilemeden derhâl uygulanır (HMK m.448). Hükmün boşanma davasındaki tazminat ve nafaka taleplerine nasıl uygulanacağı, yeni bir düzenleme olduğu için yargı kararlarıyla netleşecektir. Talep artırımının uygulaması için HMK m.109/4 talep artırım dilekçesi ve belirsiz alacak davası kaldırıldı mı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı konusunda da kanun açıktır. Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Boşanma davası sürerken hüküm kesinleşmediğinden, bu bir yıllık süre henüz işlemeye başlamamıştır. Bu nedenle dava devam ederken yapılan artırım TMK m.178 bakımından zamanaşımına takılmaz. Ayrı açılan tazminat davasında artırılan kısım için harcın tamamlanması gerekir; Harçlar Kanunu m.30, noksan değer üzerinden harç tamamlanmadıkça davaya devam olunmayacağını düzenler. Boşanma davasının eki niteliğindeki talepler bakımından ise Yargıtay, ıslah nedeniyle tek başına harç alınamayacağını, ıslahın karşı tarafın veya mahkemenin kabulüne bağlı olmadığını ve boşanmanın fer’î niteliğindeki talepler yönünden harç ödenmesine gerek bulunmadığını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 21.04.2025, E.2024/8063, K.2025/4093). Ancak bu karardan sonra Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 08.05.2026, E.2021/8, K.2026/1; RG 30.06.2026); bu nedenle dilekçede hiç istenmemiş tazminatın ıslahla eklenmesi artık mümkün görünmemektedir. Unutulan tazminat talebinde izlenecek yollar için boşanmada tazminat talebi dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz. Tazminat türleri için boşanmada maddi tazminat ve boşanmada manevi tazminat, harç hesabı için boşanmada maktu ve nispi harç yazılarımıza bakabilirsiniz.

Islah Hangi Aşamada Yapılabilir?

Boşanma davası yazılı yargılama usulüne göre dilekçeler, ön inceleme, tahkikat ve sözlü yargılama aşamalarından geçer. Islahın mümkün olup olmadığı dosyanın bulunduğu aşamaya göre değişir. Tahkikat, hâkimin taraflara tahkikatın tümü hakkında söz vermesinden ve tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görmesinden sonra tahkikatın bittiğini tefhim etmesiyle sona erer (HMK m.184). Bundan sonra sözlü yargılamaya geçilir (m.186).

7589 sayılı Kanunla duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç aydan uzun olamayacağı da düzenlenmiştir (HMK m.147/3). Duruşmaların sıklaşması, ıslah kararının daha hızlı verilmesini gerektirebilir. Ayrıntılar için duruşmalar arası süre en fazla üç ay, boşanmada ön inceleme duruşması ve boşanma davasında tahkikat aşaması yazılarımıza bakabilirsiniz. İstinaf için boşanmada istinaf dilekçesi yazımızı inceleyebilirsiniz.

Islah Nasıl Yapılır? Adım Adım Usul

Tamamen ıslahta süre kaçırılırsa sonuç ağırdır. Bir haftalık süre içinde yeni dava dilekçesi verilmezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve davaya ıslah yapılmamış gibi devam edilir (HMK m.180). Taraf, aynı davada ikinci kez ıslah yapamayacağı için hakkını kaybetmiş olur. Vekâletnamedeki yetkiler için vekâletname türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Islahın Etkisi: Hangi İşlemler Geçersiz Olur, Hangileri Korunur?

Islah, bunu yapan tarafın belirleyeceği noktadan itibaren bütün usul işlemlerini yapılmamış sayar (HMK m.179/1). Ancak bazı işlemler ıslahla geçersiz kılınamaz. Bu kural, ıslahın dosyadaki aleyhe delilleri silmek için kullanılmasını önler.

Boşanma davasında tanık beyanları çoğu zaman kusur tespitinin temelidir. Bu beyanlar ıslahla ortadan kaldırılamaz. Boşanma davasında ikrarın hâkimi bağlamadığı da unutulmamalıdır (TMK m.184/3). Anlaşmalı boşanmada ise bu kural uygulanmaz (m.166/3). Tanık delili için çekişmeli boşanmada tanık ve boşanma davasında deliller yazılarımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalıdan Çekişmeliye, Çekişmeliden Anlaşmalıya Geçiş

Bu geçişlerin ıslahla yapıldığı sıkça söylenir; oysa anlaşmalı boşanma, ıslahın değil TMK m.166/3’ün düzenlediği özel bir yoldur. Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Anlaşmalı boşanmanın şartları için anlaşmalı boşanmanın şartları (TMK m.166/3) ve protokolün sonradan değiştirilmesi için anlaşmalı boşanma protokolünün değiştirilmesi yazılarımıza bakabilirsiniz. Protokolde nafakadan feragat edilmişse sonradan nafaka istenip istenemeyeceği nafakadan feragat yazımızda ele alınmıştır.

