Ev Tek Eşin Üzerine Kayıtlıysa Diğer Eş Hak İddia Edebilir mi?

Boşanmada en çok sorulan sorulardan biri, tapusu sadece bir eşin üzerine olan evin diğer eşe pay verip vermeyeceğidir. Tapu kaydı tek başına belirleyici değildir; malın edinme tarihi ve niteliği önemlidir. Bu yazıda bu konuyu açıklıyoruz.

Tapu Tek Eş Üzerine Olsa da Hak Doğar

Evin tapusunun yalnızca bir eşin üzerine kayıtlı olması, diğer eşin o evden hak iddia edemeyeceği anlamına gelmez. Edinilmiş mallara katılma rejiminde belirleyici olan, malın kimin üzerine kayıtlı olduğu değil, hangi tarihte ve hangi kaynakla edinildiğidir. Bu nedenle tek eş üzerine kayıtlı ev de mal paylaşımına konu olabilir.

2002 Sonrası Edinilen Ev Edinilmiş Maldır

1 Ocak 2002’den sonra, evlilik içinde edinilen bir ev kural olarak edinilmiş mal sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu durumda diğer eş, evin artık değerinin yarısı oranında katılma alacağı talep edebilir; bunun için eve fiilen katkıda bulunmuş veya çalışmış olması şart değildir.

Hangi Durumlarda Hak Doğmaz?

Evin kişisel mal sayıldığı hâllerde durum farklıdır. Eğer ev, evlilikten önce edinilmişse, miras veya bağış yoluyla gelmişse ya da kişisel malın yerine geçen bir değerle alınmışsa, kişisel mal olarak kabul edilir ve katılma alacağına konu olmaz. Ancak bu kişisel mala diğer eş katkıda bulunmuşsa, değer artış payı talep edebilir.

Alacak Hakkı, Mülkiyet Değil

Önemli bir nokta: katılma alacağı parasal bir alacaktır, ayni hak doğurmaz. Yani diğer eş, evin tapusundan doğrudan pay sahibi olmaz; bunun yerine evin değerinin yarısı kadar para alacağı talep eder. Mahkeme, tasfiye sonucunda bu parasal alacağa hükmeder.

Bu konuda hukuki destek almak, haklarınızı etkin biçimde kullanmanız açısından kritik önem taşımaktadır. Av. Fatma Öztürk ve Hukukçular Evi, yukarıda ele alınan hukuki meselelerde Ankara ve çevresi için kapsamlı danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.

Tapu Kimin Adına Olursa Olsun: Mal Rejimi Belirleyicidir

Sorunun cevabı tapu kaydında değil, malın hangi mal rejimi döneminde ve hangi kaynakla edinildiğindedir.

Birinci ve ikinci satırlar temel kuraldır: evlilik içinde karşılığı verilerek edinilen taşınmaz, tapuda yalnızca bir eşin adına kayıtlı olsa dahi edinilmiş mal sayılır ve diğer eş katılma alacağı isteyebilir.

Altıncı satır ise beklentiyi doğru kurar; katılma alacağı bir alacak hakkıdır — “evin yarısı benim” sonucunu değil, “evin değerinin yarısı kadar alacaklıyım” sonucunu doğurur.

Satılmasını Nasıl Önlersiniz?

Tapunun tek eş adına olması, o eşin taşınmazı serbestçe satabileceği anlamına gelmez; üç ayrı koruma mekanizması vardır.

Birinci ve sekizinci satırlar en pratik tavsiyeyi verir: konut aile konutu niteliğindeyse tapuya şerh konulması, rızasız satışı fiilen imkânsız hâle getirir — ancak bu koruma, satış girişimi ortaya çıkmadan önce kurulduğunda işe yarar.

Altıncı satır ise tasfiye aşamasındaki güvencedir; tasfiye payını azaltmak amacıyla yapılan devirler hesaba eklenecek değer olarak dikkate alınır. Ayrıntı için aile konutu şerhi nasıl konulur rehberimize bakabilirsiniz.

Tapu ve mülkiyet rehberlerimiz: tapu iptali ve tescil davası · muris muvazaası · tapu kaydını okuma · tapuya güven ilkesi · devletin sorumluluğu · kayıt düzeltme

Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Hesap, tapudaki isme değil malların sınıflandırılmasına ve tasfiye anındaki değerlere dayanır.

