Evlat Edinme (TMK 305-320): Küçük, Yetişkin, Rıza, Deneme Süresi, İptal

Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu m.305 ve devamında düzenlenen ve bir çocuk ile bir yetişkin arasında hukuken soybağı kuran özel bir aile hukuku işlemidir. TMK m.305-320 arasındaki hükümler; küçüğün evlat edinilmesinden erginin evlat edinilmesine, birlikte veya tek başına evlat edinmeden rızanın alınmasına, deneme süresinden iptale kadar tüm süreci düzenler. Bu rehberde küçük ve yetişkin evlat edinme farkları, ASHB ön izin süreci, mahkemenin araştırması ve deneme süresi ile evlat edinmenin sonuçları TMK maddeleri esas alınarak açıklanmaktadır. Konunun aile hukuku çerçevesindeki geniş görünümü için Aile Hukuku hub sayfasına göz atabilirsiniz.

Küçüğün Evlat Edinilmesi — TMK m.305 Genel Şartlar

TMK m.305/1 uyarınca bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır. Bu bir yıllık süre; evlat edinme ilişkisinin sağlam bir zemine oturması, evlat edinen ile küçük arasında fiili aile ilişkisinin oluşup oluşmadığının gözlemlenebilmesi ve kalıcı bir bağın kurulup kurulamadığının denetlenmesi için öngörülmüştür. Uygulamada bu süre gözetim / deneme süresi olarak da adlandırılır ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) tarafından yürütülen izleme çalışmalarıyla belgelenir.

TMK m.305/2 iki önemli maddi koşul daha getirir: evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi. Küçüğün yararı ilkesi, hâkimin yıldız kriteridir; sadece maddi imkânlar değil, duygusal bağ, psikolojik gelişim, sosyal çevre, sağlık ve eğitim koşulları birlikte değerlendirilir. Evlat edinenin varsa öz çocuklarının maddi ve manevi durumları da tartılır.

Kanun aynı zamanda, TMK m.308/1 uyarınca evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmasını şart koşar. Bu yaş farkı; nesillerarası doğal ilişkinin taklit edilebilmesi ve ana-baba rolünün fiilen üstlenilebilmesi düşüncesine dayanır. Kanun «şarttır» ifadesini kullandığı için bu alt sınırın kanunda bir istisnası yoktur. Küçük kavramı ise TMK anlamında 18 yaşını doldurmamış kişileri ifade eder.

Birlikte ve Tek Başına Evlat Edinme — TMK m.306-307

TMK m.306, eşlerin ancak birlikte evlat edinebilmesi ilkesini benimser. Bunun için eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir. Kanun bu iki şartı seçimlik olarak düzenler; dolayısıyla otuz yaşını doldurmuş çift, evliliği beş yılı doldurmamış olsa dahi birlikte evlat edinebilir. Bir eşin diğerinin çocuğunu evlat edinebilmesi için ise en az iki yıllık evlilik süresi veya evlat edinen eşin otuz yaşını doldurmuş olması aranır (m.306/3). Üvey evlat edinme diye anılan bu yol, karma ailelerde soybağının hukuken kurulmasında yaygın olarak kullanılır.

TMK m.307 tek başına evlat edinmeyi düzenler. Evli olmayan bir kişi ancak otuz yaşını doldurmuş olmak koşuluyla tek başına evlat edinebilir. Evli bir kişinin tek başına evlat edinmesi kural olarak mümkün değildir; ancak m.307/2 istisnai hâlleri sıralar: eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşamakta olması. Bu hâllerin birinin varlığı ve evlat edinenin otuz yaşını doldurmuş olması durumunda evli eş, birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispatlayarak tek başına evlat edinebilir.

Rıza — TMK m.308-310 (Küçük, Ana-Baba ve Şekil)

Evlat edinme salt hâkim kararıyla değil, ilgili tarafların rızasıyla kurulur. TMK m.308 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Ayırt etme gücü için kanunda sabit bir yaş yoktur; hâkim bunu somut olarak değerlendirir ve TMK m.316/1 uyarınca evlat edinileni her durumda dinler. Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne sahip olsa da olmasa da vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (m.308/3). Bu düzenleme, çocuğun kendisi hakkında verilecek kararda söz sahibi olmasını güvence altına alır.

TMK m.309 ana ve babanın rızasını düzenler. Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza; küçüğün veya ana-babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir. Verilen rıza; evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir. Bu esneklik, özellikle ASHB koordinasyonundaki evlat edinme başvurularında pratik önem taşır.

