Yurt Dışındaki Eşten Nafaka Nasıl Tahsil Edilir?

Nafaka yükümlüsü yurt dışında yaşıyorsa, alacağın tahsili Türkiye içindekinden farklı bir süreç gerektirir. Yabancı ülkedeki kişiden nafaka almak için uluslararası hukuk yolları ve karşılıklı adli yardım mekanizmaları devreye girer. Bu rehberde izlenecek adımları açıklıyoruz.

Yurt Dışındaki Yükümlüden Nafaka Tahsili Mümkün mü?

Evet, mümkündür ancak süreç ülkeye ve mevcut sözleşmelere göre değişir. Türk mahkemesinden alınmış nafaka kararının yabancı ülkede uygulanabilmesi için, o ülkede tanınması ve tenfiz edilmesi gerekebilir. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve karşılıklı adli yardım anlaşmaları bu süreci kolaylaştırır.

Hangi Yollar Kullanılır?

Nafaka alacaklarının sınır ötesi tahsilinde; yabancı mahkeme kararının tanınması-tenfizi, uluslararası nafaka sözleşmeleri kapsamındaki merkezi makamlar aracılığıyla başvuru ve Adalet Bakanlığı üzerinden yürütülen adli yardım yolları kullanılır. Hangi yolun uygun olduğu, yükümlünün bulunduğu ülkeye bağlıdır.

Türkiye’nin Taraf Olduğu Nafaka Sözleşmeleri: Güncel Tablo

Hangi yolun izleneceği, borçlunun bulunduğu devletin hangi sözleşmelere taraf olduğuna bağlıdır. Türk milletlerarası özel hukukunda Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (5718 sayılı MÖHUK m.1/2); bu nedenle sözleşme varsa önce sözleşme uygulanır. Aşağıdaki tablo, sözleşmelerin Türkiye bakımından yürürlük tarihlerini Lahey Konferansı kayıtlarına göre özetler.

Hangi sözleşme öncelikli? 2007 Sözleşmesi, iki taraf devlet arasındaki ilişkilerde, kapsamları örtüştüğü ölçüde 1958 ve 1973 Lahey tanıma-tenfiz sözleşmelerinin (m.48) ve 1956 New York Sözleşmesinin (m.49) yerini alır. Borçlunun bulunduğu devlet 2007 Sözleşmesine taraf değilse eski sözleşmeler uygulanmaya devam eder; hiçbir sözleşme yoksa yabancı ülkede o ülkenin tenfiz kuralları işletilir. Taraf devlet listeleri değiştiğinden, başvurudan önce Lahey Konferansı’nın güncel listesinden ve merkezî makamdan teyit alınmalıdır.

Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan durumlarda hangi yolun izleneceğini özetler. Birden fazla yol aynı anda kullanılabilir; özellikle Türkiye’deki icra takibi uluslararası başvuruyu beklemeden yürütülebilir.

2007 Lahey Sözleşmesi Kapsamında Başvuru

2007 Sözleşmesi, eski sözleşmelerden farklı olarak doğrudan merkezî makamlar arasında işleyen, standart formlara dayanan ve süre öngören bir sistem kurar. Türkiye’de başvurular yine Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü üzerinden yürür. Sözleşmenin en önemli güvencelerinden biri, 21 yaşından küçük çocuğa ilişkin nafaka başvurularında ücretsiz hukuki yardımdır. Eş nafakası ise kural olarak çocuk nafakasıyla birlikte istendiğinde tanıma ve tenfiz hükümlerinden yararlanır; yalnızca eş nafakasına ilişkin başvurularda hangi sözleşmenin uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Türkiye Sözleşmenin 24, 25 ve 30. maddelerine ilişkin beyan ve çekinceler koymuştur.

Çocuk nafakasına özgü uluslararası süreç için yurt dışındaki çocuk için nafaka rehberimize bakabilirsiniz.

1956 New York Sözleşmesi Nasıl İşler?

2007 Sözleşmesine taraf olmayan devletlerde yaşayan borçlular bakımından temel araç hâlâ 1956 tarihli New York Sözleşmesidir. Bu Sözleşme bir tenfiz sözleşmesi değil, bir işbirliği sözleşmesidir: alacaklı kendi ülkesindeki aracı makama başvurur, dosya borçlunun ülkesindeki kabul eden makama gider ve o makam alacaklı adına tahsil için gerekli adımları atar. Bu nedenle elde nafaka kararı bulunmasa bile borçlunun ülkesinde nafakaya hükmedilmesi için bu yol kullanılabilir.