Islah Yerine Kullanılabilecek Yollar

Islah her zaman en iyi araç değildir. Davalı eşin kendi boşanma talebini ileri sürmesi için ıslah yerine karşı dava açması gerekir. Karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m.133/1). Süresinden sonra açılırsa mahkeme davaların ayrılmasına karar verir (m.133/2). Karşı davaya karşı dava açılamaz (m.132/3).

Karşı dava için boşanmada karşı dava yazımıza, boşanmadan sonra ayrı dava için nafaka boşanma davasıyla birlikte mi, ayrı mı istenir yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar ve Doğru Yol

Aşağıdaki örnekler, kanun hükümlerinin boşanma dosyalarında nasıl sonuç doğurduğunu gösterir. Her dosyanın kendi koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Islah dilekçesi hazırlanırken şu noktalar açıkça yazılmalıdır: ıslahın kısmen mi tamamen mi yapıldığı, ıslahın hangi usul işleminden itibaren teşmil edildiği (HMK m.179/1), yeni ileri sürülen vakıa veya talep, buna dayanak deliller ve artırılan tutar. Davanın tamamı ıslah ediliyorsa vekâletnamede özel yetki bulunduğu kontrol edilmelidir (HMK m.74). Dilekçenin verilmesiyle birlikte teminat ve harç işlemleri de takip edilmelidir; aksi hâlde ıslah sonuçsuz kalabilir.

Karşı Taraf Islah Yaparsa Ne Yapılabilir?

Islah karşı tarafın rızasına bağlı olmasa da karşı taraf savunmasız değildir. Taraflar hukuki dinlenilme hakkına sahiptir; bu hak yargılama hakkında bilgi sahibi olmayı ve açıklama ile ispat hakkını kapsar (HMK m.27). Islahla ileri sürülen yeni vakıa veya talebe karşı beyanda bulunma ve delil gösterme imkânı bu hakkın sonucudur. Kanun ayrıca ıslahın karşı tarafa yükleyebileceği zararları güvence altına almıştır.

• Teminat ve zarar: Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemlerin giderleri ile karşı tarafın zararlarını karşılamak üzere teminat yatırır; zarar kesin olarak belirlenince eksik kısım tamamlattırılır (HMK m.178).
• Kötüniyet itirazı: Islah davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek amacıyla yapılmışsa mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir (HMK m.182).
• Korunan deliller: Tanık ifadeleri, bilirkişi raporları ve keşif tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz (HMK m.179/2).
• Hak düşürücü süre itirazı: Islahla özel bir boşanma sebebine dayanılmışsa altı aylık ve beş yıllık sürelerin dolup dolmadığı incelenmelidir (TMK m.161/2, 162/2).
• İkinci ıslah itirazı: Aynı tarafın aynı davada ikinci kez ıslah yapması mümkün değildir (HMK m.176/2).

Sık Yapılan Hatalar

• Islahı birden fazla kez yapılabilir sanmak: Aynı davada her taraf yalnızca bir kez ıslah yapabilir (HMK m.176/2).
• Re’sen düzenlenen konular için ıslah hakkını harcamak: Tedbir nafakası ve velayet gibi konularda hâkim taleple bağlı değildir.
• Teminatı süresinde yatırmamak: Bir hafta içinde yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (m.178).
• Tamamen ıslahta yeni dilekçeyi geç vermek: Bir haftalık süre kaçarsa ıslah hakkı kullanılmış sayılır (m.180).
• Tahkikatın bitmesini beklemek: Tahkikatın bittiği tefhim edildikten sonra ıslah yapılamaz.
• İstinafta ıslah denemek: Bölge adliye mahkemesinde davanın ıslahı istenemez (m.357/1).
• Hak düşürücü süreyi gözden kaçırmak: Zina ve hayata kast gibi özel sebeplerde altı ay ve beş yıllık süreler ıslahla canlanmaz.
• HMK m.109/4 imkânını bilmemek: Kısmi olarak istenen alacak ıslah hakkı harcanmadan bir kez artırılabilir.
• Tanık beyanlarını ıslahla silmeye çalışmak: Tanık ifadeleri ve bilirkişi raporları ıslahla geçersiz kılınamaz (m.179/2).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Dava ve cevap dilekçelerini, sonradan ıslah ihtiyacı doğmayacak şekilde bütün sebepleri ve talepleri kapsayacak biçimde hazırlarız.
• Dosyanın aşamasını, ön inceleme tutanağını ve tahkikatın durumunu inceleyerek ıslahın gerekip gerekmediğini belirleriz.
• Talep artırımında ıslah ile HMK m.109/4 arasındaki seçimi yapar, ıslah hakkını gerektiğinde başka bir ihtiyaç için saklarız.
• Islah dilekçesini, teminat ve harç işlemlerini bir haftalık süreler içinde tamamlarız.
• Özel boşanma sebeplerinde hak düşürücü süreleri hesaplar, yeni sebebin delillerini önceden hazırlarız.
• Karşı tarafın ıslahının kötüniyetli olup olmadığını değerlendirir, gerekiyorsa HMK m.182 kapsamında itiraz ederiz.
• Davalı müvekkillerimiz için karşı dava açılmasını esasa cevap süresi içinde değerlendiririz.

