Yurt Dışındaki Ev ve Hesaplar Boşanmada Mal Paylaşımına Girer mi?

Türk mahkemesinde görülen mal rejimi tasfiyesinde, edinilmiş mallar nerede bulunursa bulunsun hesaba katılır: yurt dışındaki ev ve hesapların değeri katılma alacağının matrahına girer. Mahkeme yabancı ülkedeki taşınmazın tapusunu doğrudan değiştiremese de, değeri üzerinden alacak hükmü kurar; ispat, yurt dışı kayıtlarının celbiyle sağlanır.

Sık Duyulan Yanılgı: “Yurt Dışındaysa Karışamazlar”

Gurbetçi ailelerin ve uluslararası çalışan çiftlerin boşanmalarında hep aynı cümle dolaşır: “Almanya’daki ev buradaki davaya girmez.” Bu, yarım doğru üzerine kurulmuş tam bir yanılgıdır. Doğru kısım: Türk mahkemesi, yabancı ülkedeki tapuda doğrudan işlem yapamaz. Yanlış kısım: bu malların paylaşım dışı kaldığı sanısı. Katılma alacağı bir para alacağıdır ve hesabına, eşin nerede olursa olsun edinilmiş malları girer — Münih’teki daire, Hollanda’daki hesap, Dubai’deki araç dâhil.

Önce Hukuk Seçimi: Hangi Ülkenin Mal Rejimi Uygulanır?

Uluslararası unsurlu boşanmalarda ilk teknik soru budur. MÖHUK’a göre eşler, evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir; seçim yoksa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. İki Türk vatandaşının Almanya’da yaşayıp Türkiye’de boşanmasında bu zincir çoğu kez Türk hukukuna, yani edinilmiş mallara katılma rejimine çıkar. Karma evliliklerde ise uygulanacak hukukun tespiti davanın ilk savaşıdır; çünkü bazı ülkelerin rejimleri (ayrılık esaslı sistemler) sonucu kökten değiştirir.

Türk Rejimi Uygulanınca: Değer Hesaba Girer

Edinilmiş mallara katılma rejiminde tasfiye, malların fizikî paylaşımı değil değer hesabıdır: evlilik içinde edinilen tüm değerler — konum fark etmeksizin — envantere alınır, kişisel mallar ayrılır, denkleştirmeler yapılır ve artık değerin yarısı üzerinden katılma alacağı hükmedilir. Yurt dışındaki taşınmaz bu hesapta, tasfiye anındaki sürüm değeriyle yer alır; değer tespiti için yabancı emlak değerleme raporları, vergi-değer kayıtları ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi kullanılır. Hüküm, taşınmazın kendisine değil karşı eşin ödeyeceği paraya ilişkindir — bu yüzden “Türk mahkemesi Alman tapusuna dokunamaz” itirazı, alacak davasını durdurmaz.

En Zor Kısım: Yurt Dışı Mallarını Bulmak ve İspatlamak

Bu davaların gerçek cephesi ispattır. Kullanılan araçlar: eşin yurt dışı tapu-sicil kayıtlarının uluslararası istinabe (adli yardımlaşma) yoluyla celbi; yabancı banka hesap dökümlerinin istenmesi; kira gelirlerinin, kredi ödemelerinin ve para transferlerinin Türkiye’deki hesap hareketlerinden izlenmesi (SWIFT açıklamaları çok konuşur); sosyal medya ve tanık delilleri. İstinabe süreçleri zaman alır; bu yüzden dava dilekçesinde yurt dışı araştırma talepleri baştan ve somut (ülke, kurum, adres tahminleriyle) yazılmalı, mallar eritilmeden ihtiyati tedbir istenmelidir. Eşin mal kaçırma amaçlı yurt dışı devirleri de tasfiyede eklenecek değer olarak hesaba geri döner.

Tersi Senaryo: Yabancı Boşanma Kararı ve Türkiye’deki Mallar

Madalyonun öbür yüzü de bilinmelidir: yurt dışında boşanan çiftin Türkiye’deki malları için, yabancı mahkemenin mal rejimine ilişkin hükümleri kendiliğinden tapuya işlemez; tanıma-tenfiz süreci gerekir. Yabancı karar yalnızca boşanmayı hükme bağlamışsa, Türkiye’deki mallar için tasfiye davası ayrıca burada açılır. Zamanaşımı yönünden kritik hatırlatma: mal rejimi tasfiyesi talepleri, boşanmanın kesinleşmesine bağlı sürelere tabidir — yabancı kararın Türkiye’de sonuç doğurma anı, takvim hesabında sürpriz yaratmasın diye uzman desteğiyle planlanmalıdır.

