Ergin (Yetişkin) Bir Kişi Evlat Edinilebilir mi? Şartlar, Altsoy Muvafakati ve Yargıtay (TMK 313)

Evlat edinme yalnızca küçükler için değildir; belirli koşullarda yetişkin bir kişi de evlat edinilebilir. Bu işlem genellikle uzun süreli bakım ilişkisi veya manevi bağ nedeniyle gündeme gelir. Bu yazıda erginlerin evlat edinilmesinin şartlarını açıklıyoruz.

Ergin Evlat Edinmenin Mevzuat Haritası

Ergin evlat edinme tek bir maddede düzenlenmiş gibi görünse de TMK m.313/3’teki kıyas hükmü nedeniyle küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin pek çok kural da uygulanır. Aşağıdaki tablo, başvuruda karşılaşılacak hükümleri bir araya getirir.

Erginlerin Evlat Edinilmesi

Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesine göre, evlat edinenin altsoyu yoksa veya altsoyunun açık muvafakati varsa, ergin veya kısıtlı bir kişi belirli koşullarla evlat edinilebilir. Bu düzenleme, fiilen ebeveyn-çocuk gibi yaşamış kişiler arasındaki ilişkinin hukuken tanınmasına olanak sağlar.

Aranan Koşullardan Biri

Ergin kişinin evlat edinilebilmesi için kanunda sayılan şu hâllerden birinin bulunması gerekir: bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olan kişinin en az beş yıldan beri evlat edinen tarafından bakılıp gözetilmiş olması; evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olması; ya da diğer haklı sebeplerin varlığı hâlinde en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşanmış olması.

Evli Olanlarda Eşin Rızası

Evlat edinilecek kişi evli ise, ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir (TMK m.313/2). Evlat edinen evliyse kural farklıdır: küçüklere ilişkin hükümler kıyasen uygulandığından eşler ancak birlikte evlat edinebilir (TMK m.306/1, m.313/3); eşin rızası, evli bir kişinin tek başına evlat edinmesi için yeterli değildir. Evli kişinin tek başına evlat edinebileceği hâller TMK m.307/2’de sınırlı olarak sayılmıştır.

Sonuçları ve Uygulanan Hükümler

Ergin evlat edinmeye, küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyasen uygulanır (TMK m.313/3). Evlatlık ilişkisi kurulduğunda, evlat edinilen kişi evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m.314/2); evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m.500/1). Evlat edinilen ergin, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314/3). Karara evlat edinenin yerleşim yeri aile mahkemesi verir (TMK m.315/1; 4787 s.K. m.4).

Kural Küçüklerdir, Ergin Evlat Edinme İstisnadır

Türk hukukunda evlat edinmenin kuralı küçüklerin evlat edinilmesidir. Buna karşılık ergin ve kısıtlı kişilerin evlat edinilmesi istisnai olarak mümkündür ve Türk Medeni Kanunu’nda tek bir maddeyle, m. 313 ile düzenlenmiştir.

Bu, sürecin daha kolay olduğu anlamına gelmez; aksine kendine özgü ve katı şartlara bağlıdır.

Vazgeçilmez Şart: Altsoyun Açık Muvafakati

TMK m. 313/1’e göre ergin veya kısıtlı, evlât edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle evlât edinilebilir. Bu şart mutlaktır ve atlanamaz.

İki noktayı vurgulamak gerekir:

• Altsoy birden fazlaysa hepsinin muvafakati aranır. Çocuklardan birinin itirazı dosyayı durdurur.
• Muvafakat açık olmalıdır. Sessiz kalma veya karşı çıkmama muvafakat sayılmaz.

Bu şartın gerekçesi açıktır: ergin evlat edinme, evlat edinenin mirasında doğrudan sonuç doğurur ve mevcut altsoyun miras payını etkiler. Kanun bu nedenle onların iradesini şart koşmuştur.

Evlat edinenin altsoyu yoksa bu şart aranmaz; süreç diğer şartlar üzerinden yürür.

