Evlilikte Alınan Araba Boşanmada Paylaşılır mı?

Evlilik sırasında alınan otomobil, boşanmada nasıl değerlendirilir? Araç kimin üzerine kayıtlıysa onun mu olur, yoksa paylaşılır mı? Bu yazıda evlilikte edinilen aracın mal paylaşımındaki yerini sade bir dille açıklıyoruz.

Araç Edinilmiş Mal Sayılır mı?

Evlilik birliği içinde, karşılığı verilerek (satın alınarak) edinilen araç, kural olarak edinilmiş mal niteliğindedir (TMK m.219) ve mal rejimi tasfiyesine dâhildir. Türkiye’de 1 Ocak 2002’den itibaren geçerli olan yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir; eşler evlenirken başka bir rejim seçmemişlerse bu rejim uygulanır. Bu rejimde, evlilik süresince emek ve kazançla edinilen malvarlığı değerleri, kural olarak iki eş arasında paylaşıma tabidir.

Trafikteki Kayıt Belirleyici Değildir

Çok yaygın bir yanlış inanışın aksine, aracın kimin adına trafikte kayıtlı olduğu paylaşım açısından belirleyici değildir. Yani araç kocanın ya da eşin üzerine kayıtlı olsun, eğer evlilik içinde edinilmiş bir malsa, tasfiyede dikkate alınır. Tescil, mülkiyeti gösterse de mal rejimi tasfiyesinde önemli olan, o malın edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğudur. Bu nedenle “araba benim üstüme, o yüzden tamamen benim” yaklaşımı hukuken doğru değildir.

Nasıl Paylaşılır? Katılma Alacağı

Edinilmiş mallara katılma rejiminde paylaşım, aynen (malın fiziken bölünmesi) değil, kural olarak katılma alacağı yoluyla yapılır. Her eşin edinilmiş mallarının (borçları düşüldükten sonraki) net miktarına artık değer denir. Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı oranında katılma alacağı hakkına sahiptir. Uygulamaya yansıması şudur: evlilik içinde alınan araç edinilmiş malsa, kural olarak değerinin yarısı diğer eşe alacak olarak düşer. Bu bir para alacağıdır; yani diğer eş, aracın mülkiyetini değil, değerinin yarısına karşılık gelen tutarı talep eder.

İstisna: Kişisel Malla Alınan Araç

Her evlilik içi araç otomatik olarak paylaşıma tabi değildir. Araç, bir eşin kişisel malıyla alınmışsa, kişisel mal sayılır ve tasfiyeye girmez (TMK m.220). Kişisel mal; evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras veya bağış (karşılıksız kazanma) yoluyla edinilen değerler ve bunların yerine geçen değerlerdir. Örneğin araç, evlilik öncesi biriktirilen bir parayla, mirastan kalan bir tutarla ya da kişisel bir malın satılmasıyla (ikame) alınmışsa, edinilmiş mal sayılmayabilir. Ancak bu durumun, belgelerle ispat edilmesi gerekir; aksi hâlde araç edinilmiş mal kabul edilir.

Katkı ve Değer Artışı

Bir eş, diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227). Örneğin araç eşlerden birinin kişisel malı sayılsa bile, diğer eş aracın alımına veya değerinin korunmasına maddi katkı yapmışsa, bu katkısının karşılığını talep edebilir. Bu talep, aracın son değeri üzerinden ve katkı oranı dikkate alınarak hesaplanır. Bu nedenle, kimin ne kadar katkı yaptığının belgelenmesi mal paylaşımı uyuşmazlıklarında önemlidir.

Mal Rejimi Ne Zaman Tasfiye Edilir?

Mal rejimi, kural olarak boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225). Ancak malların paylaşımına ilişkin tasfiye (katılma alacağı davası), çoğu zaman boşanmanın kesinleşmesinden sonra karara bağlanır; uygulamada mal paylaşımı davası, boşanma davasıyla birlikte veya ondan sonra açılabilir. Katılma alacağının belirli bir süre içinde istenmesi gerektiğinden ve hesaplamalar teknik olduğundan, mal paylaşımı sürecinin bir avukat eşliğinde yürütülmesi hak kaybını önler. Aracın değeri, katkı oranları ve kişisel/edinilmiş mal ayrımı gibi konuların doğru ortaya konması sonucu doğrudan etkiler.

Aynı İlke Diğer Mallar İçin de Geçerli

Buraya kadar araç örneği üzerinden anlatılan kurallar, evlilik içinde edinilen diğer malvarlığı değerleri için de geçerlidir. Evlilik süresince satın alınan konut, banka mevduatı, ziynet dışındaki taşınırlar ve benzeri edinilmiş mallar da kural olarak tasfiyeye tabidir ve diğer eşin katılma alacağına konu olur. Burada da belirleyici olan, malın kimin adına kayıtlı olduğu değil, edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğudur. Dolayısıyla mal paylaşımı, tek bir varlık üzerinden değil, tarafların tüm edinilmiş malvarlığı birlikte değerlendirilerek yapılır.

İspat ve Değerleme

Mal paylaşımı uyuşmazlıklarında iki nokta belirleyicidir: ispat ve değerleme. Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf, bunu (örneğin evlilik öncesi banka kayıtları, miras belgesi, satış sözleşmeleri gibi delillerle) ispatlamakla yükümlüdür; aksi hâlde mal edinilmiş kabul edilir. Değerleme bakımından ise, malın değeri kural olarak tasfiye anındaki (karara en yakın) sürüm değeri üzerinden, gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Aracın kilometresi, hasar durumu ve piyasa değeri gibi unsurlar bu hesaplamaya etki eder. Bu teknik konular, alacağın miktarını doğrudan etkilediğinden titizlikle ele alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilikte alınan araba boşanmada paylaşılır mı?

Evet, kural olarak. Evlilik içinde karşılığı verilerek alınan araç edinilmiş maldır (TMK m.219) ve edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiyeye girer. Diğer eş, değerinin yarısı için katılma alacağı isteyebilir.

Araç benim üzerime kayıtlı; yine de paylaşılır mı?

Evet. Trafikteki kayıt paylaşım açısından belirleyici değildir. Önemli olan, aracın edinilmiş mal mı yoksa kişisel mal mı olduğudur; evlilik içinde edinilmişse kimin üzerine kayıtlı olursa olsun tasfiyede dikkate alınır.

Nasıl paylaşılır, aracı fiziken mi böleriz?

Hayır. Paylaşım kural olarak katılma alacağı yoluyla, yani para olarak yapılır. Diğer eş aracın mülkiyetini değil, edinilmiş mal olarak değerinin yarısına karşılık gelen alacağı talep eder.

Arabayı kendi param/mirasımla aldıysam ne olur?

Araç, evlilik öncesi paranızla, miras veya bağışla ya da başka bir kişisel malın satılmasıyla (ikame) alınmışsa kişisel mal sayılabilir ve tasfiyeye girmez (TMK m.220). Ancak bu durumu belgelerle ispatlamanız gerekir.

Eşimin aracına katkı yaptım; hakkım var mı?

Evet. Diğer eşin malının edinilmesine veya değerinin korunmasına katkıda bulunduysanız, katkınız oranında değer artış payı isteyebilirsiniz (TMK m.227). Katkının belgelenmesi önemlidir.

Mal paylaşımı ne zaman yapılır?

Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225). Malların paylaşımı (katılma alacağı davası) genellikle boşanmanın kesinleşmesinden sonra karara bağlanır; boşanmayla birlikte veya sonra açılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.