Yol Haritası

Yurt dışı malvarlığı olan boşanmalarda sıra şöyle kurulmalıdır: (1) uygulanacak hukuku netleştir (hukuk seçimi belgesi var mı?); (2) bilinen-şüphelenilen yurt dışı mallarının listesini ülke ülke çıkar; (3) dilekçede istinabe ve müzekkere taleplerini somut yaz; (4) Türkiye’deki ve ulaşılabilen yurt dışı malları için tedbir iste; (5) değer tespiti stratejisini (rapor, bilirkişi) kur; (6) tahsil aşamasını düşün — hükmedilen alacağın yurt dışında icrası gerekecekse, kararın o ülkede tenfizi planına baştan dâhil edilmelidir. Uluslararası dosyada kazanmak, iyi dilekçeyle değil iyi lojistikle olur.

Kısa Cevap: Girer

Yurt dışında bulunan taşınmaz, banka hesabı ve diğer malvarlığı değerleri, mal rejiminin tasfiyesinde hesaba katılır. Malın Türkiye dışında olması onu paylaşım dışına çıkarmaz.

Belirleyici olan malın nerede bulunduğu değil, hangi dönemde ve nasıl edinildiğidir.

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Yabancılık unsuru taşıyan mal rejimi uyuşmazlıklarında MÖHUK m. 15 devreye girer ve kademeli bir bağlanma kuralı öngörür.

Eşler arasında evlilik malları konusunda doğacak ihtilaflara uygulanacak hukuk bakımından hukuk seçimi yapılmamışsa sırasıyla:

• 1. Evlenme anındaki müşterek millî hukuk — her iki eş de aynı ülke vatandaşıysa
• 2. Yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku
• 3. O da yoksa Türk hukuku

Her iki eş de Türk vatandaşıysa, evlenme anındaki müşterek millî hukuk olarak genellikle Türk hukuku uygulanır. Yani yurt dışında yaşayan Türk çiftlerin malvarlığı çoğunlukla Türk mal rejimi hükümlerine tabidir.

Sınırlı Bir Hukuk Seçimi İmkânı

Eşlerin bu konuda seçim yapma imkânı da vardır, ancak sınırlıdır: eşler evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken hukuklarından veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir.

Seçim serbest değildir; bu iki bağlantı noktası dışında bir ülke hukuku seçilemez.

Hukuk Seçimi Neden Sınırlı? MÖHUK m.15/1

Yurt dışı malvarlığı tartışmasının başlangıç noktası, hangi ülkenin mal rejimi hükümlerinin uygulanacağıdır. Bunu belirleyen hüküm 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 15. maddesidir ve maddenin ilk cümlesi eşlere sınırlı bir seçim imkânı tanır.

MÖHUK m.15’in birinci fıkrasına göre evlilik malları hakkında eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler. Buradaki sınır iki yönlüdür: seçilebilecek hukuklar sayılıdır — herhangi bir ülkenin hukuku seçilemez — ve ölçüt anı evlenme anıdır; sonradan taşınılan ülkenin hukuku bu kapsamda seçilemez. Ayrıca seçimin açık olması gerekir; örtülü veya varsayılan bir seçim yeterli değildir.

Seçim yapılmamışsa madde üç kademeli bir sıra kurar: eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, bunun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır.

Bu sıralamanın pratik sonucu şudur: her iki eş de Türk vatandaşıysa, nerede yaşadıklarından ve malların nerede olduğundan bağımsız olarak müşterek millî hukuk devreye girer ve mal rejimi Türk hukukuna göre değerlendirilir.

Taşınmazlar İçin Ayrı Kural: MÖHUK m.15/2

Birinci fıkra tek bir hukuk belirler; ancak ikinci fıkra bu bütünlüğü taşınmazlar bakımından bilinçli olarak böler ve uygulamadaki en kritik sonucu doğurur.

MÖHUK m.15’in ikinci fıkrasına göre malların tasfiyesinde, taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır.