Türkiye’deki masraflar için adli yardım. Nafaka kararı veya kesinleşme şerhi alınması için Türkiye’de yürütülecek davalarda, kendisini ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumda olan kişi, iddiasında haklı olduğunu gösteren makul bir dayanak bulunması şartıyla adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334). Ayrıntı için adli yardım rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? 1973 Lahey Sözleşmesi

Nafaka miktarını ve süresini belirleyen hukuk, tahsil mekanizmasından ayrı bir sorudur. Türkiye, Nafaka Yükümlülüğüne Uygulanacak Kanuna İlişkin 1973 tarihli Lahey Sözleşmesine taraftır ve bu Sözleşme evrensel niteliktedir. Türk mahkemesinde görülen boşanma davasında Türk hukuku uygulandıysa, boşanmış eşler arasındaki nafaka ve bu nafakanın sonradan artırılması veya azaltılması da Türk hukukuna tabi olur (m.8). Yoksulluk nafakasına ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal, Resmî Gazete yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.

Ters Yön: Yabancı Nafaka Kararı Türkiye’de Nasıl Uygulanır?

Borçlu Türkiye’de, alacaklı yurt dışındaysa yabancı merkezî makam dosyayı Bakanlığa gönderir ve Bakanlık dosyayı borçlunun bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına iletir. Alacaklı ayrıca elindeki yabancı kararı doğrudan Türk mahkemesinde tenfiz ettirmek isteyebilir. Aralarında sözleşme bulunan devletler bakımından önce sözleşme hükümleri uygulanır; sözleşme yoksa MÖHUK’un tenfiz hükümleri devreye girer. Yurt dışında verilmiş boşanma kararlarının tanınması için tanıma ve tenfiz rehberimize bakabilirsiniz.

Türkiye’deki Yollar Paralel İşler: İcra, Haciz ve Tazyik Hapsi

Uluslararası süreç, Türkiye’deki icra imkânlarını kapatmaz. Türk mahkemesinden alınmış nafaka ilamı, borçlunun Türkiye’deki banka hesapları, taşınmazları, araçları ve alacakları üzerinden ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Sosyal güvenlik kurumlarınca bağlanan gelir ve aylıklar kural olarak haczedilemese de nafaka borçları bu yasağın istisnasıdır (5510 sayılı Kanun m.93). Nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında İİK m.344’te öngörülen tazyik hapsi ise borçlunun Türkiye’de bulunmasını pratikte gerektirdiğinden, yurt dışında yaşayan borçluya karşı etkisi sınırlıdır. 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026), nafaka tahsiline ilişkin bu hükümleri değiştirmemiştir. Ayrıntılar için emekli maaşına haciz rehberimize ve İİK m.344 yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu Yurt Dışındayken Nafakanın Artırılması veya Değiştirilmesi

İrat biçimindeki nafakanın artırılması veya azaltılması, tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde istenebilir (TMK m.176/4). Borçlu yurt dışında yaşıyor olsa da Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m.40). Boşanmış eşler arasındaki nafakanın değiştirilmesi, 1973 Lahey Sözleşmesinin 8. maddesi uyarınca boşanmaya uygulanan hukuka tabidir; Türk mahkemesinde Türk hukukuna göre boşanılmışsa artırım davasında da Türk hukuku uygulanır. 2007 Sözleşmesi kapsamındaki devletlerde ise kararın değiştirilmesi, merkezî makam aracılığıyla yapılabilecek başvurular arasında sayılmıştır (m.10). Artırılan nafakanın yurt dışında tahsili için yeni kararın da kesinleşme şerhi ve gerekirse tebliğ belgesiyle birlikte merkezî makama iletilmesi gerekir. Artırım hesabı için nafaka hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışındaki eşten nafaka tahsil edilebilir mi?

Evet. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve merkezî makam mekanizması aracılığıyla tahsil mümkündür. Yurt dışında yaşamak nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yalnızca tahsil yolu değişir.

Türkiye’nin merkezî makamı hangi kurumdur?

Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü. Bünyesindeki Nafaka Bürosu, yurt içinden yapılan başvuruları yabancı merkezî makamlara sunar ve yurt dışından gelen başvuruları kabul eder. Bu birim daha önce Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü adını taşımaktaydı.

Hangi sözleşmeler uygulanır?

Bakanlığın 64/2 sayılı Genelgesinde sayılanlar: 1956 tarihli New York Sözleşmesi, çocuklara karşı nafaka yükümlülüğüne ilişkin 1958 tarihli Lahey Sözleşmesi ve nafaka yükümlülüğü kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin 1973 tarihli Lahey Sözleşmesi. Taraf devlet listeleri güncellendiğinden başvurudan önce merkezî makamdan teyit alınmalıdır.