Beşinci satır boşanma öncesi mal kaçırmaya karşı temel güvencedir: tasfiye payını azaltmak amacıyla yapılan karşılıksız devirler, fiilen elden çıkmış olsa bile hesaba eklenecek değer olarak dikkate alınır.

Dokuzuncu satır ise sık yapılan hatayı önler; değerleme malın alındığı tarihteki fiyata göre değil, tasfiye anındaki güncel değere göre yapılır.

Katkı Payı, Değer Artış Payı ve Katılma Alacağı

Üç ayrı alacak vardır ve hangisinin isteneceği malın niteliğine ve dönemine göre değişir.

Beşinci, altıncı ve yedinci satırlar tarih ayrımını verir: 2002 öncesinde edinilen mallar bakımından o dönemin rejimi, sonrasında edinilenler bakımından ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Uzun evliliklerde iki dönem birlikte değerlendirilir.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar usulî uyarıdır; üç alacak ayrı hukuki temele dayandığından dava dilekçesinde hangisinin istendiği açıkça belirtilmelidir — talep edilmeyen alacağa hükmedilmez.

İspat: Neyi, Nasıl Belgelemelisiniz?

Tasfiye davalarında sonucu belirleyen şey belge düzenidir.

İkinci ve sekizinci satırlar birlikte en önemli uyarıyı verir: tasfiye davalarında banka kayıtları belirleyici delildir; elden yapıldığı ileri sürülen ödemelerin ispatı çok güçtür. Bu nedenle evlilik süresince yapılan önemli ödemelerin banka üzerinden gerçekleştirilmesi ileride hak kaybını önler.

Altıncı satır ise araştırılması gereken noktadır; devir tarihleri ve gösterilen bedeller tapu kayıtlarından çıkarılarak mal kaçırma iddiası somutlaştırılabilir.

Sık Sorulan Durumlar

Uygulamada en çok karşılaşılan senaryolar ve kısa cevapları.

Birinci ve sekizinci satırlar birlikte doğru beklentiyi kurar: tapu diğer eşin adına olsa dahi hak doğar, ancak bu hak taşınmaz üzerinde mülkiyet değil, değerinin yarısı kadar bir alacak hakkıdır. Beşinci satır ise en acil adımdır — konut aile konutu niteliğindeyse tapuya şerh konulması satışı önler.

Boşanma Sürecinde İzlenecek Yol

Tasfiye talebi doğru zamanda ve doğru biçimde ileri sürülmelidir.

Üçüncü ve yedinci satırlar en kritik iki adımdır: tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulması yargılama sürerken malın devrini engeller ve geçmiş dönemdeki devir kayıtlarının çıkarılması mal kaçırma iddiasını somutlaştırır. İkisi de erken yapılmadığında telafisi güçleşir.

Ortak Alınan Ev ve Hisseli Tapu

Tapunun iki eş adına paylı olarak kayıtlı olması ayrı bir hukuki durumdur.

Birinci ve üçüncü satırlar iki katmanı ayırır: hisseli tapuda her eş kendi payının maliki olarak ayni hakka sahiptir; buna karşılık mal rejimi tasfiyesi bundan bağımsız olarak ayrıca yapılır. Yani paylı mülkiyetin varlığı katılma alacağını ortadan kaldırmaz.

Dokuzuncu satır ise sık atlanan noktadır; boşanma kararı paylı mülkiyeti kendiliğinden sona erdirmez — taraflar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılması gerekir.

Yasal Mal Rejiminin Kanuni Yapısı: TMK m.202 ve m.218-222

Eşler arasında mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçilmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Bu rejim, her eşin edinilmiş mallarını ve kişisel mallarını kapsar (TMK m.218). Edinilmiş mallar, bir eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir; özellikle çalışmasının karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının yaptığı ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel mallarının gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler edinilmiş mal sayılır (TMK m.219).

Buna karşılık bir eşin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında o eşe ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler kanun gereğince kişisel maldır (TMK m.220). Eşler mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya bir işletmenin işletilmesine özgülenen edinilmiş malların ve kişisel malların gelirlerinin kişisel mal sayılacağını da kararlaştırabilir (TMK m.221). Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi bunu ispatla yükümlüdür; eşlerden hangisine ait olduğu ispatlanamayan mallar paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222).

