Bekar Biri Tek Başına Evlat Edinebilir mi? 30 Yaş Şartı (TMK 307)

Evlat edinmek yalnızca evli çiftlere özgü değildir. Belirli yaş şartını sağlayan bekar bireyler de tek başına evlat edinebilir. Bu yazıda tek başına evlat edinmenin koşullarını ve evli kişiler bakımından geçerli istisnaları açıklıyoruz.

Tek Başına Evlat Edinme

Türk Medeni Kanunu’nun 307. maddesine göre, evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlat edinebilir. Bu düzenleme, uygun koşullara sahip bekar bireylerin de bir çocuğa yuva sağlamasına imkân tanır. Tek başına evlat edinen kişi, çocuğun tek yasal ebeveyni olur ve velayet ona ait olur.

Evli Kişinin Tek Başına Evlat Edinmesi

Kural olarak evli kişiler ancak birlikte evlat edinebilir. Ancak TMK 307’ye göre, otuz yaşını doldurmuş olan eş; diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmenin mümkün olmaması hâlinde, tek başına evlat edinebilir.

Çocuğun Üstün Yararı

Tek başına evlat edinmede de en temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme, evlat edinmek isteyen kişinin ekonomik durumunu, sağlığını, yaşam koşullarını, çocuğa sağlayabileceği eğitim ve bakım imkânlarını titizlikle inceler. En az bir yıl bakıp eğitme şartı tek başına evlat edinmelerde de aranır (TMK 305).

Yaş Farkı Koşulu

Evlat edinen ile evlatlık arasında en az on sekiz yaş farkının bulunması gerekir (TMK 308). Bu koşul, evlat edinme ilişkisinin gerçek bir ebeveyn-çocuk ilişkisine uygun olmasını sağlamaya yöneliktir. Tüm bu şartlar sağlandığında bekar birey, aile mahkemesine başvurarak evlat edinme sürecini başlatabilir.

Kısa Cevap: Evet, Otuz Yaş Şartıyla

TMK m. 307 uyarınca evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlât edinebilir. Evlat edinme yalnızca evli çiftlere özgü bir kurum değildir.

Bu yaş sınırı, Türk Medeni Kanunu ile getirilen değişikliklerden biridir; önceki düzenlemede aranan otuz beş yaş, otuza indirilmiştir.

Kanun Metni: TMK m.305-308

Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır; evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi de gerekir (TMK m.305). Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez (TMK m.306/1). Bu son kural bekâr başvurular bakımından önemlidir: evli olmayan iki kişi, birlikte yaşasalar dahi aynı çocuğu birlikte evlat edinemez; ancak her biri şartları taşıyorsa tek başına evlat edinen sıfatını kazanabilir.

Üç Ayrı Durum, Üç Ayrı Kural

Bu üç satırdaki “veya” bağlacı önemlidir: şartlardan birinin gerçekleşmesi yeterlidir. Örneğin her iki eş de otuz yaşını doldurmuşsa ayrıca beş yıllık evlilik süresi aranmaz; eşlerden yalnızca birinin otuz yaşında olması bu bakımdan yetmez (Tüzük m.4/1-g). Eşin çocuğunu evlat edinmede ise evlat edinen eşin otuz yaşını doldurmuş olması yeterlidir (TMK m.306/3).

Evli Kişinin Tek Başına Evlat Edinebildiği İstisna

TMK m. 307/2 dar bir istisna öngörür. Otuz yaşını doldurmuş olan eş, birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat etmesi hâlinde tek başına evlat edinebilir. Bu imkânsızlığın sebepleri kanunda sayılmıştır:

• Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması
• Diğer eşin iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi
• Mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşamakta olması

Bu hâllerin dışında evli kişinin tek başına evlat edinmesi kabul edilmez; ispat yükü de evlat edinmek isteyen eştedir.

Bekâr Evlat Edinmede Aranan Diğer Şartlar

Otuz yaş tek başına yeterli değildir. Küçüğün evlat edinilmesine ilişkin genel şartlar da gerçekleşmelidir:

• Bir yıllık bakım ve eğitim: Küçüğün evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması aranır.
• Küçüğün yararı: Evlat edinmenin küçüğün yararına olması gerekir; bu, dosyanın merkezindeki ölçüttür.
• En az on sekiz yaş fark: TMK m. 308/1 uyarınca evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır.
• Küçüğün rızası: Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez.
• Vesayet altındaysa izin: Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.
• Ana ve babanın rızası: TMK m. 309 uyarınca küçüğün ana ve babasının rızası gerekir.
• Diğer çocukların durumu: Evlat edinenin varsa diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi aranır.

