Nafakadan Feragat Eden Eş Sonradan Nafaka İsteyebilir mi? TMK, HMK ve AYM Kararı Işığında

Yoksulluk nafakasından açıkça ve geçerli biçimde feragat eden eş, boşanma kesinleştikten sonra aynı evlilik için eski eşinden kural olarak yoksulluk nafakası isteyemez. Anlaşmalı boşanmada feragat, hâkimin onayladığı protokolle boşanma hükmünün parçası olur (TMK m.166/3, 184/5). Dava içinde yapılan feragat ise kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m.311). Sonradan işsiz kalmak veya hastalanmak bu sonucu kendiliğinden değiştirmez; çünkü nafakanın artırılması veya azaltılması, hükmedilmiş bir nafaka iradı için öngörülmüştür (TMK m.176/4). Çocuk için nafaka ise farklıdır. Velayet kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3) ve çocuğa fiilen bakan ana veya baba çocuk adına her zaman nafaka davası açabilir (TMK m.329). Anayasa Mahkemesinin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30.06.2027’de yürürlüğe girecektir ve geçerli bir feragatin sonucunu değiştirmez.

Hangi Nafakadan Feragat Edilebilir?

“Nafakadan feragat” sorusunun cevabı, hangi nafakadan söz edildiğine göre değişir. Türk Medenî Kanunu beş ayrı nafaka türü düzenler. Bunların bir kısmı eşin kendi hakkıdır, bir kısmı ise çocuğun veya başka akrabaların hakkıdır. Bir kişi ancak kendi hakkından vazgeçebilir. Bu nedenle feragatin sonucu, nafakanın kime ait olduğuna bağlıdır. Nafaka türlerinin genel tanıtımı için nafaka türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Tablodaki ayrım uygulamada sık yapılan bir hatayı önler. Protokolde “taraflar birbirlerinden nafaka talep etmeyecektir” denmesi, eşlerin birbirlerine karşı haklarını ilgilendirir. Bu cümle, çocuğun ana veya babasından bakım isteme hakkını kapsamaz. Tedbir nafakasının ayrıntıları için tedbir nafakası yazımıza bakabilirsiniz.

Yoksulluk Nafakasının Kanuni Çerçevesi (TMK m.175–178)

TMK m.175’e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Nafaka toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir (m.176/1). Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (m.177). Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m.178).

Kanun “yoksulluk” kavramını tanımlamaz. Anayasa Mahkemesinin 2026 tarihli kararında aktarıldığına göre Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür ve eğitim gibi zorunlu harcamaları karşılayacak geliri olmayan kişiyi yoksul kabul etmektedir (HGK E.1998/2-656, K.1998/688, 7/10/1998; E.2007/2-275, K.2007/275, 16/5/2007; E.2017/2-2424, K.2019/751, 20/6/2019; E.2022/2-1268, K.2023/1189, 29/11/2023). Geçimini kendi kaynakları ve çalışma gücüyle sağlama imkânı olmayan taraf, diğer şartlar da varsa yoksulluk nafakası isteyebilir (HGK E.2019/2-807, K.2022/1221, 4/10/2022). Çalışan eşin durumu için çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Nafakanın ne zaman kaldırılabileceği için nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması ve yeniden evlenme hâlinde nafaka yazılarımıza bakabilirsiniz. Yoksulluk nafakasının şartları ayrıca yoksulluk nafakası (TMK m.175) rehberimizde ele alınmıştır.

Feragat Nasıl Yapılır ve Neden Bağlar?

Yoksulluk nafakasından feragat iki yolla yapılır. Birincisi anlaşmalı boşanma protokolüdür. TMK m.166/3’e göre anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (m.184/5). Hâkimin onayladığı protokol böylece boşanma hükmünün parçası hâline gelir.

İkinci yol çekişmeli boşanma davasıdır. Davacı, talep ettiği yoksulluk nafakasından kısmen veya tamamen vazgeçebilir (HMK m.307). Feragat dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır. Karşı tarafın ve mahkemenin muvafakati gerekmez. Kısmi feragatte vazgeçilen kısım açıkça gösterilmelidir. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309). Hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (m.310). Feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur (m.311). Boşanma davasından feragatin genel sonuçları için boşanma davasından vazgeçme yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları ve hâkimin denetimi için anlaşmalı boşanmanın şartları (TMK m.166/3) yazımıza bakabilirsiniz.

Koşullar Değişirse Sonradan Nafaka İstenebilir mi?

