Anlaşmalı Boşanma Protokolü ve Şartları (TMK m.166/3): Yargıtay Kararları ve 2026 Örnek

Anlaşmalı boşanmanın şartları: TMK m.166/3 ve m.184

TMK m.166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanmaya karar verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması gerekir; hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Şartlar birlikte aranır ve birinin eksikliği anlaşmalı boşanma kararını engeller. Bir yıllık süre resmî nikâh tarihinden hesaplanır ve taraf iradesiyle aşılamaz; süre dolmamışsa taraflar anlaşsa bile dava ancak çekişmeli olarak görülebilir.

Bizzat dinleme şartı vekil aracılığıyla yerine getirilemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanmanın koşullarından birinin “eşlerin iradelerini hâkime bizzat açıklamaları” olduğunu belirtmiştir (YHGK 18.04.2019, E.2017/2-1941, K.2019/475). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de protokolün avukatlarca imzalandığı ve yurt dışındaki eşin cep telefonuyla görüntülü aranarak dinlendiği bir dosyada verilen kararı kanun yararına bozmuştur (Y2HD 04.10.2021, E.2021/7601, K.2021/6759). HMK m.149 mahkemeye, uygun gördüğü takdirde tarafların ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılmasına izin verme imkânı tanır; ancak bunun anlaşmalı boşanmada kullanılıp kullanılmayacağı mahkemenin takdirindedir ve gayriresmî bir telefon görüşmesi bunun yerine geçmez. Bu nedenle uzaktan katılım düşünülüyorsa mahkemeye önceden başvurulmalı, aksi hâlde eş duruşmaya bizzat gelmelidir. TMK m.184 ise hâkimin denetim yetkisini güçlendirir: tarafların boşanma konusundaki ikrarları hâkimi bağlamaz, hâkim kanıtları serbestçe takdir eder ve boşanma veya ayrılığın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Bu nedenle protokol imzalanmış olsa bile onaydan önce ona dayanarak ödeme veya devir yapılması risklidir. Şartların ayrıntısı için anlaşmalı boşanmanın şartları ve süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Protokolde bulunması gereken maddeler: TMK m.174, 175, 182 ve 202

Protokol ne kadar ayrıntılıysa hâkim onayı o kadar kolay alınır ve sonraki uyuşmazlıklar o kadar azalır. Çocuk varsa TMK m.182 uyarınca velayetin hangi ebeveyne bırakıldığı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı yazılmalıdır. Yargıtay uygulamasında tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararına uygun olması koşuluyla ortak velayet de kabul edilmektedir; bu talep protokolde açıkça gösterilmelidir. Kişisel ilişki “uygun zamanlarda” gibi belirsiz ifadelerle değil, hafta sonları, yarıyıl ve yaz tatilleri, bayramlar ve çocuğun doğum günü bakımından gün, saat ve teslim yeriyle yazılmalıdır; çünkü karar uygulanmadığında adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü ancak açık yazılmış bir takvimi yerine getirebilir. İştirak nafakasında TMK m.182/3 ve m.330 uyarınca çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin ödeme gücü gözetilir; miktar, ödeme günü, hesap bilgisi ve yıllık artış esası belirtilmelidir. Takvim için kişisel ilişki standart takvimi, dövizli veya endeksli nafaka için döviz ve altın cinsinden nafaka yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yoksulluk nafakası TMK m.175, maddi ve manevi tazminat TMK m.174 kapsamındadır; talep ediliyorsa tutarı, ödeme şekli ve vadesi, edilmiyorsa açık feragat yazılmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, TMK m.166/3’teki “boşanmanın mali sonuçları” ifadesiyle maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerinin kastedildiğini belirtmiştir (YHGK 18.04.2019, E.2017/2-1941, K.2019/475). Eşler boşanmanın mali sonuçlarını bu yolla nihai olarak çözdüğünden Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle tazminat istenemeyeceğini kabul etmektedir (Y2HD 19.10.2012, E.2011/11544, K.2012/25372). Bu nedenle tazminat konusunda protokolde ya tutar ve ödeme şekli ya da açık feragat bulunmalıdır; ayrıntı için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz. Mal rejimi bakımından taşınmaz, araç, banka hesabı, kredi borçları ve aile konutunun kimde kalacağı; devir yapılacaksa tarihi, masrafı ve kredi bakiyesinin kim tarafından ödeneceği ayrı ayrı yazılmalıdır. “Tarafların birbirinden başka talebi yoktur” gibi genel ifadelerin mal rejimi tasfiyesini kapsayıp kapsamadığı uygulamada tartışma doğurduğundan, mal rejiminden doğan alacaklardan vazgeçiliyorsa bunun açıkça belirtilmesi gerekir. Ziynet eşyaları ve kişisel eşyalar TMK m.220 uyarınca kural olarak kişisel mal olduğundan hangi eşyaların ne zaman teslim edileceği de yazılmalıdır. Son olarak yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı düzenlenmezse HMK m.312 kapsamında tartışma çıkabilir.