Ana ve Babanın Rızası: Şekil, Zaman ve Aranmaması

Evlat edinme küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir ve evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir (TMK m.309). Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez; tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir ve geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK m.310).

Ana ve babadan biri kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa onun rızası aranmaz (TMK m.311). Küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilmişse ve rızalardan biri eksikse, evlat edinenin veya aracılık yapan kurumun istemi üzerine ve kural olarak yerleştirmeden önce küçüğün oturduğu yer mahkemesi rızanın aranıp aranmayacağına karar verir; özen yükümlülüğünün yerine getirilmemesi sebebiyle rızası aranmayan ebeveyne karar yazılı olarak bildirilir (TMK m.312).

Sosyal İnceleme ve Uygunluk Değerlendirmesi

Bekâr başvurularda dosyanın ağırlık merkezi, çocuğun bakım ve gözetiminin tek kişi tarafından sürdürülebilir olduğunun ortaya konmasıdır. Sosyal inceleme raporunda değerlendirilen başlıklar tipik olarak şunlardır:

• Barınma koşulları: konutun çocuk için uygunluğu, ayrı oda imkânı
• Gelir ve iş düzeni: çalışma saatleri ve çocuğa ayrılabilecek zaman
• Destek çevresi: yakın akraba ve sosyal çevre desteği
• Sağlık durumu ve çocukla kurulan ilişkinin niteliği
• Evlat edinme motivasyonu ve çocuk bakımına ilişkin farkındalık

Kanun bekâr olmayı bir eksiklik saymaz; ancak fiilen tek ebeveyn olarak sürdürülecek bakımın planı ortaya konmalıdır. Destek çevresinin somut biçimde gösterilmesi bu nedenle önemlidir.

Evlat Edinmenin Sonuçları

• Soybağı kurulur: Evlat edinme yoluyla da soybağı kurulur (TMK m.282); mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK m.315/1).
• Velayet geçer: Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer (TMK m.314/1).
• Miras hakkı doğar: Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı olur (TMK m.314/2); evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur (TMK m.500).
• Soyadı değişir: Evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır ve evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir; ergin evlatlık dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314/3).
• Öz aileyle miras bağı sürer: Evlatlığın öz ana ve babasına mirasçılığı devam eder; evlat edinme bu bağı ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık evlat edinen, evlatlığın öz ailesine mirasçı olmaz. Miras ilişkisi tek yönlü kurulur.

Miras Hukukundaki Sonuçlar ve Saklı Pay

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder; evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.500). Bu nedenle bekâr kişinin tek başına evlat edindiği çocuk, evlat edinenin altsoyu olarak birinci derecede yasal mirasçıdır ve altsoyun saklı payından yararlanır; altsoyun saklı pay oranı yasal miras payının yarısıdır (TMK m.506). Evlat edinen, ölüme bağlı tasarrufla evlatlığın saklı payını ancak mirasçılıktan çıkarma sebepleri varsa ortadan kaldırabilir. Mirasta eşin ve çocukların payları için Kardeşler Arası Miras Paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.

Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması: TMK m.317-319

Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulduğundan ancak Kanunda gösterilen sebeplerle ve dava yoluyla kaldırılabilir. Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.317). Evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir; ancak noksanlıklar bu arada ortadan kalkmışsa veya yalnızca usule ilişkinse ve kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK m.318).

Dava hakkı, evlatlık ilişkisinin kaldırılması sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319). Maddedeki “ve her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, iptal 12.01.2014’te yürürlüğe girmiştir (AYM 27.12.2012, E.2012/35, K.2012/203; RG 12.07.2013, S.28705). Bu süre hak düşürücü niteliktedir; evlat edinen veya evlatlık sonradan pişmanlık duysa dahi Kanunda sayılan sebepler ve süreler dışında ilişkiyi sona erdiremez.