En sık sorulan soru şudur: “Boşanırken çalışıyordum, şimdi işsizim. Feragat etmiş olsam da nafaka isteyebilir miyim?” Kanundaki cevap kural olarak hayırdır. Bunun üç sebebi vardır.

Birincisi, TMK m.176/4’teki artırma veya azaltma imkânı, irat biçiminde ödenmesine karar verilmiş bir nafaka için öngörülmüştür. Feragat edilmişse hükmedilmiş bir nafaka yoktur, dolayısıyla artırılacak bir irat da yoktur. İkincisi, feragat ve hâkim onaylı protokol boşanma hükmünün parçasıdır; aynı talep için yeniden dava açılması kesin hüküm sonucuna takılır (HMK m.303, 311). Üçüncüsü, boşanmadan doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Yıllar sonra açılan bir dava, feragat olmasa bile bu süre engeline takılır.

Feragat eden eşin yoksulluğa düşmesi hâlinde tamamen çaresiz olduğu da söylenemez. TMK m.364’e göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde olmalarına bağlıdır. Bu dava mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılır ve yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (m.365). Ayrıntılar için yardım nafakası (TMK m.364) yazımıza bakabilirsiniz.

Feragat, Talep Etmeme ve Saklı Tutma Arasındaki Fark

Feragat ile nafakanın hiç talep edilmemiş olması aynı şey değildir. Bir hüküm, yalnızca hükme bağlanmış talepler hakkında kesin hüküm oluşturur (HMK m.303/2). Boşanma davasında yoksulluk nafakası hiç talep edilmemiş ve feragat da yoksa, nafaka hakkında kesin hüküm oluşmaz. Bu durumda TMK m.177 ve 178 birlikte uygulanır: boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesinde ayrı dava açılabilir. Bu konu nafaka boşanma davasıyla birlikte mi, ayrı mı istenir yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Uygulamada en çok tartışılan durum, protokolde yoksulluk nafakasına hiç değinilmemesi veya belirsiz ifadeler kullanılmasıdır. Feragat bir haktan vazgeçme olduğundan, beyanın neyi kapsadığı açık değilse kapsamı tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle protokolde “yoksulluk nafakası”, “iştirak nafakası” ve “tazminat” kelimeleri ayrı ayrı ve açık biçimde yazılmalıdır. Protokol sonradan değiştirilebilir mi sorusu için anlaşmalı boşanma protokolünün değiştirilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk İçin Nafakadan Feragat Neden Sonuç Doğurmaz?

İştirak nafakası çocuğun hakkıdır. TMK m.182/3’ye göre velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Kanun burada “zorundadır” ifadesini kullanır. Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (m.327). Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir. Ayırt etme gücüne sahip küçük de nafaka davası açabilir (m.329). Dava çocuk adına açıldığına göre hak da çocuğa aittir. Ana veya babanın protokolde “çocuk için nafaka istemiyorum” demesi, çocuğun bu hakkını ortadan kaldırmaz.

Anlaşmalı boşanmada hâkimin denetimi de çocuğu korur. Hâkim, çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmadıkça boşanmaya karar veremez ve tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Boşanmadan sonra durum değişirse hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (m.331). Nafaka miktarı belirlenirken çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile çocuğun gelirleri dikkate alınır ve nafaka her ay peşin ödenir (m.330).

İştirak nafakasının kapsamı için iştirak nafakası neleri kapsar, çocuk ergin olunca durumu için iştirak nafakası 18 yaşında biter mi ve eğitim nafakası için reşit çocuk için eğitim nafakası yazılarımıza bakabilirsiniz. AYM kararının çocuk nafakasına etkisi için iştirak nafakası ve AYM kararı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Feragat Hangi Hâllerde Geçersiz Sayılabilir?

Feragat bir irade beyanıdır. HMK m.311’e göre irade bozukluğu hâllerinde feragatin iptali istenebilir. Hangi hâllerin irade bozukluğu sayılacağı Türk Borçlar Kanununda düzenlenmiştir. Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır (TMK m.5). Esaslı yanılma (TBK m.30–31), aldatma (m.36) ve korkutma (m.37) bu hâllerin başlıcalarıdır.

Bu yolların her biri ağır bir ispat yükü taşır. Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinlemiş ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmiştir (TMK m.166/3). Bu tespitin aksini ispat etmek kolay değildir. “Keşke imzalamasaydım” düşüncesi tek başına irade bozukluğu değildir. Karşı tarafın gelirini veya mal varlığını gizlediğine ilişkin belgeler, tehdit içeren yazışmalar veya tanıklar gibi somut deliller gerekir. TBK m.39’daki bir yıllık süre geçerse beyan onanmış sayılır. Kesinleşmiş boşanma kararlarına karşı yargılamanın iadesi için boşanmada yargılamanın iadesi yazımıza bakabilirsiniz.