Bunun anlamı şudur: mal rejimine Türk hukuku uygulanıyor olsa dahi, yurt dışındaki bir taşınmazın tasfiyesi bakımından o taşınmazın bulunduğu ülkenin hukuku devreye girer. Dolayısıyla tek dosyada iki farklı hukukun birlikte işlediği bir tablo ortaya çıkabilir: menkul malvarlığı, banka hesapları ve alacaklar bir hukuka; yurt dışındaki konut ise bulunduğu ülke hukukuna tâbi olur.

Bu ayrım, uygulamadaki en yaygın yanılgıyı da açıklar. Türk mahkemesi yabancı ülkedeki tapu kaydını doğrudan değiştiremez; ancak bu, o taşınmazın hesaba hiç girmeyeceği anlamına gelmez. Tasfiyede genellikle taşınmazın aynına değil, katılma alacağı hesabında dikkate alınacak değerine odaklanılır. Bu nedenle dilekçede talep, tapu iptali ve tescil yerine alacak olarak kurulmalıdır.

Sonradan Kazanılan Müşterek Hukuk: MÖHUK m.15/3

Maddenin üçüncü fıkrası, evlilik süresince değişen durumlar için esneklik tanır ve göçmen ailelerde sıkça gündeme gelir.

Hükme göre evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere, bu yeni hukuka tâbi olabilirler.

Örneğin evlenme anında farklı vatandaşlıklara sahip olan eşler, sonradan aynı ülkenin vatandaşlığını kazanmışlarsa, mal rejimlerini bu yeni müşterek hukuka tâbi kılabilirler. Hükümdeki iki kayıt önemlidir. Birincisi, bu bir imkândır — “tâbi olabilirler” denmiştir, kendiliğinden bir sonuç değildir. İkincisi, üçüncü kişilerin hakları saklıdır; yani bu geçiş, alacaklıların veya daha önce hak kazanmış kişilerin durumunu kötüleştiremez.

Bu fıkra aynı zamanda bir uyarı içerir: mal rejimine uygulanacak hukuk, dosya boyunca sabit varsayılmamalıdır. Vatandaşlık değişiklikleri, evlenme tarihi ve mutad mesken geçmişi dilekçede kronolojik olarak ortaya konmalıdır.

Çevre Hükümler: MÖHUK m.13/3 ve m.14

Mal rejimi tek başına düzenlenmemiştir; boşanma dosyasının diğer başlıkları ayrı bağlama kurallarına tâbidir ve bunlar farklı hukuklara götürebilir.

Evliliğin genel hükümleri bakımından MÖHUK m.13/3 uygulanır: evliliğin genel hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir; tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır. Bu kapsamda değerlendirilen başlıklardan biri de eşlerin aile konutu üzerindeki haklarıdır.

Boşanma ve ayrılık ile bunlara bağlı talepler bakımından ise MÖHUK m.14 devrededir. Aynı maddenin çerçevesi, boşanan eşler arasındaki nafaka talepleri, velayet ve velayete ilişkin sorunlar ile ayrılık ve evlenmenin butlanı hâllerinde de uygulanır. Buna karşılık geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır.

Bunun pratik sonucu, tek bir boşanma dosyasında birden fazla hukukun yan yana işleyebilmesidir: evliliğin genel hükümleri bir hukuka, mal rejimi başka bir hukuka, yurt dışındaki taşınmaz üçüncü bir hukuka, geçici tedbirler ise Türk hukukuna tâbi olabilir. Dilekçede her talep için hangi bağlama kuralına dayanıldığı ayrıca gösterilmelidir.

Tasfiyenin genel işleyişi için mal rejimi tasfiyesi davası yazımıza, malvarlığının korunmasına yönelik önlemler için tasarruf yetkisinin sınırlanması yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışındaki ev mal paylaşımına girer mi?

Girer. Yurt dışında bulunan taşınmaz, banka hesabı ve diğer malvarlığı değerleri mal rejiminin tasfiyesinde hesaba katılır. Belirleyici olan malın nerede bulunduğu değil, hangi dönemde ve nasıl edinildiğidir.

Hangi ülkenin hukuku uygulanır?

MÖHUK m. 15 kademeli bir kural öngörür. Hukuk seçimi yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Her iki eş de Türk vatandaşıysa genellikle Türk hukuku uygulanır.

