Yoksulluk Nafakası: Eski Eşin Birlikte Yaşaması Nafakayı Bitirir mi? (TMK 176)

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe bağlanan bir nafaka türüdür. Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026’da TMK 175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş, iptal hükmünün yürürlüğünü gerekçeli kararın Resmî Gazete’de yayımından itibaren 9 ay ertelemiştir; bu yazının hazırlandığı tarihte mevcut düzenleme uygulanmaya devam etmektedir. Bu nafakanın hangi durumlarda sona ereceği, hem ödeyen hem de alan taraf için büyük önem taşır. Özellikle nafaka alan eşin başka biriyle ilişki kurması, sık sık uyuşmazlık konusu olur.

Kanun ne diyor?

Türk Medeni Kanunu m. 176 uyarınca, yoksulluk nafakası alan eş yeniden evlenirse nafaka kendiliğinden sona erer. Ayrıca nafaka alan tarafın, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz bir hayat sürmesi hâllerinde de mahkeme kararıyla nafaka kaldırılabilir. Nafaka alan ya da ödeyen tarafın mali durumunun değişmesi hâlinde ise nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir.

Uygulamada durum

İki durumu birbirinden ayırmak kritik önemdedir. Nafaka alan eşin yeniden “resmen evlenmesi” hâlinde nafaka, herhangi bir dava ya da karara gerek olmaksızın kendiliğinden sona erer. Buna karşılık resmî nikâh olmadan bir başkasıyla “evliymiş gibi” yaşaması hâlinde nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır ve bu durumun ispatı gerekir.

Burada aranan, gelip geçici bir ilişki değil; aynı evde yaşama, ortak sosyal çevrede çift olarak görünme gibi unsurlarla desteklenen, süreklilik taşıyan bir birlikteliktir. Salt “biriyle görülüyor” iddiası, somut ve düzenli birlikteliği göstermedikçe nafakanın kaldırılması için yeterli olmaz. İspat yükü, nafakanın kaldırılmasını isteyen taraftadır.

Pratik sonuç

Yoksulluk nafakası ödüyorsanız ve eski eşinizin durumunda bir değişiklik (yeniden evlenme, fiili birliktelik, mali durumun düzelmesi) olduğunu düşünüyorsanız, bunu somut delillerle ortaya koymanız gerekir. Aksi hâlde nafaka devam eder. Hem nafakanın kaldırılması hem de uyarlanması için doğru delil ve usulle ilerlemek üzere bir avukata danışmak önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Kaldırma Davası Nerede ve Nasıl Açılır? TMK m.177 ve 4787 sayılı Kanun

Sebep haklı olsa bile dava yanlış mahkemede açılırsa aylar kaybedilir. Nafaka davalarında yetki, genel kuralın dışında özel bir hükümle düzenlenmiştir. TMK m.177’ye göre boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Bu hükmün kaldırma davasındaki karşılığı özellikle dikkat çekicidir. Kaldırma davasını nafaka borçlusu açar; davalı ise alacaklıdır. Dolayısıyla TMK m.177’deki “alacaklının yerleşim yeri” ölçütü, HMK m.6’daki “davalının yerleşim yeri” genel kuralıyla bu davada aynı sonuca varır. Öğretide ve uygulamada m.177’nin kesin yetki mi yoksa genel kurala eklenen seçimlik bir yetki mi olduğu tartışılmakla birlikte, alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde açılan dava her iki görüşe göre de yetkilidir; güvenli tercih budur.

Görev bakımından ise 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun belirleyicidir: aile mahkemesi görevlidir, aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yerine getirir ve kararında bu sıfatı belirtmek zorundadır. Nafaka davaları basit yargılama usulüne tâbidir.

Alacaklı boşanmadan sonra taşınmışsa yetkili mahkeme de değişir; dava açmadan önce güncel adres kaydının teyit edilmesi gerekir.

Delil Toplarken Suç İşlememek: HMK m.189 ve Anayasal Sınırlar

“Fiilen evliymiş gibi yaşama” iddiasında en büyük risk, delilin kendisinden çok nasıl elde edildiğidir. HMK m.189’un ikinci fıkrası açıktır: hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca bir delilin caiz olup olmadığına mahkeme karar verir; yani karşı taraf itiraz etmese bile hâkim bu değerlendirmeyi yapabilir.

Bu yasağın anayasal temeli güçlüdür: Anayasa’nın 20. maddesi özel hayatın gizliliğini, 22. maddesi haberleşme hürriyetini güvence altına alır. Uygulamada eve veya araca gizlice yerleştirilen kayıt cihazıyla alınan ses ve görüntüler, izinsiz ele geçirilen telefon içerikleri ve özel dedektif marifetiyle yapılan takip görüntüleri bu kapsamda değerlendirilerek dosya dışı bırakılabilmektedir.