01.01.2002 tarihinden önce evlenmiş eşler bakımından geçiş hükmü ayrıca uygulanır: bu eşler, Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde başka bir mal rejimini seçmemişlerse, yürürlük tarihinden itibaren yasal mal rejimini kabul etmiş sayılır ve yasal mal rejimi kural olarak geriye etkili olarak uygulanmaz (4722 s.K. m.10). Bu nedenle uzun süreli evliliklerde tek eş adına kayıtlı konutun 01.01.2002 öncesinde edinilen kısmı, o dönemde geçerli olan mal ayrılığı rejimine göre ve yargı uygulamasında katkı payı alacağı olarak; sonrasında edinilen veya ödenen kısmı ise edinilmiş mallara katılma rejimine göre değerlendirilir ve iki dönem için ayrı hesap yapılır.

Tasfiye Hesabının Hukuki Adımları: TMK m.227-236

Mal rejimi, boşanma veya iptal kararı verilmesi hâlinde davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Tasfiyede her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır; ardından eşlerin edinilmiş ve kişisel malları ayrılır ve bir eşin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almadan katkıda bulunmuş olması hâlinde, tasfiye sırasında o maldaki değer artışı oranında alacak hakkı doğar; değer kaybı hâlinde katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK m.227). Bir eşin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmaksızın yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m.229).

Bir eşin edinilmiş mallarıyla kişisel malına veya kişisel mallarıyla edinilmiş malına ait borçları ödemesi hâlinde tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir (TMK m.230). Her eşin, eklenen değerler ve denkleştirme alacakları da dahil olmak üzere edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değeri oluşturur; artık değer hesaplanırken eksi değerler dikkate alınmaz (TMK m.231). Mal rejiminin tasfiyesinde mallar, tasfiye anındaki sürüm değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235) ve her eş veya mirasçıları, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.236). Artık değere katılma ile ilgili kural sözleşmeyle değiştirilebilir (TMK m.237).

Kredi ile Alınan Konut: Karma Edinim ve Oranlama

Uygulamada tek eş adına kayıtlı konutların önemli bir bölümü, evlilikten önce ödenen bir peşinat ve evlilik süresince ödenen kredi taksitleriyle edinilmiştir. Bu durumda konut bütünüyle ne kişisel ne de edinilmiş mal olarak değerlendirilir; yargı uygulamasında, konutun edinilmesine kişisel mal kaynaklarından yapılan katkı ile edinilmiş mal kaynaklarından yapılan katkı ayrı ayrı belirlenerek, tasfiye anındaki sürüm değeri bu katkılar oranında paylaştırılır. Mal rejiminin sona erdiği dava tarihinden sonra ödenen taksitler ise ödeyen eşin kişisel katkısı olarak dikkate alınır ve artık değer hesabına dahil edilmez.

Kredi borcunun dava tarihindeki kalan kısmı edinilmiş mala ilişkin borç olarak artık değerden düşülür (TMK m.231). Konutun evlilik öncesinde tamamen kişisel malla alındığı, ancak evlilik sırasında diğer eşin geliriyle esaslı bir yenileme veya kredi borcunun ödenmesine katkı sağlandığı durumlarda ise katılma alacağı değil, değer artış payı alacağı gündeme gelir (TMK m.227). Bu nedenle dava dilekçesinde konutun edinme tarihinin, peşinatın ve kredi taksitlerinin hangi kaynaktan ödendiğinin banka kayıtlarıyla ortaya konması ve taleplerin katılma alacağı ile değer artış payı olarak ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Aile Konutu Koruması: TMK m.194 ve YHGK 2022 Kararı

Tapu kaydı ve mal rejimi tasfiyesinden bağımsız olarak, aile konutu olarak kullanılan taşınmaz üzerinde malik eşin tasarruf yetkisi kanunla sınırlandırılmıştır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz; rızanın sağlanamaması veya haklı bir sebep olmaksızın rızanın verilmemesi hâlinde diğer eş hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.194/1-2). Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz üzerinde malik olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini isteyebilir (TMK m.194/3).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2022 tarihli, E.2019/765, K.2022/1369 sayılı kararıyla benimsenen yaklaşıma göre, aile konutu şerhi bulunmasa da malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan yaptığı devir işleminde, işlemin tarafı olan üçüncü kişinin iyiniyet savunması önemini yitirir ve açık rızanın varlığını ispat yükü davalı tarafa düşer. Bu nedenle rızasız devredilen aile konutu bakımından diğer eş, aile mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası açarak taşınmazın malik eş adına yeniden tesciline karar verilmesini isteyebilir. Aile konutu koruması evlilik birliği devam ettiği sürece geçerlidir; boşanma kararının kesinleşmesiyle konut aile konutu niteliğini kaybeder.