Feragat, iradeden dönme ve sonradan değişiklik: TMK m.176, 183 ve 331

Yoksulluk nafakası ve tazminat eşin kendi hakkı olduğundan protokolde bunlardan feragat edilmesi geçerlidir. İştirak nafakası ise çocuğun hakkıdır; ebeveyn çocuk adına kesin olarak feragat edemez ve protokolde iştirak nafakası kararlaştırılmamış olsa bile çocuğun ihtiyaçları için sonradan istenebilir. Hâkim de çocuğa hiç nafaka öngörülmeyen veya çocuğun yararına açıkça aykırı bir velayet düzenlemesini onaylamayabilir. Ekonomik bakımdan güçsüz eşin tüm haklarından karşılıksız vazgeçtiği ve iradesinin baskı altında olduğu izlenimi doğan protokollerde hâkim değişiklik isteyebilir veya onaylamayabilir; şiddet ya da baskı şüphesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir de gündeme gelir.

Kanunda anlaşmalı boşanma iradesinden dönmeyi engelleyen bir hüküm bulunmadığından Yargıtay, tarafların iradesinin hüküm kesinleşinceye kadar geri alınabileceğini kabul eder; iradeden dönülürse dava kaldığı yerden TMK m.166/1-2 uyarınca çekişmeli boşanma davası olarak görülür (YHGK 18.04.2019, E.2017/2-1941, K.2019/475, oyçokluğuyla; Y2HD 14.01.2026, E.2025/5443, K.2026/277). Gerçekleşen anlaşmaya rağmen hükmü temyiz etmek de iradeden rücu sayıldığından (Y2HD 02.03.2015, E.2014/18777, K.2015/3245; Y2HD 19.10.2021, E.2021/8338, K.2021/7386) kanun yoluna başvurmak isteyen tarafın bu sonucu bilmesi gerekir. Protokole dayanarak kendi davasından feragat eden eşin feragati de anlaşmalı boşanmaya bağlıdır: taraflar duruşmada anlaşmalı boşanmak istemediklerini bildirdiğinde bu feragat sonuç doğurmaz ve davanın esası incelenir (Y2HD 05.12.2024, E.2024/941, K.2024/9554). Hüküm kesinleştikten sonra ise protokol ilam niteliği kazanır. Nafaka koşullar değiştiğinde TMK m.176/4 ve iştirak nafakası bakımından TMK m.331 uyarınca artırım, azaltım veya kaldırma davasına konu olabilir; velayet ve kişisel ilişki TMK m.183 uyarınca yeni olguların zorunlu kılması hâlinde yeniden düzenlenebilir. Tazminat ve mal paylaşımına ilişkin düzenlemelerde ise geri dönüş imkânı çok sınırlıdır. İradeden dönme için anlaşmalı boşanmada iradeden dönme, sonradan değişiklik için protokolün sonradan değiştirilmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dava nasıl açılır? TMK m.168, 4787 s.K. m.4 ve 6325 s.K. m.1

Anlaşmalı boşanma davası 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür. TMK m.168 uyarınca boşanma davasında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir; birlikte başvuruda eşler bu yerlerden birini seçebilir. Dilekçeye imzalı protokol, güncel nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopileri eklenir; vekil varsa vekâletname sunulur. Anlaşmalı boşanma davası maktu harca tabidir ve uygulamada çoğu dosya ilk duruşmada sonuçlanır.

Boşanma davaları için dava şartı arabuluculuk öngörülmemiştir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.1/2 uyarınca arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda uygulanır ve aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Eşler protokol metnini hazırlarken ihtiyari olarak arabulucudan destek alabilir, ancak boşanma kararı yalnız mahkemece verilir. Çekişmeli açılmış bir dava da sonradan anlaşmalıya dönüştürülebilir. TMK m.166/1’deki genel sebebe dayalı davada davalının kabulü ve hâkimin onaylayacağı düzenleme yeterlidir. Yalnız özel bir sebebe (örneğin TMK m.161 veya m.162) dayanan davada ise hâkim HMK m.26 uyarınca taleple bağlı olduğundan önce davanın TMK m.166’ya dayandırılması gerekir. HMK m.141 uyarınca iddia cevaba cevap dilekçesine kadar serbestçe genişletilebilir; bundan sonra genişletme ancak karşı tarafın açık muvafakatiyle veya HMK m.176 uyarınca ıslahla mümkündür (YHGK 12.03.2020, E.2017/2442, K.2020/292). Eşler zaten anlaştığından davalının bu genişletmeye açık muvafakati duruşmada tutanağa geçirilebilir; ıslah için boşanma davasında ıslah yazımıza bakabilirsiniz. Dönüşüm için çekişmeli davanın anlaşmalıya çevrilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Yabancı eş, yurt dışındaki eş ve protokolde sık yapılan hatalar