TMK m.310 rızanın zamanını ve geri alınmasını düzenler. Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez. Bu süre annenin fiziksel ve psikolojik durumunu gözeten koruyucu bir düzenlemedir. Rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza ise kesindir ve artık geri alınamaz. Bu düzenleme; anne-babanın kararının sağlıklı bir düşünme sonucu şekillenmesini ve evlat edinme sürecinin belirsizlik içinde kalmamasını sağlar.

Mahkeme Araştırması ve Deneme Süresi — TMK m.311-312

TMK m.311 ana ve babanın rızasının aranmayacağı hâlleri düzenler. Buna göre; ana ve babadan birinin kimliği veya uzun süredir yerleşim yerinin bilinmemesi, ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunması ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi hâllerinde rıza aranmaz. Bu istisnalar, çocuğun üstün yararının korunması amacıyla getirilmiş sınırlı sayıda hâllerdir; hâkimin geniş yoruma başvurması mümkün değildir.

TMK m.312 rızanın aranmaması kararının ne zaman verileceğini ikiye ayırır. Küçük gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana ve babadan birinin rızası eksik olursa; evlat edinenin veya aracılık yapan kurumun istemi üzerine ve kural olarak küçüğün yerleştirilmesinden önce, küçüğün oturduğu yer mahkemesi rızanın aranıp aranmayacağına karar verir (m.312/1). Diğer hâllerde bu karar evlat edinme işlemleri sırasında verilir (m.312/2). Özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmemesi sebebiyle rıza aranmazsa karar ilgili ana veya babaya yazılı olarak bildirilir (m.312/3).

Uygulamada süreç, 2009 tarihli Aracılık Tüzüğüne göre şu şekilde işler: ilgili kişi Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvuruda bulunur, belgeler iki ay içinde tamamlanır, sosyal çalışmacılar altı ay içinde ev ziyareti gerçekleştirir. Küçüğün ailenin yanına yerleştirilmesinin ardından bir yıllık gözetim süresi başlar. Bu süre boyunca sosyal inceleme uzmanları çocuğun gelişimini, aile ilişkilerini, sağlık ve eğitim durumunu üç ayda bir raporla belgeler. Bir yıllık izleme olumlu sonuçlanırsa dosya, evlat edinme davası açılmak üzere aile mahkemesine sunulur. Bu bir yıllık süre tamamlanmadan evlat edinme davası kural olarak açılamaz.

Ergin ve Kısıtlının Evlat Edinilmesi — TMK m.313

TMK m.313 erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesini özel şartlara bağlar. Buna göre; evlat edinenin altsoyunun açık rızasıyla ergin veya kısıtlı bir kişi şu hâllerden birinde evlat edinilebilir: (a) bedensel veya zihinsel özrü nedeniyle sürekli yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte olması, (b) evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp eğitilmiş olması ya da (c) diğer haklı sebepler bulunmak ve en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde yaşamakta olması. Bu üçlü şart, ergin evlat edinmenin fiili aile bağına dayandığını gösterir.

Evli bir kişi, ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Bunun dışında yetişkin evlat edinmede küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. On sekiz yaş farkı, evlat edinme yaşı ve mahkeme kararı zorunluluğu ergin evlat edinmede de aranır. Küçüklerin evlat edinilmesinde aranan bir yıllık bakım-eğitim şartı yerine, ergin evlat edinmede beş yıllık nitelikli birliktelik/bakım şartı öngörülmüştür.

Hükümleri ve İptali — TMK m.314-315

TMK m.314 evlat edinmenin hükümlerini düzenler. Mahkeme kararıyla evlatlık ilişkisi kurulduğunda; ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Küçük evlatlık, evlat edinenin soyadını alır; evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin evlat edinilenler ise evlat edinme sırasında evlat edinenin soyadını almayı seçebilir. Evlatlığın önceki ana ve babası ile kan hısımlığından doğan hakları saklı kalmak üzere, aile bağı bakımından evlat edinen tarafında yeni bir soybağı kurulur.

TMK m.315 yetkili mahkemeyi belirler: evlat edinme kararı, evlat edinenin oturduğu yer mahkemesince; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturduğu yer mahkemesince verilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Evlatlık ilişkisi, kararın kesinleşmesiyle nüfus siciline tescil olunur.