Süreç ve Başvuru

• Kurum yolu: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlüklerine başvurulur; ön görüşme, belge teslimi ve sosyal inceleme aşamaları izlenir.
• Bekleme ve yerleştirme: Uygunluk kararı sonrası sıraya alınır; yerleştirme sonrası bir yıllık bakım ve eğitim dönemi işler.
• Mahkeme aşaması: Evlat edinme kararı evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir (TMK m.315/1); kesinleşmiş karar evlatlığın naklen geldiği aile kütüğüne ve evlat edinenin aile kütüğüne işlenir (TMK m.314/5).
• Gizlilik: Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK m.314/6).

Başvurudan Karara: Aracılık Tüzüğündeki Aşamalar ve Süreler

Kurum aracılığıyla evlat edinmenin ayrıntıları, TMK m.320’ye dayanılarak çıkarılan Küçüklerin Evlât Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük ile düzenlenmiştir (RG 15.03.2009, S.27170). Tüzük, Kanundaki koşulları başvuru aşamasına taşır: evli olmayan başvuranın otuz yaşını doldurmuş olması (m.4/1-f), eşlerin ise en az beş yıldan beri evli olmaları veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş bulunması (m.4/1-g) aranır. Başvuru, başvuranın yerleşim yerindeki il müdürlüğüne yapılır (m.5).

Tüzük m.6’ya göre başvuruda nüfus kayıt örneği; başvuran ve onunla birlikte yaşayan aile fertlerinin silinmiş kayıtlar da dahil adli sicil kayıtları; mal varlığını, gelir ve sosyal güvenlik durumunu gösteren belgeler; yerleşim yeri belgesi; öğrenim belgesi ve engel, bulaşıcı veya süreğen bir hastalık ile alkol veya uyuşturucu bağımlılığı bulunmadığını gösteren sağlık kurulu raporu istenir. Bekâr başvuranın anne-babası veya kardeşiyle aynı evde yaşaması hâlinde adli sicil kaydının bu kişiler için de istenmesi bu hükmün sonucudur. Belgeler başvurudan itibaren en geç iki ay içinde tamamlanır; teslimden itibaren en geç altı ay içinde ev ziyaretiyle sosyal inceleme başlar, yoğun illerde bu süre altı ay daha uzatılabilir ve rapor en az beş görüşme sonucunda hazırlanır (m.7).

Koşulları taşımayan başvurular incelemeye alınmadan reddedilir (m.8); ret, askıya alma ve işlemden kaldırma kararlarına bildirimden itibaren on beş gün içinde il müdürlüğü nezdinde itiraz edilebilir ve itiraz en geç bir ay içinde kesin olarak karara bağlanır (m.9). Uygun bulunan başvurana küçük, en az bir yıl süreyle bakım ve eğitimi için yerleştirilir (m.11); bu dönemde küçük sosyal çalışmacılarca izlenir, sonuçlar üçer aylık dönemler hâlinde rapora bağlanır ve bir yıllık izleme sonunda sosyal inceleme raporunu da içeren dosya bir ay içinde hazırlanır (m.12). Evlat edinmesi uygun görülene mahkemeye başvurması gerektiği yazılı olarak bildirilir; geçerli mazeret olmadan iki ay içinde mahkemeye başvurulmazsa il müdürlüğü küçüğün geri alınmasına karar verir (m.13).

Çalışan bekâr evlat edinenler için iş hukukundaki korumalar da önemlidir: 4857 sayılı İş Kanunu m.74, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene analık hâli izinleri bakımından koruma tanır; ifade tek başına evlat edineni de kapsar. Bu maddede 7578 sayılı Kanunla (RG 01.05.2026) değişiklikler yapıldığından izin sürelerinin güncel metinden kontrol edilmesi gerekir.

Mahkeme Süreci: Yetki, Araştırma ve Karar

Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince, birlikte evlat edinmede ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir; mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK m.315/1). Aile hukukuna ilişkin bu işlerde aile mahkemesi, bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi görevlidir (4787 s.K. m.4). Başvurudan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar etkilenmediği takdirde evlat edinmeye engel olmaz; başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.315/2-3).

Mahkeme, esaslı sayılan her türlü durum ve koşulları kapsamlı biçimde araştırmadan, evlat edinen ile edinileni dinlemeden ve gerektiğinde uzmanların görüşünü almadan karar veremez. Araştırmada özellikle evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri ile bakım ilişkilerindeki gelişmeler açıklığa kavuşturulur; evlat edinenin altsoyu varsa onların evlat edinmeye ilişkin tavır ve düşünceleri de değerlendirilir (TMK m.316). Bekâr başvurularda sosyal inceleme raporunda sorgulanan başlıkların kanuni dayanağı bu hükümdür.

Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılabilir (TMK m.320); bu nedenle evlat edinme başvurusu Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlükleri aracılığıyla yürütülür. Aracılığın usulü yukarıda anlatılan Tüzük’te düzenlenmiştir. Başvuru dilekçesi için Evlat Edinme Talebi Dilekçesi Örneği, ergin kişinin evlat edinilmesi için Ergin (Yetişkin) Bir Kişi Evlat Edinilebilir mi? sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay Kararlarında Tek Başına Evlat Edinme

Evli kişinin tek başına evlat edinmesine ilişkin sınır Yargıtay kararlarıyla netleşmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nüfus kaydına göre evli olan ve TMK m.307/2’deki ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, iki yılı aşkın gaiplik veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın ayrı yaşama hâllerinden birini ispatlamayan kişinin tek başına evlat edinmesine karar verilmesini kanun yararına bozmuştur (Y. 2. HD 27.12.2004, E.2004/14154, K.2004/15751). Hukuk Genel Kurulu da evli kişinin bu istisnalar dışında tek başına evlat edinemeyeceği kuralının ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesinde de kıyasen uygulandığını kabul etmiştir (YHGK 05.10.2021, E.2017/2518, K.2021/1155). Anayasa Mahkemesi ise evli kişiye tek başına evlat edinme imkânını yalnızca bu hâllerle sınırlayan TMK m.307/2’yi Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (AYM 09.07.2009, E.2004/38, K.2009/108).

Usul bakımından en sık bozma sebebi eksik araştırmadır. Yargıtay, bir yıllık bakım ve eğitim koşulunun gerçekleştiği kanıtlanmadan ve TMK m.316’daki kapsamlı araştırma yapılmadan verilen evlat edinme kararlarını bozmaktadır (Y. 2. HD 27.06.2005, E.2005/7729, K.2005/10050; Y. 2. HD 27.09.2004, E.2004/9167, K.2004/10742). Evlat edinenin altsoyu varsa onların dinlenmemesi de eksik inceleme sayılmıştır (Y. 2. HD 08.11.2010, E.2009/16480, K.2010/18718). TMK m.315/2 başvurudan sonra evlat edinenin ölümünü kural olarak engel saymasa da, evlat edinenin mahkemece dinlenmeden öldüğü bir dosyada Yargıtay dinleme ve araştırma koşulu gerçekleşmediğinden davanın reddi gerektiğini belirtmiştir (Y. 2. HD 03.11.2008, E.2007/14382, K.2008/14435). Bu nedenle bekâr başvuranın duruşmada bizzat dinlenmesi ve sosyal inceleme raporunun dosyaya girmesi kararın sağlamlığı için belirleyicidir.

Koruyucu aile yanında büyüyen çocuk bakımından Yargıtay, biyolojik ana ve babanın uzun süre özen yükümlülüğünü yerine getirmediği ve evlat edinmenin çocuğun üstün yararına olduğu saptanan bir dosyada, rıza aranmaksızın evlat edinme isteminin reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur (Y. 2. HD 21.04.2025, E.2024/7588, K.2025/4035). Evlat edinmenin öz aileyle soybağını ortadan kaldırmadığı da kabul edilmiştir: koşulları varsa öz anne ile kişisel ilişki TMK m.325 uyarınca kurulabilir, ancak idrak çağındaki çocuğun görüşü uzman eşliğinde alınmadan hüküm kurulamaz (Y. 2. HD 20.10.2016, E.2016/14329, K.2016/13900).

Rıza konusunun ayrıntısı için evlat edinmede biyolojik anne-babanın rızası yazımıza bakabilirsiniz.

Nüfus Kaydı, Kütükler Arası Bağ ve Gizlilik

Evlat edinme kararıyla evlatlığın hukuki durumu değişse de öz ailesiyle bağı tümüyle kopmaz. Evlatlığın miras ve başka haklarının zedelenmemesi ve aile bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur ve evlatlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir (TMK m.314/5). Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları; tek başına evlat edinmede ise ana veya baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır; evlat edinilen diğer kişiler hakkında bu hüküm talepleri hâlinde uygulanır (TMK m.314/4). Fıkranın önceki hâli Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli, E.2023/3, K.2023/139 sayılı kararıyla iptal edilmiş; fıkra 14.11.2024 tarihli ve 32722 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7531 sayılı Kanunun 12. maddesiyle yeniden düzenlenerek evlat edinilen diğer kişileri de talep hâlinde kapsar hâle getirilmiştir.