İkinci risk daha ağırdır: hukuka aykırı delil yalnızca reddedilmez, onu elde eden taraf ceza soruşturmasının muhatabı hâline gelebilir. Özel hayatın gizliliğini ihlal ve haberleşmenin gizliliğini ihlal fiilleri Türk Ceza Kanunu’nda ayrıca suç olarak düzenlenmiştir. Yani nafakayı kaldırmak isterken hem davayı kaybetmek hem de sanık konumuna düşmek mümkündür.

Doğru yol, delili kendi başına toplamak yerine mahkemeden müzekkere ve araştırma talep etmektir. Dilekçede hangi kurumdan hangi kaydın istendiği tek tek gösterilmelidir.

Kaldırma Reddedilirse Azaltma Alınabilir mi? Taleple Bağlılık

Uygulamada sık yaşanan bir kayıp, talebin tek başlıkla sınırlanmasıdır. Medenî usul hukukuna hâkim olan taleple bağlılık ilkesi gereği hâkim, talep edilmeyen bir sonuca kendiliğinden hükmedemez. Bu nedenle yalnız “nafakanın kaldırılması” istenmiş ve mahkeme kaldırma şartlarının oluşmadığı kanaatine varmışsa, dosyada azaltmayı gerektiren veriler bulunsa dahi re’sen azaltmaya karar veremez.

Oysa TMK m.176’nın dördüncü fıkrası ayrı bir imkân tanır: tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Kaldırma sebepleri (m.176/3) ile azaltma sebebi (m.176/4) farklı fıkralarda, farklı eşiklerle düzenlenmiştir.

Bu nedenle dilekçenin sonuç kısmı kademeli kurulmalıdır: öncelikle nafakanın kaldırılması, kabul edilmediği takdirde TMK m.176/4 uyarınca uygun oranda azaltılması talep edilmelidir. Aksi hâlde dava tümden reddedilir ve azaltma için ikinci bir dava açmak, ikinci bir harç ve ikinci bir yargılama süresi demektir. Azaltma yolunun şartları için TMK m.176 artırım ve azaltım davası rehberimize, dilekçe metni için nafaka azaltma dilekçesi örneğimize, güncel çerçeve için AYM süresiz nafaka kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eski eşimin biriyle yaşaması nafakayı kendiliğinden bitirir mi?

Hayır. TMK 176/3’e göre kendiliğinden kalkan hâller yalnızca alacaklının yeniden evlenmesi ve taraflardan birinin ölümüdür. Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşama hâlinde nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır; dava açılıp olgunun ispatlanması gerekir.

Öğrendiğim anda ödemeyi kesebilir miyim?

Kesmeyin. Kaldırma kararı alınmadan durdurulan her ödeme birikmiş nafaka alacağına dönüşür; icra takibi ve İİK 344 uyarınca tazyik hapsi riski doğar. Doğru yol, nafakanın kaldırılması davasını açmaktır.

Fiilen evliymiş gibi yaşama nasıl ispatlanır?

Süreklilik, ekonomik birliktelik ve aleniyet birlikte aranır. Kolluk marifetiyle yapılan ekonomik ve sosyal durum araştırması, adres ve muhtarlık kayıtları, tanık beyanları ve nüfus kayıtları kullanılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2020/1980 E., 2020/3397 K. sayılı kararında olgunun şüpheye mahal vermeyecek biçimde ortaya konulması gerektiği belirtilmiştir.

Geçici bir ilişki nafakanın kaldırılması için yeterli mi?

Yeterli değildir. Kanun evliymiş gibi yaşamayı arar; yani evlilik benzeri, süreklilik taşıyan bir hayat ortaklığını. Aralıklı veya gizli bir ilişki tek başına bu ölçütü karşılamaz.

İspat yükü kimdedir?

Nafakanın kaldırılmasını isteyen tarafta, yani nafaka borçlusundadır. Hukuka aykırı yolla elde edilen deliller (izinsiz kayıt, özel alana müdahale) hükme esas alınmaz ve ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

Kaldırma kararı geçmişe etki eder mi?

Mahkeme kararıyla kaldırılan hâllerde hüküm kural olarak dava tarihinden itibaren sonuç doğurur; bu nedenle gecikmek doğrudan kayıptır. Kendiliğinden sona erme hâllerinde (yeniden evlenme, ölüm) ise nafaka o olayın gerçekleştiği anda hukuken sona ermiştir.

Eski eşim asgari ücretle işe girdi, nafaka kalkar mı?

Kural olarak tek başına yeterli değildir. Asgari ücret düzeyinde gelir genellikle kaldırma değil azaltma sebebi olarak değerlendirilir. Yoksulluk hâli, günün ekonomik koşulları ile tarafların sosyal ve ekonomik durumları birlikte değerlendirilerek takdir edilir.

Nafaka kaldırıldıktan sonra yeniden istenebilir mi?

Koşulların yeniden değişmesi hâlinde tekrar talep edilmesi uygulamada kabul edilmektedir. Kaldırma kararı gelecekteki her talebi mutlak biçimde kapatmaz.