Evlat edinmenin iptali TMK m.317-319’da düzenlenmiştir. Rızanın yasal sebep bulunmaksızın alınmaması hâlinde rızası aranması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (m.317). Esasa ilişkin diğer noksanlıklar hâlinde Cumhuriyet savcısı veya her ilgili iptal davası açabilir (m.318). Kaldırma davası, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (m.319). Maddede yer alan “ve her hâlde evlât edinme işleminin üzerinden beş yıl” ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 27.12.2012 tarihli, E. 2012/35, K. 2012/203 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG 12.07.2013/28705; yürürlük 12.01.2014); bugün uygulanacak tek hak düşürücü süre, öğrenmeden itibaren işleyen bir yıllık süredir.

Evlat Edinme Şartları Tek Tabloda: TMK m.305-313

Evlat edinmenin şartları kanunun farklı maddelerine dağılmıştır. Aşağıdaki tablo, küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesini aynı ölçütler üzerinden karşılaştırır.

m.313’teki üç hâl şunlardır: bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olup evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmek; evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olmak; diğer haklı sebepler mevcutken en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşamak. Yetişkin evlat edinmenin ayrıntısı için ergin (yetişkin) evlat edinme, üvey evlat için eşin önceki evlilikten çocuğunu evlat edinme yazılarımıza bakılabilir.

Rıza Kimden, Nasıl ve Ne Zaman Alınır? TMK m.308-312

Evlat edinmede rıza, şeklî kuralları en sıkı olan unsurdur. Yanlış mercide, erken veya eksik alınan bir rıza, ileride evlatlık ilişkisinin kaldırılması davasına (m.317) dayanak olabilir.

Ayırt etme gücü için kanunda sabit bir yaş yoktur; çocuğun evlat edinmenin anlamını kavrayıp kavrayamadığını hâkim somut olarak değerlendirir. Bu değerlendirme bakımından m.316/1 de önemlidir: evlat edinmeye ancak evlat edinen ile edinilenin dinlenmelerinden sonra karar verilir. Biyolojik ailenin rızasına ilişkin ayrıntılar için biyolojik anne-babanın rızası (TMK m.309-311) yazımıza bakınız.

Mahkemenin Araştırma Yükümlülüğü ve Karar: TMK m.315-316

Evlat edinme davası, tarafların anlaşmasıyla sonuçlanan bir dava değildir. TMK m.316 hâkime kapsamlı bir araştırma yükümlülüğü yükler: evlat edinmeye ancak esaslı sayılan her türlü durum ve koşulun kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlat edinen ile edinilenin dinlenmelerinden ve gerektiğinde uzmanların görüşünün alınmasından sonra karar verilir.

Karar ve yetki bakımından TMK m.315 üç kural koyar. Evlat edinme kararı evlat edinenin oturma yeri, birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir ve evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur. Başvurudan sonra evlat edinenin ölmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar etkilenmediği takdirde evlat edinmeye engel olmaz. Başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları daha önce yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklere ilişkin hükümler uygulanmaya devam eder. Mahkemeye sunulacak dilekçe için evlat edinme talebi dilekçesi örneği kullanılabilir.

Bakanlık Süreci Adım Adım: 2009 Tarihli Aracılık Tüzüğü

TMK m.320’ye göre küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri ancak Cumhurbaşkanınca yetki verilen kurum ve kuruluşlarca yapılır ve bu faaliyetlerin esasları yönetmelikle düzenlenir. Uygulamada süreç, 15 Mart 2009 tarihli ve 27170 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Küçüklerin Evlât Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük çerçevesinde, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının il müdürlükleri eliyle yürütülür.

Bakanlık il müdürlüklerinin başvuru sayfalarında ayrıca evlat edinen ile evlat edinilen arasındaki yaş farkının en fazla kırk yıl olabileceği belirtilmekte; başvurunun reddi, askıya alınması veya işlemden kaldırılması kararlarına karşı bildirimden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebileceği bildirilmektedir. Kırk yıllık üst sınır Kanunda değil idari uygulamada yer alır; Kanundaki tek yaş farkı kuralı m.308/1’deki on sekiz yıllık alt sınırdır. Başvurunun pratik ayrıntıları için evlat edinme başvurusu nasıl yapılır yazımıza bakınız.

Evlat Edinmenin Sonuçları: Velayet, Soyadı, Nüfus Kaydı ve Miras

Mahkeme kararıyla kurulan evlatlık ilişkisi, kanunun ayrıca saydığı sonuçları doğurur. TMK m.314’ün altı fıkrası ile miras bakımından m.500 birlikte okunmalıdır.