Üç Alternatif Hâlden Biri Gerçekleşmeli (TMK m.313/1)

Altsoy muvafakatinin yanında, kanunda sayılan hâllerden birinin gerçekleşmesi aranır. Hepsinin birlikte bulunması gerekmez.

Üç hâlin ortak paydası beş yıllık fiilî ilişkidir. Kanun, ergin evlat edinmeyi bir formalite işlemi olmaktan çıkarmak için bu süreyi aramaktadır; kâğıt üzerinde kurulan ilişkiler kabul edilmez.

Beş yıllık sürenin ispatı bu nedenle dosyanın merkezindedir: aynı adreste ikamet kayıtları, okul ve sağlık kayıtlarında evlat edinenin gösterilmesi, bakım giderlerine ilişkin belgeler, tanık beyanları ve fotoğraflar kullanılır.

Evlat Edinilen Evliyse Eşinin Rızası Gerekir

TMK m. 313/2 uyarınca evlât edinilen ergin veya kısıtlı evli ise eşinin rızası aranır. Evlat edinilen kişi evli değilse böyle bir şart söz konusu olmaz.

Bu, uygulamada gözden kaçan bir evrak eksikliğidir; eşin rızası alınmadan açılan davada eksiklik giderilmedikçe karar verilemez.

“Haklı Sebep” ve “Aile Hâlinde Birlikte Yaşama” Nasıl Değerlendirilir?

Üçüncü hâl (TMK m.313/1-3), uygulamada en çok başvurulan ve en sıkı incelenen yoldur; çünkü engel veya küçüklükte bakım gibi somut bir olguya değil, “diğer haklı sebepler” ile beş yıllık aile hâlinde birlikte yaşamaya dayanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ergin evlat edinmeye getirilen sınırlamaları açıklarken evlat edinmenin bakım ve korunmaya muhtaç küçüklerin yararına hizmet eden bir kurum olarak algılandığını ve erginlerin evlat edinilmesinin bazı kanun ve ahlâka uygun olmayan ilişkilere yol açabileceği kaygısını vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 10.07.2024, E.2023/422, K.2024/370).

Bu nedenle mahkeme, TMK m.316/2 uyarınca özellikle evlat edinmeye yönelten sebepleri araştırır. Fiilî bir aile bağı ve beş yıllık birlikte yaşama göstermeyen, yalnızca miras planlaması gibi amaçlara dayanan başvurular bu hâlin kanuni şartlarını karşılamaz. Beş yıllık sürenin aynı konutta, gerçek bir aile ilişkisi içinde ve kesintisiz biçimde geçirildiğinin gösterilmesi; ayrıca haklı sebebin ne olduğunun (örneğin uzun süreli bakım, ebeveyn yokluğu, ortak hayatın fiilen ebeveyn-çocuk ilişkisi niteliği taşıması) dilekçede açıkça anlatılması gerekir.

Altsoyun Açık Muvafakati: Kimler, Nasıl, Neden?

TMK m.313/1’deki “evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati” şartı, ergin evlat edinmeyi küçüklerin evlat edinilmesinden ayıran en önemli kuraldır. Anayasa Mahkemesi bu ibarenin ergin yönünden Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasını reddetmiş; şartın amacının öncelikle ailenin ekonomik varlığının ve sosyal birlikteliğinin korunması olduğunu ve mülkiyet hakkına keyfi ya da hakkın özüne dokunan bir sınırlama getirmediğini belirtmiştir (AYM, 23.11.2016, E.2016/46, K.2016/178 (RG 13.12.2016, S.29917)).

Uygulamadaki en güvenli yol şudur: evlat edinenin kan bağıyla gelen çocuklarının yanı sıra daha önce evlat edindiği bir kişi varsa onun da açık muvafakatini almak ve bu muvafakatlerin mahkemede beyan edilmesini ya da resmî belgeyle sunulmasını sağlamak. Hukuk Genel Kurulu’nun 2021 kararında, evlat edinenin önceki evlatlığının açık muvafakati alınmadan kurulan ergin evlat edinme hukuka aykırı bulunmuştur.