Taşınmaz hangi ülkedeyse o ülkenin hukuku mu uygulanır?

Her durumda değil. Taşınmazların bulundukları ülke hukukuna tabi olması kuralı yalnızca mal paylaşımının aynî olarak yapıldığı davalarda geçerlidir. Nakdî tasfiyede ise mahkemece Türk hukukuna göre taşınmazın güncel sürüm değeri tespit edilip tasfiyenin aktifine değer olarak eklenir.

Eşler uygulanacak hukuku seçebilir mi?

Sınırlı olarak seçebilir. Eşler evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken hukuklarından veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilir; bu iki bağlantı noktası dışında bir ülke hukuku seçilemez.

Hangi mahkeme yetkilidir?

TMK m. 214 uyarınca mal rejimi ölümle sona ermişse ölenin son yerleşim yeri, boşanma veya evliliğin iptali hâlinde bu davalarda yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. TMK m. 167 uyarınca boşanmada eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir.

Yurt dışında boşandık, Türkiye’de tasfiye yapabilir miyiz?

Öncelikle yabancı boşanma kararının Türkiye’de tanınması gerekir; tanıma engeli bulunmaması, kamu düzenine aykırılık içermemesi ve karşılıklılık şartları aranır. Yabancı karar tanınmadan ona dayalı mal rejimi tasfiye protokolleri Türkiye’de infaz edilemez.

Yurt dışı evliliğimiz tescil edilmedi, sorun olur mu?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2023/2-470, K. 2024/295 sayılı kararına göre yabancı ülkede yapılan evlilik Türk nüfus siciline tescil edilmemiş olsa bile hukuken geçerlidir; mal paylaşımı bakımından evliliğin varlığı kabul edilir. Yine de tescil, ispat ve işlem kolaylığı bakımından yapılmalıdır.

Yurt dışındaki malları nasıl tespit ederim?

Yabancı tapu kayıtları, mahkeme aracılığıyla istinabe yoluyla bilgi istenmesi, finansal hesap bilgilerinin uluslararası değişimi kapsamındaki kayıtlar, vergi beyanları, kredi ve ipotek kayıtları ile Türkiye’den yapılan para transferleri kullanılabilir. Talepler dilekçede ülke, kurum ve belge adı belirtilerek tek tek yazılmalıdır.

Yetkili Mahkeme

TMK m. 214 mal rejimi tasfiyesinde yetkiyi düzenler:

• Mal rejimi ölümle sona ermişse: Ölenin son yerleşim yeri mahkemesi
• Boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına karar verilmesi hâlinde: Bu davalarda yetkili olan mahkeme — TMK m. 167 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi
• Diğer durumlarda: Davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları bakımından bu kurallar, Türkiye’de dava açılmasına imkân tanır.

Yabancı Mahkeme Kararı Varsa

Eşler yurt dışında boşanmışsa dikkat edilmesi gereken noktalar vardır:

• Yabancı mahkeme kararları kural olarak yalnızca kendi yargı yetkisi altındaki malları kapsayabilir; Türkiye’deki malvarlığı unsurları için ayrı dava açılması gerekebilir.
• Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk mahkemelerine münhasır yetki tanınmıştır; bu nedenle yabancı kararın Türkiye’deki taşınmaz yönünden tanınması mümkün olmayabilir.
• Yabancı boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için tanıma şartları aranır: tanıma engeli bulunmaması, kamu düzenine aykırılık içermemesi ve karşılıklılık ilkesinin gözetilmesi.
• Yabancı boşanma kararı tanınmadan, ona dayalı mal rejimi tasfiye protokolleri Türkiye’de infaz edilemez.

Bu nedenle sıralama önemlidir: önce tanıma, sonra tasfiye.

Yurt Dışı Evlilik Tescil Edilmemişse

Bu, mal paylaşımı bakımından kaygı yaratan bir konudur ve cevabı rahatlatıcıdır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2023/2-470, K. 2024/295 sayılı kararına göre, yabancı ülkede yapılan evlilik Türk nüfus siciline tescil edilmemiş olsa bile hukuken geçerlidir. Mal paylaşımı bakımından bu, evliliğin varlığının kabul edilmesi anlamına gelir.

Yine de tescilin yapılması, ispat ve işlem kolaylığı bakımından gereklidir.