Eşlerden biri yabancıysa veya yurt dışında yaşıyorsa anlaşmalı boşanma yine Türk mahkemesinde yapılabilir; MÖHUK m.14 uyarınca boşanmaya eşlerin müşterek millî hukuku, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yurt dışında yaşayan eşin bizzat dinlenmesi için kural olarak duruşmaya gelmesi gerekir; yalnız konsolosluk vekâletnamesi yeterli değildir. Mahkeme HMK m.149 uyarınca ses ve görüntü nakli yoluyla katılıma izin verebilir; ancak Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Fransa’daki eşin oğlunun cep telefonu üzerinden görüntülü aranarak dinlenmesini yeterli bulmayıp kararı kanun yararına bozduğundan (Y2HD 04.10.2021, E.2021/7601, K.2021/6759), uzaktan katılım ancak mahkemenin önceden verdiği izinle ve mahkemenin belirlediği yöntemle düşünülmelidir. Yurt dışında verilmiş bir anlaşmalı boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için ise MÖHUK m.58 uyarınca tanıma kararı alınır ve nüfusa tescil ettirilir. Yurt dışındaki eşle boşanma için eşim yurt dışında yaşıyor yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada protokollerde en sık görülen hatalar şunlardır: kişisel ilişkinin gün ve saat belirtilmeden yazılması; iştirak nafakasına artış esası konmaması; tazminat ve yoksulluk nafakası talebinin ne istendiği ne feragat edildiği belirsiz bırakılması; mal rejimi için yalnız genel bir “başka talep yoktur” ifadesiyle yetinilmesi; taşınmaz devrinin tarihi, masrafı ve kredi borcunun kimde kalacağının yazılmaması; ziynet eşyalarının unutulması; yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin düzenlenmemesi ve protokolün hâkim onayından önce uygulanmaya başlanması. Bu eksikler ya onay aşamasında davayı uzatır ya da kesinleşmeden sonra yeni davalara yol açar.

Karar sonrası: kesinleşme, nüfus kaydı, bekleme süresi ve uygulama

Anlaşmalı boşanma kararı verildikten sonra HMK m.345 uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi işler. HMK m.349/1 uyarınca taraflar ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez; kararı hızlı kesinleştirmek isteyen taraflar feragat beyanını gerekçeli kararın tebliğinden sonra vermelidir. HMK m.350/2 uyarınca aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; kesinleşen karar mahkemece 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında nüfus müdürlüğüne bildirilir ve medeni hâl güncellenir. TMK m.132 uyarınca evliliği sona eren kadın, sona erme tarihinden itibaren üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla bu süre biter, kadının önceki evlilikten gebe olmadığı anlaşılırsa veya boşanan eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır. İstinaf için boşanmada istinaf yazımıza bakabilirsiniz.

Kesinleşen protokol hükümleri ilam niteliğindedir. Nafaka ödenmezse ilamlı icra takibi yapılır ve İİK m.344 uyarınca tazyik hapsi istenebilir; tazminat ve eşya teslimi de ilamlı icraya konu olur. Protokolde taşınmaz devri öngörülmüşse mülkiyetin geçmesi için TMK m.705 uyarınca tapu siciline tescil gerekir; yükümlü devirden kaçınırsa TMK m.716 kapsamında mahkemeden tescil kararı istenebilir. Önceki bir boşanma davası reddedilmiş eşler için ise ayrıca TMK m.166/4’teki bir yıllık fiili ayrılık yolu vardır; bunun için reddedilen boşanma sonrası fiili ayrılık yazımıza bakabilirsiniz. Protokol hazırlığı ve duruşma süreciniz için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Yargıtay kararlarında anlaşmalı boşanma protokolü: bizzat dinleme, onay, temyiz ve iradeden dönme

TMK m.166/3 kısa bir hükümdür; protokolün nasıl sunulacağını, hâkimin onayının nasıl hükme yansıyacağını ve taraflardan biri vazgeçerse ne olacağını Yargıtay kararları belirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi mahkemeye bir protokol hâlinde sunabileceği gibi duruşmada sözlü olarak da açıklayabileceğini, ancak sözlü beyanın zapta geçirilmesi ve taraflarca imzalanması gerektiğini belirtmiştir. Aynı kararda hâkim tarafından onaylanmayan anlaşmaların hukuki sonuç doğurmayacağı, onaylanan düzenlemenin hüküm fıkrasında aynen yer alması gerektiği ve anlaşma sağlanamazsa davanın TMK m.166/1 uyarınca çekişmeli boşanma olarak sürdürüleceği vurgulanmıştır (YHGK 18.04.2019, E.2017/2-2643, K.2019/484). Bu nedenle duruşmada protokole eklenen her madde tutanağa geçirilip iki eşe imzalatılmalı, kararın hüküm fıkrasında protokol maddelerinin eksiksiz yer alıp almadığı kontrol edilmelidir; hüküm fıkrasında yer almayan bir edim için ilamlı icra takibi yapmak güçleşir.