Evlat Edinen Evliyse: Birlikte Evlat Edinme Kuralı

TMK m.313/2 yalnızca evlat edinilen kişinin evli olmasını düzenler. Evlat edinen evliyse, küçüklere ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanması sonucu TMK m.306/1 devreye girer: eşler ancak birlikte evlat edinebilir. Eşin rızası, evli bir kişinin tek başına evlat edinmesi için yeterli değildir. Evli kişi tek başına ancak otuz yaşını doldurmuşsa ve eşinin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yıldan fazla süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yıldan fazla süredir ayrı yaşaması nedeniyle birlikte evlat edinme mümkün değilse evlat edinebilir (TMK m.307/2).

Bu kuralın sonucunu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu açıkça göstermiştir: evli bir erkek, eşinin 25 yaşındaki torununu tek başına evlat edinmiş; Kurul, TMK m.306/3’teki “diğerinin çocuğu” ifadesinin torunu kapsamadığını, eşlerin ancak birlikte evlat edinebileceğini ve evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatinin alınmadığını belirterek ergin evlat edinme koşullarının bulunmadığını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 05.10.2021, E.2017/2518, K.2021/1155, oy çokluğu).

Eşin çocuğunu evlat edinmenin ayrıntıları için üvey evlat edinme (TMK m.306), tek başına evlat edinme için bekâr kişinin evlat edinmesi (TMK m.307) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Başvuru, Araştırma ve Karar

Ergin evlat edinme, evlat edinenin yerleşim yeri aile mahkemesine yapılan başvuruyla başlar; eşler birlikte evlat ediniyorsa eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur (TMK m.315/1; 4787 s.K. m.4). Mahkeme, esaslı sayılan bütün durum ve koşulları kapsamlı biçimde araştırmak, evlat edinen ile edinileni dinlemek ve gerektiğinde uzman görüşü almakla yükümlüdür (TMK m.316/1).

Başvurudan sonra evlat edinenin ölmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar zedelenmedikçe evlat edinmeye engel olmaz; başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları daha önce gerçekleşmiş olmak kaydıyla küçüklere ilişkin hükümler uygulanmaya devam eder (TMK m.315/2-3). Bu son kural, on sekiz yaşına yaklaşan bir çocuk için başvurunun ergin evlat edinme şartlarına düşmeden yapılabilmesi bakımından önemlidir. Dilekçe hazırlığı için evlat edinme talebi dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yetişkin bir kişi evlat edinilebilir mi?

Evet, istisnai olarak. Türk hukukunda kural küçüklerin evlat edinilmesidir; ergin ve kısıtlı kişilerin evlat edinilmesi TMK m. 313 ile düzenlenmiş olup kendine özgü ve katı şartlara bağlıdır.

Ergin evlat edinmede hangi şartlar aranır?

Öncelikle evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati zorunludur. Ayrıca şu hâllerden birinin gerçekleşmesi aranır: bedensel veya zihinsel engel sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olup en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmek, küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olmak ya da haklı sebeplerin bulunması ve en az beş yıldan beri aile hâlinde birlikte yaşamak.

Altsoyun muvafakati neden şart?

Ergin evlat edinme, evlat edinenin mirasında doğrudan sonuç doğurur ve mevcut altsoyun miras payını etkiler. Kanun bu nedenle onların açık iradesini şart koşmuştur. Altsoy birden fazlaysa hepsinin muvafakati aranır; sessiz kalma muvafakat sayılmaz. Evlat edinenin altsoyu yoksa bu şart aranmaz.

Öz anne babanın rızası gerekir mi?

Hayır. Ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesinde ana ve babanın rızası aranmaz. Bu, küçüklerin evlat edinilmesinden ayrılan en belirgin noktadır; gereken şey altsoy muvafakati ve evlat edinilen evliyse eşinin rızasıdır.