Yurt Dışı Malvarlığı Nasıl Tespit Edilir?

Uygulamanın en zorlu yanı ispattır. Kullanılabilecek yollar:

• Yabancı tapu kayıtları: Pek çok ülkede tapu sicili aleni olup örnek temin edilebilir.
• İstinabe: Mahkeme aracılığıyla ilgili ülke makamlarından bilgi ve belge istenmesi.
• Uluslararası bilgi değişimi: Finansal hesap bilgilerinin otomatik değişimine ilişkin düzenlemeler kapsamında elde edilen kayıtlar.
• Vergi beyanları: Yurt dışı gelir ve varlık beyanları.
• Kredi ve ipotek kayıtları: Yurt dışı konut kredisi Türkiye’deki bankalarda da iz bırakabilir.
• Havale ve transfer kayıtları: Türkiye’den yurt dışına yapılan para transferleri.
• Tanık beyanları ve fotoğraf, ilan, sosyal medya paylaşımları.

Talepler dilekçede ülke, kurum ve belge adı belirtilerek tek tek yazılmalıdır; genel ifadeler müzekkerelerin yazılmasını zorlaştırır.

Değerleme ve Kur

• Yurt dışı taşınmazın güncel sürüm değeri tespit edilir; gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılır.
• Yabancı para cinsinden değerler, hesaplama için Türk lirasına çevrilir.
• Genel kural gereği malın mevcudiyeti mal rejiminin sona erdiği tarihe, değeri ise tasfiye tarihine göre belirlenir. Yurt dışı mallar için de bu ayrım geçerlidir.

Mal Kaçırma Riski

Yurt dışı varlıklar, tespiti zor olduğu için elden çıkarmaya daha elverişlidir. Buna karşı işletilebilecek yollar:

• Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızasız yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir; değer, devir tarihine göre hesaplanır.
• Türkiye’deki malvarlığı bakımından tasarruf yetkisinin sınırlanması ve aile konutu şerhi talep edilebilir.
• Yurt dışı varlıklar için ilgili ülkede alınabilecek tedbirler ayrıca değerlendirilmelidir; bu, o ülke hukukuna tabidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Yurt dışı malın paylaşım dışı olduğunu sanmak: Malın bulunduğu yer değil, edinim dönemi ve niteliği belirleyicidir.
• “Taşınmaz hangi ülkedeyse o hukuk uygulanır” demek: Bu kural yalnızca aynî paylaşımda geçerlidir; nakdî tasfiyede taşınmazın değeri Türk hukukuna göre tespit edilip aktife eklenir.
• Tanımayı atlamak: Yabancı boşanma kararı tanınmadan ona dayalı tasfiye protokolleri Türkiye’de infaz edilemez.
• Evlilik tescil edilmedi diye endişelenmek: Yabancı ülkede yapılan evlilik tescil edilmemiş olsa bile hukuken geçerlidir.
• Müzekkere taleplerini genel yazmak: Ülke, kurum ve belge adı tek tek belirtilmelidir.
• Devirleri sorgulamamak: Katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler hesaba eklenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Almanya’daki ev Türkiye’deki boşanmada paylaşılır mı?

Evet; Türk mal rejimi uygulanıyorsa evin tasfiye anındaki değeri katılma alacağı hesabına girer, mahkeme değer üzerinden para alacağına hükmeder.

Türk mahkemesi yabancı tapuyu değiştirebilir mi?

Doğrudan değiştiremez; ancak bu, malın hesap dışı kalması demek değildir. Hüküm, karşı eşin ödeyeceği katılma alacağı olarak kurulur.

Eşimin yurt dışı hesaplarını nasıl ispatlarım?

Uluslararası istinabe ile kayıt celbi, Türkiye’deki hesaplardan transfer izleri, kira-kredi ödemeleri ve tanık delilleri kullanılır; talepler dilekçede baştan somut yazılmalıdır.

Hangi ülkenin mal rejimi uygulanır?

Eşler hukuk seçimi yapabilir; seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Yurt dışında boşandık, Türkiye’deki ev için ne yapmalıyız?

Yabancı kararın tanınması-tenfizi gerekir; mal rejimi hükmü yoksa tasfiye davası Türkiye’de ayrıca açılır ve süreler kesinleşmeye göre hesaplanır.