Nüfus kaydına ilişkin dördüncü fıkranın yakın bir geçmişi var. Önceki metin yalnızca birlikte evlat edinen eşlerin adlarının yazılmasını düzenliyordu. Anayasa Mahkemesi 26 Temmuz 2023 tarihli ve E.2023/3, K.2023/139 sayılı kararıyla bu fıkrayı iptal etti; karar 19 Ekim 2023’te Resmî Gazetede yayımlandı ve iptal dokuz ay sonra yürürlüğe girecek şekilde ertelendi. Fıkra, 14 Kasım 2024 tarihli ve 32722 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 7531 sayılı Kanunun 12. maddesiyle yeniden düzenlendi ve tek başına evlat edinmede de evlat edinenin adının yazılması kuralı getirildi.

Miras bakımından evlatlık ile kan hısımı çocuk arasında evlat edinene karşı fark yoktur; ancak evlat edinen evlatlığa mirasçı olmaz. Ayrıntı için evlatlığın miras hakkı ve evlat edinmede miras hakkı (TMK m.500); gizlilik ilkesi ve çocuğa ne zaman söyleneceği için evlat edinmede gizlilik yazılarımıza bakılabilir.

Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması: TMK m.317-319 Tablosu

Evlatlık ilişkisi kurulduktan sonra ancak kanunda sayılan sebeplerle ve dava yoluyla kaldırılabilir. Kanun iki sebep türü öngörür ve her ikisinde de evlatlığın menfaatini koruyan bir fren koyar.

m.319 başlangıçta bir yıllık sürenin yanında «her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl» geçmekle de dava hakkının düşeceğini öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi bu ibareyi 27 Aralık 2012 tarihli ve E.2012/35, K.2012/203 sayılı kararıyla iptal etti; karar 12 Temmuz 2013 tarihli ve 28705 sayılı Resmî Gazetede yayımlandı ve altı ay sonra yürürlüğe girdi. Bu nedenle bugün uygulanan tek süre, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden itibaren işleyen bir yıldır. Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; hâkim bunu kendiliğinden gözetir.

Ülkelerarası Evlat Edinme ve Aracılık

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının veya yabancıların Türkiye’den çocuk evlat edinmesi ile Türkiye’de yaşayanların yurt dışından evlat edinmesi, Aracılık Tüzüğünün 15 ila 19. maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir. Tüzüğe göre ülkelerarası evlat edinme, 1993 tarihli Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlât Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme hükümlerine uygun yürütülür ve ancak çocuğa ülke içinde uygun bir aile bulunamadığında ve bu yol küçüğün yüksek yararına uygun olduğunda başvurulur.

Evlat edinmenin vatandaşlığa etkisi ayrı bir konudur: Türk vatandaşının evlat edindiği yabancı çocuk vatandaşlığı kendiliğinden kazanmaz; ayrıntı aşağıdaki kutuda ve vatandaşlık rehberimizdedir. Koruyucu ailelik ile evlat edinme arasındaki farklar için koruyucu aile ile evlat edinme farkı yazımıza bakılabilir.

İlgili Aile Hukuku Konuları

Aile hukuku uyuşmazlıklarında evlat edinme çoğunlukla velayet, boşanma sonrası düzenlemeler ve yeniden evlilik konularıyla iç içe geçer. Aşağıdaki başlıklar bu bağlantılı meseleleri ayrı ayrı ele alır:

• Anlaşmalı Boşanma Protokolü (TMK m.166/3): Şartlar ve 2026 Uygulaması
• Velayet Değişikliği Davası (TMK m.183) ve Çocuğun Üstün Yararı
• İddet Süresi (TMK m.132): 300 Gün ve Kaldırılma Davası

Sıkça Sorulan Sorular

Evlat edinmek için kaç yaşında olmak gerekir?

TMK m.306 uyarınca eşler birlikte evlat edinecekse en az beş yıldan beri evli olmalı veya her ikisi de otuz yaşını doldurmalıdır. TMK m.307 uyarınca tek başına evlat edinecek kişinin de otuz yaşını doldurmuş olması aranır. Evlat edinilen, evlat edinenden ayrıca en az on sekiz yaş küçük olmalıdır (m.308/1).

Küçüğün evlat edinilmesinde 1 yıl bakım şartı ne demek?

TMK m.305/1 uyarınca küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle fiilen bakılmış ve eğitilmiş olmasına bağlıdır. Bu süre boyunca ASHB sosyal çalışmacıları aile ilişkilerini, çocuğun sağlık ve eğitim durumunu üç aylık aralıklarla izler; süre olumlu tamamlanmadan evlat edinme davası açılamaz.