Başvuruyu nereye yapmalıyım?

Cumhuriyet savcılığına. Savcılık aracı makam sıfatıyla dosya açar ve başvuruyu Adalet Bakanlığı merkezî makamına gönderir; merkezî makam da borçlunun bulunduğu ülkedeki merkezî makama iletir.

Yurt dışındaki makam ne yapar?

Borçlunun ülkesindeki aracı makam, nafakanın tahsili için gerekli bütün tedbirleri alır; gerekirse sulh olur, dava açar ya da icra takibinde bulunur.

Kararım kesinleşmediyse ne olur?

1973 tarihli Lahey Sözleşmesine göre tenfiz için karar kesinleşmiş olmalıdır; kesinleşme şerhi yoksa alınmalıdır. Karar kesinleşmemişse bu Sözleşmeye göre talepte bulunmak mümkün olmadığından istem New York Sözleşmesine göre değerlendirilir.

Karar gıyabî verilmişse ek belge gerekir mi?

Evet. 1958 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 4. maddesinin 3. bendi ile 1973 tarihli Lahey Sözleşmesi’nin 17. maddesi uyarınca, karar gıyaben verilmişse dava dilekçesinin usulüne uygun biçimde borçluya tebliğ edildiğini kanıtlayan belge ibraz edilmelidir; yabancı dildeki tebliğ belgesinin onaylı örneği dosyaya eklenir.

Hangi belgeleri hazırlamalıyım?

Genelge ekindeki talep formu, nafaka kararı ve kesinleşme şerhi, gıyabî kararda tebliğ belgesi, adlî müzaheret belgesi, vekâletname, bakiye nafaka alacağı listesi ve banka hesap formu. Bu formların İngilizce, Fransızca ve Almanca örnekleri genelge ekinde bulunmaktadır.

Eşim Almanya’da yaşıyor; hangi sözleşme uygulanır?

Türkiye bakımından 01.02.2017’de yürürlüğe giren 2007 Lahey Sözleşmesi Avrupa Birliği tarafından da onaylanmıştır. İki taraf devlet arasında bu Sözleşme, kapsamları örtüştüğü ölçüde 1956 New York ve 1958-1973 Lahey sözleşmelerinin yerini alır. Başvurudan önce güncel durum Lahey Konferansı listesinden ve merkezî makamdan teyit edilmelidir.

2007 Lahey Sözleşmesi eş nafakasını da kapsar mı?

Sözleşme esas olarak 21 yaşından küçük çocuğa ilişkin nafakayı kapsar; eş nafakasına ilişkin kararların tanınması ve tenfizi ise çocuk nafakasıyla birlikte istendiğinde kapsama girer (m.2). Yalnızca eş nafakası söz konusuysa hangi sözleşmenin uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Nafaka miktarı hangi ülkenin hukukuna göre belirlenir?

Türkiye’nin taraf olduğu 1973 tarihli Lahey Sözleşmesine göre kural, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukudur (m.4). Boşanmış eşler arasındaki nafaka ise boşanmaya uygulanan hukuka tabidir (m.8).

Yurt dışında verilmiş nafaka kararını Türkiye’de nasıl uygulatırım?

Taraf olunan bir sözleşme varsa merkezî makam yoluyla başvurulabilir. Sözleşme yoksa kesinleşmiş yabancı kararın Türk mahkemesinde tenfizi istenir (MÖHUK m.50); aile hukukuna ilişkin kararlarda görevli mahkeme aile mahkemesidir ve karşılıklılık, kamu düzeni ile savunma hakkı gibi şartlar aranır (MÖHUK m.54).

Yurt dışındaki nafaka başvurusu için masraf öder miyim?

1956 New York Sözleşmesine göre aracı ve kabul eden makamlar hizmetleri için ücret almaz; yabancı alacaklı adli yardım ve teminattan muafiyet bakımından eşit muamele görür (m.9). 2007 Lahey Sözleşmesi kapsamında 21 yaşından küçük çocuğa ilişkin nafaka başvurularında ise talep edilen devlet ücretsiz hukuki yardım sağlar (m.15). Türkiye’deki dava ve takip masrafları için HMK m.334 uyarınca adli yardım istenebilir.

Yurt dışındaki borçluya karşı hangi sözleşmeye dayanılacağı, başvuru belgelerinin hazırlanması veya Türkiye’deki malvarlığına karşı icra takibi konusunda dosyanıza özel değerlendirme için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.