Evlat edinilen kişi evliyse ne gerekir?

TMK m. 313/2 uyarınca evlât edinilen ergin veya kısıtlı evli ise eşinin rızası aranır. Evlat edinilen evli değilse böyle bir şart söz konusu olmaz. Bu rıza alınmadan açılan davada eksiklik giderilmedikçe karar verilemez.

Yaş farkı şartı ergin evlat edinmede de var mı?

Evet. TMK m. 313’ün son fıkrası uyarınca küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır; bu nedenle evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şartı ergin evlat edinmede de aranır.

Beş yıllık şartı nasıl ispatlarım?

Beyan yeterli değildir. Aynı adreste ikamet kayıtları, okul ve sağlık kayıtlarında evlat edinenin gösterilmesi, bakım giderlerine ilişkin belgeler, tanık beyanları ve fotoğraflar kullanılır. Kanun, kâğıt üzerinde kurulan ilişkileri kabul etmemek için bu süreyi aramaktadır.

Eşimin torununu evlat edinebilir miyim?

Eşin çocuğunu evlat edinmeye ilişkin TMK m. 306/3 hükmüne dayanılamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 05.10.2021 tarihli, E. 2017/2518, K. 2021/1155 sayılı kararında, evlat edinilenin eşin çocuğu olmayıp torunu olması nedeniyle bu hükmün uygulanma olanağının bulunmadığı belirtilmiştir. Eşler ancak birlikte evlat edinebileceğinden (TMK m.306/1) başvuru, eşlerin birlikte yapacağı ve TMK m.313 şartlarını taşıyan bir ergin evlat edinme olarak kurgulanmalıdır.

Evli bir kişi tek başına yetişkin evlat edinebilir mi?

Kural olarak hayır. Küçüklere ilişkin hükümler kıyasen uygulandığından eşler ancak birlikte evlat edinebilir (TMK m.306/1, m.313/3). Eşin rızası tek başına evlat edinmeye yetmez. İstisnalar, eşin çocuğunun evlat edinilmesi (m.306/3) ile eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yıldan fazla süredir kayıp olması veya mahkeme kararıyla iki yıldan fazla süredir ayrı yaşanması hâlleridir (m.307/2).

Ergin evlatlık mirasçı olur mu?

Evet. Evlatlık evlat edinenin mirasçısı olur (TMK m.314/2); evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder (TMK m.500/1). Buna karşılık evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz (m.500/2).

Evlat edinenin daha önce evlat edindiği çocuğun muvafakati gerekir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, altsoy kavramının evlat edinilmiş kişiyi de kapsadığını kabul ederek önceki evlatlığın açık muvafakati bulunmayan ergin evlat edinmeyi hukuka aykırı bulmuştur (Yargıtay HGK, 05.10.2021, E.2017/2518, K.2021/1155). Karşıoy yazan üyeler ve daha önce Yargıtay 18. Hukuk Dairesi aksi görüştedir. Güvenli yol, önceki evlatlığın da açık muvafakatini almaktır.

Altsoyun muvafakati şartı Anayasa’ya aykırı mı?

Hayır. Anayasa Mahkemesi, TMK m.313/1’deki altsoyun açık muvafakati şartının ergin yönünden Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasını reddetmiş ve şartın amacının ailenin ekonomik varlığını ve sosyal birlikteliğini korumak olduğunu belirtmiştir (AYM, 23.11.2016, E.2016/46, K.2016/178 (RG 13.12.2016, S.29917)).

Yetişkin evlat edinme sonradan iptal edilebilir mi?

Kanundaki sebeplerle kaldırılabilir: rızası alınması gerekenin rızası yasal sebep olmadan alınmamışsa o kişi (TMK m.317), esasa ilişkin başka bir noksanlık varsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir (m.318). Dava hakkı sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (m.319); beş yıllık üst süre Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, 27.12.2012, E.2012/35, K.2012/203).

Ergin evlatlığın soyadı değişir mi?