12 yaşındaki çocuğun rızası zorunlu mu?

Ayırt etme gücüne sahipse evet: TMK m.308/2 uyarınca ayırt etme gücüne sahip küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Kanunda sabit bir yaş sınırı yoktur; ayırt etme gücünü hâkim somut olarak değerlendirir ve TMK m.316/1 uyarınca evlat edinileni her durumda dinler. Vesayet altındaki küçük ise vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.

Ana-babanın rızası aranmadan evlat edinme mümkün mü?

TMK m.311 belirli hâllerde rızanın aranmayacağını düzenler: ana-babanın kimliği veya uzun süredir yerleşim yerinin bilinmemesi, ayırt etme gücünden sürekli yoksun bulunması ya da çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi. Küçük evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilmişse bu konudaki karar kural olarak yerleştirmeden önce küçüğün oturduğu yer mahkemesince, diğer hâllerde evlat edinme işlemleri sırasında verilir (m.312).

Yetişkin bir kişi evlat edinilebilir mi?

Evet. TMK m.313 uyarınca ergin veya kısıtlı bir kişi; bedensel/zihinsel özrü nedeniyle sürekli yardıma muhtaç olup en az beş yıldan beri evlat edinen tarafından bakılıyorsa, küçükken evlat edinen tarafından en az beş yıl bakılıp eğitilmişse ya da diğer haklı sebeplerle en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde yaşıyorsa, evlat edinenin altsoyunun açık rızasıyla evlat edinilebilir. Evli kişinin evlat edinilmesi eşinin rızasını gerektirir.

Evlat edinme iptal edilebilir mi?

TMK m.317-319 iptal (evlatlık ilişkisinin kaldırılması) sebeplerini düzenler. Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmaması hâlinde rızası gereken kişiler; esasa ilişkin diğer noksanlıklarda Cumhuriyet savcısı veya her ilgili dava açabilir. Bu dava, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Maddedeki “her hâlde beş yıl” ibaresi Anayasa Mahkemesi’nin 27.12.2012 tarihli, E. 2012/35, K. 2012/203 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (RG 12.07.2013/28705; yürürlük 12.01.2014).

Evlat edinme davası hangi mahkemede açılır?

TMK m.315 uyarınca evlat edinme kararı, evlat edinenin oturduğu yer mahkemesince verilir; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Evlat edinmede yaş farkının üst sınırı var mı?

Kanunda yalnızca alt sınır vardır: TMK m.308/1 uyarınca evlat edinilen, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olmalıdır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlüklerinin başvuru sayfalarında ayrıca yaş farkının en fazla kırk yıl olabileceği belirtilmektedir; bu sınır Kanundan değil idari uygulamadan kaynaklanır.

Evlat edinme başvurusu ne kadar sürer?

Aracılık Tüzüğüne göre belgeler başvurudan itibaren en geç iki ay içinde sunulur (m.7/1), sosyal inceleme belgelerin tesliminden itibaren en geç altı ay içinde başlar ve yoğun illerde altı ay uzatılabilir (m.7/2), yerleştirmeden sonra en az bir yıllık bakım ve izleme süresi işler (m.11-12). Bekleme süresi ayrıca eşleştirme sırasına bağlıdır.

Evlat edinen başvurudan sonra ölürse ne olur?

TMK m.315/2 uyarınca evlat edinme başvurusundan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği takdirde evlat edinmeye engel olmaz.

Nüfus kaydında anne-baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır mı?

Evet. 7531 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen TMK m.314/4 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede eşlerin, tek başına evlat edinmede evlat edinenin adı yazılır. Diğer evlatlıklar hakkında bu kural talep hâlinde uygulanır.

Evlatlık biyolojik ailesini öğrenebilir mi?

TMK m.314/6 uyarınca evlat edinmeyle ilgili kayıt, belge ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz. Gizlilik evlatlığın kendisine karşı işlemez; evlatlığın talebi hâlinde açıklama yapılabilir ve Aracılık Tüzüğü m.20/6 bu açıklamanın sosyal çalışmacı eliyle yapılmasını öngörür.

Evlatlık ilişkisi sonradan kaldırılabilir mi, süre nedir?

Yalnızca TMK m.317 (rızanın bulunmaması) ve m.318 (esasa ilişkin diğer noksanlıklar) sebepleriyle ve dava yoluyla kaldırılabilir. Dava hakkı sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer; maddedeki «her hâlde beş yıl» ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

İlgili: Evlat Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır? (Süreç Rehberi)