Mal Kaçırmaya Karşı Güvenceler: TMK m.169, m.199 ve m.241

Boşanma davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Evlilik birliği devam ederken de bir eş, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi için gerekli olduğu ölçüde, hâkimden diğer eşin belirli malvarlığı değerleri üzerinde tasarruf yetkisinin kendisinin rızasına bağlanmasını isteyebilir; bu karar bir taşınmaza ilişkin ise hâkim durumun tapu kütüğüne şerh verilmesine resen karar verir (TMK m.199). Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacak için ayrıca ihtiyati tedbir talep edilebilir (HMK m.389).

Katılma alacağını azaltmak amacıyla malın üçüncü bir kişiye devredilmiş olması hâlinde, bu değer tasfiye hesabına eklenir; borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş veya mirasçıları, hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları elde eden üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak bu kazandırmaları geri isteyebilir (TMK m.241). Bu dava hakkının kanunda öngörülen kısa süreler içinde kullanılması gerektiğinden, boşanma davasının açılmasından önceki dönemdeki devirlerin tapu kayıtlarından ayrıntılı biçimde çıkarılması ve gerekli taleplerin gecikmeden ileri sürülmesi önem taşır.

Paylı Konutun Tahsisi, Ödeme Kolaylığı ve Usul

Tapunun iki eş adına paylı olarak kayıtlı olması hâlinde, mal rejiminin tasfiyesinde eşlerden biri daha üstün bir yararının bulunduğunu ispat ederek, diğer yasal hakları saklı kalmak kaydıyla, paylı mülkiyet konusu malın diğer eşin payı ödenmek suretiyle kendisine verilmesini isteyebilir (TMK m.226). Bu imkân, özellikle çocuklarla birlikte konutta oturmaya devam edecek eş bakımından, ortaklığın giderilmesi davasında konutun ihale yoluyla satılmasına kıyasla çok daha elverişli bir sonuç sağlar. Katılma alacağı ile değer artış payı alacağının derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa, borçlu eş kendisine uygun bir süre verilmesini isteyebilir ve bu durumda hâkim, uygun güvence gösterilmesine karar verebilir (TMK m.239).

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan davalar aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4); aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Alacak miktarının dava açılırken tam olarak belirlenmesi taşınmazların değer tespiti yapılmadan mümkün olmadığından, davanın belirsiz alacak davası olarak açılması ve bilirkişi raporundan sonra talebin artırılması uygulamada yaygındır (HMK m.107). Yargı uygulamasında mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabi tutulmakta ve boşanmanın eki niteliğindeki davalar için öngörülen bir yıllık süre (TMK m.178) bu alacaklara uygulanmamaktadır.

Konuyla ilgili diğer rehberlerimiz: aile konutu şerhi ve iyiniyet · boşanırken tapu devri · protokoldeki tapu devri · paylı mülkiyette haklar · tapu iptali ve tescil sebepleri · kredili konutta ipotek ve terkin

Sıkça Sorulan Sorular

Ev sadece eşimin üzerine, hakkım var mı?

Tapunun tek eş üzerine olması diğer eşin hak iddia edemeyeceği anlamına gelmez. 2002 sonrası edinilen ev edinilmiş mal sayılır ve katılma alacağına konu olur.

Eve katkıda bulunmadıysam yine hak doğar mı?

Evet. Katılma alacağı kanundan doğar; eve fiilen katkıda bulunmuş veya çalışmış olmanız şart değildir. Artık değerin yarısını talep edebilirsiniz.

Hangi durumda hak doğmaz?

Ev kişisel mal sayılıyorsa (evlilik öncesi edinilmiş, miras/bağış yoluyla gelmiş veya kişisel mal yerine alınmışsa) katılma alacağına konu olmaz. Ancak katkı yaptıysanız değer artış payı isteyebilirsiniz.

Evin tapusundan pay alır mıyım?

Hayır, doğrudan tapu payı almazsınız. Katılma alacağı parasaldır; evin değerinin yarısı kadar para alacağına hükmedilir, ayni hak doğmaz.