Kendiliğinden değişmez. Ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314/3). Bu talebin yargılama sırasında açıkça bildirilmesi gerekir.

Ergin evlat edinme davası hangi mahkemede açılır?

Evlat edinenin yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır; eşler birlikte evlat ediniyorsa eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (TMK m.315/1; 4787 s.K. m.4). Mahkeme tarafları dinler, altsoyun tutumu dahil esaslı tüm koşulları araştırır ve gerektiğinde uzman görüşü alır (TMK m.316).

Kıyasen Uygulanan Genel Şartlar

TMK m. 313’ün son fıkrası uyarınca küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Bunun pratik sonuçları:

• En az on sekiz yaş fark: Evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması aranır (TMK m. 308/1). Ergin evlat edinmede bu şart özellikle dikkat gerektirir; yaş farkı yetersizse dosya reddedilir.
• Evlat edinilenin yararına olması: İşlemin evlat edinilenin yararına olduğu ortaya konmalıdır.
• Vesayet altındaysa vesayet ve denetim makamının izni: Vesayet altındaki kişinin evlat edinilmesi için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK m.463/1-1).

“Çocuk” İfadesi Torunu Kapsamaz

Eşin çocuğunu evlat edinmeye ilişkin TMK m. 306/3 hükmünün kapsamı bakımından önemli bir sınır vardır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 05.10.2021 tarihli, E. 2017/2518, K. 2021/1155 sayılı kararında, evlat edinilen kişinin eşin çocuğu olmayıp torunu olduğu gerekçesiyle TMK m. 306/3’ün uygulanma olanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu karar, TMK m.306/3’teki “diğerinin çocuğu” ifadesinin torunu kapsamadığını göstermektedir. Torun için bu hükme dayanılamaz; eşler ancak birlikte evlat edinebileceğinden (TMK m.306/1) başvurunun eşlerin birlikte yapacağı ve TMK m.313 şartlarını taşıyan bir ergin evlat edinme olarak kurgulanması gerekir. Aynı kararda evlat edinenin altsoyunun, somut olayda daha önce evlat edindiği kişinin, açık muvafakatinin bulunmaması da hukuka aykırılık sebebi sayılmıştır.

Sonuçları: Miras Bakımından

• Evlatlık yasal mirasçı olur. Ergin evlat edinmede de evlatlık, evlat edinenin yasal mirasçısı sıfatını kazanır; evlatlık ve altsoyu evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur (TMK m.314/2, m.500/1).
• Öz aileyle bağ sürer. Evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder; evlat edinme bu bağı kesmez (TMK m.500/1).
• Tek yönlüdür. Evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.500/2).
• Soyadı: Ergin evlat edinilende soyadı bakımından küçüklerdeki otomatik sonuç doğmaz; ergin evlatlık, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir (TMK m.314/3).

Altsoy muvafakati şartının anlamı burada netleşir: ergin evlat edinme, mevcut mirasçıların paylarını doğrudan etkilediğinden kanun onların açık iradesini aramaktadır.

Ergin Evlat Edinmenin Sonuçları

TMK m.314/4, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Buna göre ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına ana ve baba adı olarak evlat edinen eşlerin adları yazılır; ergin evlatlık gibi diğer kişiler bakımından bu kural ancak talep hâlinde uygulanır. Ergin evlatlıkta öz ana ve baba adının nüfus kaydında kalıp kalmayacağı bu nedenle evlatlığın talebine bağlıdır.

Ergin Evlat Edinme Sonradan Kaldırılabilir mi?

Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulduğu için sonradan ancak kanundaki sebeplerle kaldırılabilir. Rızası alınması gereken birinin rızası yasal sebep olmadan alınmamışsa bu kişi ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.317). Evlat edinme esasa ilişkin başka bir noksanlıkla sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir; ancak noksanlık sonradan ortadan kalkmış veya yalnızca usule ilişkinse ve kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK m.318).

