Boşanmada Banka Hesabındaki Para ve Birikimler Nasıl Paylaşılır?

Karine kimden yana? TMK 222

Banka hesabı uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey, ispat yükünün kimde olduğudur. Bunu TMK 222 düzenler:

“Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.”

Pratik sonuç

Hesap kimin adına olursa olsun, içindeki paranın edinilmiş mal olduğu varsayılır. Bu parayı paylaşımın dışında tutmak isteyen eş, kişisel mal olduğunu kendisi ispatlamak zorundadır. Karine, talep eden eşin lehinedir.

Neden edinilmiş mal?

TMK 219’a göre edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Madde bunları örnekleyerek sayar: çalışmasının karşılığı olan edinimler; sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler; çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar; kişisel malların gelirleri; edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Dördüncü bende dikkat edin: kişisel bir malın kendisi paylaşıma girmez, ancak geliri edinilmiş maldır. Miras kalan bir dairenin kirası, hesapta biriktiğinde paylaşıma tabidir.

Hangi para kişisel mal sayılır ve nasıl ispatlanır?

TMK 220’ye göre kanun gereğince kişisel mal sayılan değerler arasında; eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen değerler yer alır.

Banka hesabı bakımından tipik kişisel mal kalemleri

• Evlilikten önce var olan birikim.
• Miras yoluyla intikal eden para.
• Bağış veya karşılıksız kazandırma yoluyla elde edilen para.
• Kişisel bir malın satışından elde edilen bedel (ikame değer).
• Manevi tazminat alacakları.

İspatın zorluğu: karışma sorunu

Uygulamadaki asıl güçlük şudur: kişisel nitelikteki para, maaşın da yattığı hesaba girdiğinde ayırt edilemez hâle gelir. Bu durumda kişisel mal iddiası ispatlanamaz ve karine gereği tümü edinilmiş mal sayılır.

Bunu önlemenin yolu, kişisel nitelikteki paranın ayrı bir hesapta tutulması ve kaynağının belgelenmesidir: veraset ilamı ve intikal belgesi, bağış belgesi, satış sözleşmesi ve tapu kaydı, evlilik tarihinden önceki hesap dökümü.

Denkleştirme

Kişisel maldan edinilmiş mala ya da tersi yönde bir aktarım yapılmışsa, tasfiyede denkleştirme gündeme gelir. Bu, TMK’nın artık değer ve denkleştirmeye ilişkin hükümleri çerçevesinde hesaplanır ve ayrıca ileri sürülmesi gereken bir taleptir.

Belirleyici tarih: dava tarihi

Hesabın hangi ana göre inceleneceği çoğu zaman gözden kaçar. TMK 225’in son fıkrasına göre mahkemece boşanma sebebiyle evliliğin sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Bunun somut sonuçları

• Tasfiyeye konu olan, dava tarihindeki hesap bakiyesidir. Karar tarihindeki veya bugünkü bakiye değil.
• Dava tarihinden sonra hesaba giren maaş, ikramiye ve gelirler paylaşıma girmez.
• Dava tarihinden sonra yapılan harcamalar, kural olarak tasfiyeyi etkilemez.

Bu nedenle dava açılır açılmaz her iki tarafın da dava tarihi itibarıyla hesap özetlerini temin etmesi gerekir. Sonradan geriye dönük döküm almak mümkün olsa da, tarih itibarıyla fotoğrafın erken çekilmesi uyuşmazlığı belirgin biçimde daraltır.

Hesabın boşaltılması ve korunma yolları

TMK 229 — eklenecek değerler

Madde iki hâli düzenler: eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar; ve bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bunlar edinilmiş mallara değer olarak eklenir; yani hesapta yokmuş gibi değil, varmış gibi hesaplanır.

Ama her para çekimi mal kaçırma değildir

Hesaptan para çekilmesi tek başına ve otomatik olarak eklenecek değer sayılmaz. İkinci hâl bakımından kast unsurunun ortaya konması gerekir. Olağan geçim giderleri, borç ödemeleri, çocuk masrafları ve süregelen harcamalar bu kapsamda değildir.

Kastı gösteren tipik göstergeler

• Çekimin boşanma davasının açılmasına çok yakın bir tarihte yapılması.
• Paranın yakın akrabaya ya da üçüncü kişiye karşılıksız aktarılması.
• Tutarın, tarafların olağan harcama düzeniyle bağdaşmaması.
• Çekilen paranın akıbetinin açıklanamaması.

Korunma araçları

• İhtiyati tedbir. Banka hesaplarına tedbir konulması talep edilebilir; talebin somut bir kaçırma riskiyle gerekçelendirilmesi gerekir.
• Hesap hareketlerinin celbi. Mahkemeden, karşı tarafın tüm bankalardaki hesap hareketlerinin belirli bir dönem için celbi istenebilir. Talebin bankalar ve dönem bakımından açık olması, sonuç alınmasını kolaylaştırır.
• Bilirkişi incelemesi. Hesap hareketlerinin edinilmiş mal ve kişisel mal ayrımına göre çözümlenmesi teknik bir iştir; rapora itiraz hakkınızı gerekçeli biçimde kullanın.