Boşanma davasında ıslah, talep artırımı veya karşı dava için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye dava ve cevap dilekçelerini ve son duruşma tutanağını getirmeniz yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davasında ıslah nedir?

Tarafın daha önce yaptığı usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesidir (HMK m.176/1). Dilekçeler aşamasından sonra iddiayı genişletmenin veya değiştirmenin iki yolundan biridir; diğeri karşı tarafın açık muvafakatidir (m.141/2).

Islah kaç kez yapılabilir?

Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK m.176/2).

Islah ne zamana kadar yapılabilir?

Tahkikatın sona ermesine kadar (HMK m.177/1). Tahkikatın bittiği tefhim edildikten sonra ıslah yapılamaz.

Islah için karşı tarafın izni gerekir mi?

Hayır. Islah tek taraflı yapılır. Ancak hâkimin takdir ettiği teminat bir hafta içinde yatırılmalıdır; yatırılmazsa ıslah yapılmamış sayılır (HMK m.178).

Islah sözlü yapılabilir mi?

Evet. Islah sözlü veya yazılı yapılabilir. Karşı taraf duruşmada hazır değilse talep veya tutanak örneği ona bildirilir (HMK m.177/3).

Boşanma sebebi ıslahla değiştirilebilir mi?

Evet. Dilekçeler aşamasından sonra yeni bir sebebe dayanmak ıslah veya açık muvafakat gerektirir. Zina gibi özel sebeplerde altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süreler ayrıca gözetilir (TMK m.161–162).

Ayrılık davası boşanma davasına çevrilebilir mi?

Evet, ıslahla. Dava yalnız ayrılığa ilişkinse hâkim boşanmaya karar veremez (TMK m.170/2).

Tazminat talebini artırmak için ıslah şart mı?

31.07.2026’dan itibaren kısmi olarak istenen alacak, ıslaha gerek olmadan tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir; zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı?

Evet. HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak kaldırılma tarihinden önce açılan davalarda uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10).

Velayet talebini değiştirmek için ıslah gerekir mi?

Kural olarak hayır. Mahkeme boşanmaya karar verirken velayet ve kişisel ilişkiyi düzenler (TMK m.182/1). Tedbir nafakasını da hâkim re’sen alır (TMK m.169).

İstinafta ıslah yapılabilir mi?

Hayır. Bölge adliye mahkemesinde davanın ıslahı istenemez (HMK m.357/1).

Bozmadan sonra ıslah yapılabilir mi?

İlk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir; ancak bozmaya uymakla oluşan hukuki durum ortadan kaldırılamaz (HMK m.177/2).

Islahla tanık beyanları geçersiz olur mu?

Hayır. İkrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ıslahla geçersiz kılınamaz (HMK m.179/2).

Kötüniyetli ıslahın sonucu nedir?

Mahkeme ıslahı dikkate almadan karar verir; ıslah eden karşı tarafın zararını öder ve 500–5.000 TL disiplin para cezasına mahkûm edilir (HMK m.182).

Davalı eş kendi boşanma talebini nasıl ileri sürer?

Karşı dava açarak. Karşı dava cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır (HMK m.133).

Dava dilekçesinde olmayan tazminat veya nafaka talebi ıslahla eklenebilir mi?

Hayır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, dava dilekçesinde yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya dâhil edilemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 08.05.2026, E.2021/8, K.2026/1; RG 30.06.2026). Dilekçeler aşamasından sonra böyle bir talep ancak karşı tarafın açık muvafakatiyle (HMK m.141/2) ya da boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde açılacak ayrı davayla (TMK m.178) ileri sürülebilir.