Süre. Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m.319). Maddedeki “ve her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve iptal 12.01.2014’te yürürlüğe girmiştir (AYM, 27.12.2012, E.2012/35, K.2012/203). Hukuk Genel Kurulu, 2006’da kesinleşen bir ergin evlat edinmeye karşı 2019’da açılan davada beş yıllık sürenin iptalin yürürlüğe girmesinden önce, 09.06.2011’de dolduğunu belirterek davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay HGK, 10.07.2024, E.2023/422, K.2024/370).

Ergin evlat edinmeye en sık itiraz, evlat edinenin ölümünden sonra muvafakati alınmamış altsoy veya diğer mirasçılar tarafından gelir. Bu nedenle altsoy muvafakatinin baştan eksiksiz alınması, yalnızca kararın verilmesi için değil kararın ileride ayakta kalması için de belirleyicidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Öz anne babadan rıza toplamak: Ergin evlat edinmede bu rıza aranmaz; gereksiz evrak hazırlığıdır.
• Altsoydan yalnızca birinin muvafakatini almak: Altsoy birden fazlaysa hepsinin açık muvafakati gerekir.
• On sekiz yaş farkını gözden kaçırmak: Kıyasen uygulanan bu şart ergin evlat edinmede sıkça sorun çıkarır.
• Beş yıllık ilişkiyi belgelendirmemek: Beyan yeterli değildir; ikamet, okul, sağlık ve gider kayıtları sunulmalıdır.
• Evlat edinilenin eşinin rızasını atlamak: Evli erginde bu rıza zorunludur.
• Torun için TMK 306/3’e dayanmak: “Diğerinin çocuğu” ifadesi torunu kapsamaz; eşler birlikte başvurmalıdır (Yargıtay HGK, 05.10.2021, E.2017/2518, K.2021/1155).

Örnek Durumlar

Aşağıdaki örnekler, yukarıdaki kuralların nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır.

Örnek 1 — Küçükken büyütülen yeğen. Çocuğu olmayan bekâr bir kadın, yeğenini 8 ile 18 yaşları arasında yanında büyütmüştür; yeğen bugün 27 yaşındadır ve aralarında 24 yaş fark vardır. Evlat edinenin altsoyu olmadığı için muvafakat aranmaz; küçükken en az beş yıl bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olma hâli (TMK m.313/1-2) okul ve ikamet kayıtlarıyla ispatlanır. Yeğen evliyse eşinin rızası da sunulur (m.313/2).

Örnek 2 — Evli çiftin üvey kızın kızını evlat edinmesi. Koca, eşinin torununu tek başına evlat edinmek ister. TMK m.306/3 yalnızca eşin çocuğunu kapsadığından bu yol kapalıdır; eşlerin birlikte başvurması, her iki eşin altsoyunun (evlat edinilecek kişinin annesi de dahil) ve varsa evlatlıklarının açık muvafakatinin alınması ve TMK m.313/1’deki hâllerden birinin ispatlanması gerekir.

Örnek 3 — Engelli kişinin bakımı. Zihinsel engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaç 35 yaşındaki bir kişiye yedi yıldır bakan 60 yaşındaki komşusu onu evlat edinmek ister. TMK m.313/1-1’deki hâl gerçekleşmiştir; ancak kişi vesayet altındaysa vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni de gerekir (TMK m.463/1-1) ve evlat edinenin çocukları varsa açık muvafakatleri alınır.

Örnek 4 — Ölümden sonra itiraz. Ergin evlat edinmeden sekiz yıl sonra evlat edinen ölür; çocuklarından biri muvafakatinin hiç alınmadığını öğrenir. Dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.319); evlat edinme 2014’ten sonra kesinleştiğinden yalnızca bu bir yıllık süre uygulanır. Beş yıllık süresi iptalin yürürlüğe girdiği 12.01.2014’ten önce dolmuş eski dosyalarda ise Hukuk Genel Kurulu’nun 2024 kararı uyarınca dava hakkı düşmüş sayılır.