AYM’nin Süresiz Nafaka Kararı Feragati Etkiler mi?

Anayasa Mahkemesi, Antalya 12. Aile Mahkemesinin itiraz başvurusu üzerine TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal hükmü kararın yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra, yani 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar TMK m.175 mevcut hâliyle uygulanır. 8 Ekim 2026 itibarıyla m.175 metninde kanun değişikliği yapılmamıştır.

Mahkeme kararında, ibarenin her durumda süresiz nafakayı zorunlu kılan açık bir hüküm içermediğini, ancak yerleşik uygulamada hâkimin nafakanın süresi konusunda takdir yetkisi olmadığı yönünde yorumlandığını belirtmiştir. Bu uygulamaya örnek olarak Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 12/12/2017 tarihli E.2016/8859, K.2017/14407 sayılı kararına atıf yapılmıştır. Mahkemeye göre yükümlülüğün hiçbir ölçüt belirlenmeksizin kategorik olarak süresiz öngörülmesi, kusurlu olması bile gerekmeyen nafaka borçlusu için ağır bir külfettir. Mahkeme, hâkime süreyi somut olaya göre belirleme yetkisi tanınması ve süresiz nafakayı gerektiren hâllerin ölçütlerinin kanunda açıkça gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Karar feragat kurumunu düzenlemez. Geçerli bir feragat, iptal hükmü yürürlüğe girdikten sonra da bağlayıcılığını korur. Kararın feragat bakımından etkisi pazarlık masasındadır. Bugüne kadar yoksulluk nafakasından feragat, süresiz bir haktan vazgeçmek anlamına geliyordu. 30.06.2027’den sonra kanun koyucunun yapacağı düzenlemeye göre nafakanın süreli hâle gelmesi mümkündür. Bu durum feragatin karşılığında istenecek tazminat veya mal paylaşımı hesabını değiştirebilir. Ayrıntılar için AYM süresiz nafaka kararı: ne değişti, dokuz aylık geçiş döneminde strateji, mevcut nafaka otomatik kesilir mi ve yeni düzenleme mevcut kararları etkiler mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Feragat Yerine Düşünülebilecek Düzenlemeler

Yoksulluk nafakasından tamamen vazgeçmek her zaman tek seçenek değildir. Kanun, tarafların ihtiyaçlarına göre farklı düzenlemelere imkân verir. Hangi seçeneğin uygun olduğu evliliğin süresine, eşlerin yaşına, gelirine ve mal varlığına göre değişir.

Toptan ödeme için toptan (tek seferlik) nafaka ödemesi, artış şartı için nafakaya otomatik artış kloz, süre sınırı için nafakaya süre sınırı nasıl talep edilir ve tazminat için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz. Nafaka miktarını önceden görmek için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Protokolü İmzalamadan Önce Kontrol Listesi

Bilinmesi Gereken Süreler

Boşanma kararının kesinleşme tarihi bütün bu sürelerin başlangıcı için önemlidir. Bu tarihin nasıl belirlendiği için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazımıza, nafaka davasında görevli ve yetkili mahkeme için nafaka davası hangi mahkemede açılır yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Feragati “şimdilik” sanmak: Açık feragat, koşullar değişse bile yoksulluk nafakası talebinin önünü kapatır.
• Çocuk nafakasını da feragate dahil etmek: Çocuğun bakım hakkı ana veya babanın feragatiyle ortadan kalkmaz (TMK m.182/3, 329).
• Belirsiz ifade kullanmak: “Taraflar birbirinden hiçbir talepte bulunmayacaktır” gibi genel ifadeler kapsam tartışması doğurur.
• Bir yıllık süreyi kaçırmak: Feragat yoksa bile boşanmadan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK m.178).
• Karşılık almadan feragat etmek: Feragat, tazminat ve mal paylaşımıyla birlikte değerlendirilmelidir.
• Karşı tarafın mal beyanını araştırmamak: Gizleme sonradan ancak ağır bir ispatla ileri sürülebilir.
• AYM kararını yanlış okumak: Karar 30.06.2027’ye kadar yürürlükte değildir ve geçerli bir feragati ortadan kaldırmaz.
• İrade bozukluğu süresini geçirmek: Yanılma, aldatma ve korkutmada bir yıllık süre geçerse beyan onanmış sayılır (TBK m.39).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Anlaşmalı boşanma protokolünü imzadan önce inceler; yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve tazminat hükümlerini ayrı ayrı ve açık biçimde yazarız.
• Feragatin karşılığında toptan ödeme, mal veya tazminat seçeneklerini müvekkilimizle birlikte hesaplarız.
• Boşanma kararı ve protokolü inceleyerek feragatin kapsamını ve sonradan dava açma imkânını değerlendiririz.
• Feragat yoksa TMK m.178’deki bir yıllık süre içinde yoksulluk nafakası davası açarız.
• Çocuk için iştirak nafakası, artırım ve eğitim nafakası davalarını yürütürüz.
• İrade bozukluğu veya hile iddiasında delilleri değerlendirir, feragatin iptali ve yargılamanın iadesi yollarını süresinde kullanırız.
• AYM kararının 30.06.2027 sonrasındaki etkisini dosyanız açısından değerlendiririz.