Kütükler arasındaki bu bağ, evlatlığın öz ailesine mirasçılığının sürmesini (TMK m.500) ve evlenme engellerinin denetlenmesini mümkün kılar. Bununla birlikte evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK m.314/6). Çocuğa evlat edinildiğinin ne zaman ve nasıl anlatılacağı hukuki bir zorunluluk değil, çocuğun yararı gözetilerek verilecek bir karardır. Bu konu için Evlat Edinmede Gizlilik (Sır) İlkesi rehberimize bakabilirsiniz.

Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Arasındaki Fark

Bekâr kişilerin çocuğa yuva sağlamasının tek yolu evlat edinme değildir; koruyucu aile uygulaması da bu amaca hizmet eder. İki kurumun hukuki sonuçları ise tamamen farklıdır. Evlat edinmede mahkeme kararıyla soybağı kurulur, ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer ve evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m.282, m.314). Koruyucu ailede ise çocuk, bakım ve gözetimi geçici olarak üstlenen aileye idari bir kararla yerleştirilir; soybağı kurulmaz, velayet ve miras ilişkisi doğmaz. Koruyucu aile olarak çocuğa bakan kişinin daha sonra aynı çocuğu evlat edinmek istemesi hâlinde, geçen bakım süresi TMK m.305’teki bir yıllık bakım ve eğitim şartının değerlendirilmesinde dikkate alınabilir; ancak bu hâlde de TMK m.307’deki yaş şartı ve ana babanın rızasına ilişkin hükümler ayrıca aranır. Ayrıntılı karşılaştırma için Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Farkı rehberimize bakabilirsiniz.

Ergin Bir Kişinin Tek Başına Evlat Edinilmesi

Ergin veya kısıtlı bir kişinin evlat edinilmesi TMK m.313’teki ek şartlara bağlıdır; m.313/3 uyarınca bunların dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulandığından TMK m.306-308’deki koşullar burada da gözetilir. Hukuk Genel Kurulu, evli kişinin m.307/2 istisnaları dışında tek başına evlat edinemeyeceği kuralının ergin evlat edinmede kıyasen uygulandığını kabul etmiştir (YHGK 05.10.2021, E.2017/2518, K.2021/1155). Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı kişi; bedensel veya zihinsel özrü sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olup en az beş yıldan beri evlat edinen tarafından bakılıp gözetilmekteyse, küçükken en az beş yıl süreyle evlat edinen tarafından bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse ya da diğer haklı sebepler mevcut olup en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşıyorsa evlat edinilebilir. Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir; bunlar dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır (TMK m.313).

Tek başına evlat edinme başvurunuzun kanuni şartlarını, rıza durumunu ve mahkeme sürecini değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bekâr biri evlat edinebilir mi?

Evet. TMK m. 307 uyarınca evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuş ise tek başına evlât edinebilir. Evlat edinme yalnızca evli çiftlere özgü bir kurum değildir; bu yaş sınırı önceki düzenlemedeki otuz beş yaştan otuza indirilmiştir.

Evliysem tek başına evlat edinebilir miyim?

Kural olarak hayır. TMK m. 306 uyarınca eşler ancak birlikte evlât edinebilirler; eşin rıza göstermesi tek başına evlat edinmeyi sağlamaz. TMK m. 307/2’de dar bir istisna vardır: diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi veya mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşama hâllerinde otuz yaşını doldurmuş eş tek başına evlat edinebilir.

Eşlerin birlikte evlat edinmesinde hangi şartlar aranır?

TMK m. 306 uyarınca eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Şartlardan birinin gerçekleşmesi yeterlidir; her iki eş de otuz yaşını doldurmuşsa ayrıca beş yıllık evlilik süresi aranmaz, yalnızca birinin otuz yaşında olması ise yetmez (Tüzük m.4/1-g).

Eşimin çocuğunu evlat edinmek istiyorum, şartlar aynı mı?

Hayır, daha esnektir. TMK m. 306/3 uyarınca eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir.

Evlat edinen ile çocuk arasında yaş farkı şartı var mı?

Evet. TMK m. 308/1 uyarınca evlât edinilenin, evlât edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır. Ayrıca ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlât edinilemez.