Hâkimin TMK m.166/3 uyarınca önerdiği değişiklikler ancak taraflarca kabul edilirse hükme esas alınabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların onayı alınmadan değiştirilmiş bir protokole göre karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuştur (Y2HD 21.02.2011, E.2010/1734, K.2011/2900). Geç gelen anlaşmalarda da bizzat dinleme şartından vazgeçilmez: dosya temyiz incelemesindeyken sunulan anlaşmalı boşanma protokolü üzerine Yargıtay 2. Hukuk Dairesi hükmü bozmuş; protokol hükümleri dikkate alınarak, tarafların duruşmaya çağrılıp bizzat beyanları da alınmak suretiyle boşanma ve fer’îleri hakkında yeniden karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Y2HD 06.10.2025, E.2025/6954, K.2025/8288). Kısacası taraflar istinaf veya temyiz aşamasında anlaşsa bile protokolün onaylanması için ilk derece mahkemesinin duruşmasına bizzat katılmaları gerekir.

Bizzat dinleme konusunda en çarpıcı örnek bir kanun yararına bozma kararıdır. Protokolün eşler yerine avukatlarca imzalandığı ve Fransa’da bulunan eşin, oğlunun cep telefonu üzerinden yapılan görüntülü görüşmeyle dinlendiği dosyada verilen anlaşmalı boşanma kararı, taraflarca imzalanmış bir protokol bulunmadığı ve eş bizzat dinlenmediği için usul ve kanuna aykırı bulunmuştur (Y2HD 04.10.2021, E.2021/7601, K.2021/6759). HMK m.363/2 uyarınca kanun yararına bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz; ancak karar, mahkemelerin bu yönteme dayanmaması gerektiğini açıkça gösterdiği için yurt dışındaki eşin dinlenmesi planlanırken dikkate alınmalıdır. İradeden dönme ve kanun yolları bakımından ise Yargıtay, gerçekleşen anlaşmaya rağmen anlaşmalı boşanma hükmünü temyiz etmeyi iradeden rücu sayar ve davanın TMK m.166/1-2 uyarınca çekişmeli olarak görülmesini ister (Y2HD 02.03.2015, E.2014/18777, K.2015/3245, oyçokluğuyla; Y2HD 19.10.2021, E.2021/8338, K.2021/7386). Kesinleşme ve kanun yolu süreleri için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma, fiili ayrılık (TMK m.166/4) ve çekişmeli boşanma: hangi yol ne zaman?

Anlaşmalı boşanma, TMK m.166’daki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebinin özel bir görünümüdür; bu nedenle kusur ispatı gerekmez, ancak bir yıllık evlilik süresi, ortak irade, bizzat dinleme ve hâkim onayı birlikte aranır. Eşlerden biri anlaşmaya yanaşmıyorsa yol çekişmeli boşanmadır: TMK m.166/1’e göre evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılması ispat edilmelidir ve TMK m.166/2 uyarınca davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Zina, hayata kast ve onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı ise TMK m.161-165’te düzenlenen özel boşanma sebepleridir.

TMK m.166/4 ise ayrı bir yoldur: boşanma davası reddedilmiş ve ret kararının kesinleşmesinden itibaren belirli süre geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Anayasa Mahkemesinin E.2023/116, K.2024/56 sayılı iptal kararından sonra bu süre 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle üç yıldan bir yıla indirilmiş; yeni “bir yıl” ibaresine karşı yapılan itiraz başvurusu da Anayasa Mahkemesince oyçokluğuyla reddedilmiştir (AYM 12.02.2026, E.2025/203, K.2026/39; RG 17.04.2026, S.33227). Bu yolda da diğer eşin boşanmaya rızası aranmaz; ancak nafaka ve tazminat istemleri TMK m.174-175’teki koşullara göre ayrıca değerlendirilir. Eşler arasında uzlaşma sağlanabiliyorsa anlaşmalı boşanma, sonuçları önceden belirlediği için genellikle en öngörülebilir yoldur. Karşılaştırma için anlaşmalı mı çekişmeli boşanma mı, fiili ayrılık için reddedilen boşanma sonrası fiili ayrılık yazılarımıza bakabilirsiniz.