Nafakadan feragat, protokol incelemesi veya nafaka davası için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye boşanma kararını, protokolü ve kesinleşme şerhini getirmeniz yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmada nafakadan vazgeçtim, sonradan isteyebilir miyim?

Yoksulluk nafakasından açık ve geçerli bir feragat varsa kural olarak isteyemezsiniz. Hâkimin onayladığı protokol boşanma hükmünün parçasıdır (TMK m.166/3, 184/5). Feragat geçersizse veya iptal edilirse durum farklıdır.

İşimi kaybettim, feragat etmiş olsam da nafaka isteyebilir miyim?

Kural olarak hayır. Artırma ve azaltma imkânı hükmedilmiş bir nafaka iradı için öngörülmüştür (TMK m.176/4). Feragat edilmişse artırılacak bir nafaka yoktur.

Çocuk için nafakadan feragat geçerli mi?

Çocuğun hakkını ortadan kaldırmaz. Velayet verilmeyen eş çocuğun giderlerine katılmak zorundadır (TMK m.182/3) ve fiilen bakan ana veya baba çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m.329).

Boşanmada nafaka hiç konuşulmadıysa sonradan istenebilir mi?

Feragat yoksa boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı davayla istenebilir (TMK m.177, 178). Talep edilmemiş konuda kesin hüküm oluşmaz (HMK m.303/2).

Bir yıllık süre geçtiyse ne olur?

Boşanmadan doğan dava hakları bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Karşı taraf zamanaşımı itirazında bulunursa dava reddedilir.

Feragat hangi hâllerde geçersiz sayılabilir?

Esaslı yanılma, aldatma veya korkutma hâllerinde (TBK m.30–37) ve hile durumunda (HMK m.375/1-h). İspat yükü ağırdır ve süreler kısadır.

İrade bozukluğu için süre var mı?

Yanılma veya aldatmanın öğrenilmesinden ya da korkutmanın etkisinin kalkmasından itibaren bir yıl (TBK m.39). Hile sebebiyle yargılamanın iadesinde süre üç ay, her hâlde on yıldır (HMK m.377).

Tedbir nafakasından vazgeçmek yoksulluk nafakasından da vazgeçmek midir?

Kendiliğinden değildir. Tedbir nafakası dava süresince alınan geçici önlemdir (TMK m.169); yoksulluk nafakası ise boşanmanın sonucudur (TMK m.175). Beyanın kapsamı ayrıca değerlendirilir.

AYM kararı feragat ettiğim nafakayı geri getirir mi?

Hayır. Karar yalnızca “süresiz olarak” ibaresini iptal eder ve 30.06.2027’de yürürlüğe girer. Feragati düzenlemez.

AYM kararı ne zaman yürürlüğe girer?

Karar 30.09.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra, 30.06.2027’de yürürlüğe girer.

Feragat eden eş yoksul kalırsa kimden nafaka isteyebilir?

Eski eşten isteyemez. Ancak şartları varsa üstsoyu, altsoyu ve refah içindeki kardeşlerinden yardım nafakası isteyebilir (TMK m.364).

Protokoldeki düşük çocuk nafakası artırılabilir mi?

Evet. Durumun değişmesi hâlinde hâkim istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler (TMK m.331).

Feragat yerine ne yapılabilir?

Toptan nafaka (TMK m.176/1), irat için gelecek yıllar artışı (m.176/5) veya feragat karşılığında tazminat ve mal düzenlemesi düşünülebilir.

Davada nafaka talebimden ne zamana kadar vazgeçebilirim?

Feragat hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (HMK m.310). Kesin hüküm gibi sonuç doğurduğu için dikkatle verilmelidir (HMK m.311).