Bir yıllık bakım şartı ne anlama geliyor?

Küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması aranır. Bu süre, kurum yoluyla yerleştirme sonrasında işlemeye başlar ve mahkeme aşamasından önce tamamlanması gerekir.

Bekâr olmam dezavantaj oluşturur mu?

Kanun bekâr olmayı bir eksiklik saymaz. Ancak sosyal incelemede çocuğun bakım ve gözetiminin tek kişi tarafından sürdürülebilir olduğunun ortaya konması beklenir; barınma koşulları, gelir ve çalışma düzeni ile destek çevresinin somut biçimde gösterilmesi önem taşır.

Evlat edindiğim çocuk bana mirasçı olur mu?

Evet. Evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı olur ve bu bakımdan öz çocuk gibi değerlendirilir. Evlatlığın öz ana ve babasına mirasçılığı da devam eder; buna karşılık evlat edinen, evlatlığın öz ailesine mirasçı olmaz.

Biyolojik anne verdiği rızayı geri alabilir mi?

Evet, sınırlı bir süre içinde. Rıza tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza ise kesindir (TMK m.310/2-3). Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez (TMK m.310/1).

Birlikte yaşayan ama evli olmayan iki kişi aynı çocuğu evlat edinebilir mi?

Hayır. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez (TMK m.306/1). Evli olmayan kişilerden her biri otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK m.307/1); ancak aynı çocuk için iki ayrı evlat edinen sıfatı kurulamaz.

Evlat edindiğim çocuğun adını değiştirebilir miyim?

Evet. Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır ve evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir (TMK m.314/3). Yeni ad talebinin evlat edinme sırasında mahkemeye bildirilmesi yerinde olur; ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşü de dikkate alınmalıdır. Ergin evlatlık ise evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Evlat edinme talebi hangi mahkemeye yapılır?

Evlat edinme kararı evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir; eşlerin birlikte evlat edinmesinde eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.315/1). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 s.K. m.4). Mahkeme karar vermeden önce kapsamlı araştırma yapar ve tarafları dinler (TMK m.316).

Evlatlık ilişkisi sonradan kaldırılabilir mi?

Yalnızca Kanunda sayılan sebeplerle. Yasal sebep olmaksızın rıza alınmamışsa rızası alınması gerekenler, esasa ilişkin başka bir noksanlık varsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir (TMK m.317-318). Dava hakkı sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319); beş yıllık üst süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (E.2012/35, K.2012/203).

Bekâr başvuruda hangi belgeler istenir?

Tüzük m.6 uyarınca nüfus kayıt örneği, başvuran ve birlikte yaşayan aile fertlerinin silinmiş kayıtlar dahil adli sicil kayıtları, mal varlığı, gelir ve sosyal güvenlik belgeleri, yerleşim yeri belgesi, öğrenim belgesi ve sağlık kurulu raporu istenir. Belgeler başvurudan itibaren en geç iki ay içinde tamamlanmalıdır (m.7/1).

Evlat edinme başvurum reddedilirse ne yapabilirim?

Ret, askıya alma ve işlemden kaldırma kararlarına bildirimden itibaren on beş gün içinde il müdürlüğü nezdinde itiraz edilebilir; itiraz en geç bir ay içinde kesin olarak karara bağlanır (Tüzük m.9). Koşulları taşımayan başvurular ise incelemeye alınmadan reddedilir (m.8).

Yerleştirmeden sonra mahkemeye başvurmak için süre var mı?

Evet. Bir yıllık izleme sonunda evlat edinmesi uygun görülene mahkemeye başvurması gerektiği yazılı olarak bildirilir; geçerli mazeret olmadan iki ay içinde başvurulmazsa il müdürlüğü küçüğün geri alınmasına karar verir (Tüzük m.13).

Koruyucu aile olarak baktığım çocuğu ailesinin rızası olmadan evlat edinebilir miyim?

Ana veya baba özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa rızası aranmaz (TMK m.311). Yargıtay, biyolojik ebeveynlerin uzun süre özen yükümlülüğünü yerine getirmediği ve evlat edinmenin çocuğun üstün yararına olduğu bir dosyada istemin reddine ilişkin kararı bozmuştur (Y. 2. HD 2024/7588 E., 2025/4035 K.). Diğer koşullar, özellikle TMK m.307’deki yaş şartı ayrıca aranır.