Boşanmada Adli Yardım Nasıl Alınır? Harç, Gider Avansı ve Ücretsiz Avukat (HMK 334–340)

Boşanma davasının harç ve masraflarını kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan karşılayamayan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım kararı yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar (HMK m.335). Talep, davanın görüleceği mahkemeye yapılır; ret kararına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.336, 337/2). Ücretsiz avukat için ayrıca barodaki adli yardım bürosuna başvurulabilir; büronun ret kararına karşı baro başkanına başvurulur ve bu karar kesindir (Avukatlık Kanunu m.178). Adli yardım geçicidir: dava sonunda haksız çıkan taraftan masraflar tahsil edilir ve karşı tarafın vekâlet ücreti riski ortadan kalkmaz (HMK m.326, 339). Şiddet söz konusuysa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurulardan hiçbir masraf alınmaz (6284 m.20).

Adli Yardım: İki Kanun, İki Başvuru Yolu

“Adli yardım” adı iki ayrı düzenleme için kullanılır. Birincisi Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334–340. maddelerindeki mahkeme adli yardımıdır. Bu yol yargılama giderlerinden muafiyet sağlar ve gerekiyorsa mahkeme baro aracılığıyla avukat temin eder (HMK m.335/1-ç, 340). İkincisi Avukatlık Kanununun 176–181. maddelerindeki baro adli yardımıdır. Bu yol, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara avukatlık hizmeti sağlar (Av. K. m.176). Ceza muhakemesindeki zorunlu müdafilik ise ayrı bir kurumdur ve boşanma davasına uygulanmaz.

İki yol birbirinin alternatifi değildir. Masraf muafiyeti için mahkemeye, avukat için baroya veya mahkeme aracılığıyla baroya başvurulabilir. Avukatla dava takibinin genel sonuçları için boşanma davası avukatla mı avukatsız mı yazımıza bakabilirsiniz.

Kimler Adli Yardımdan Yararlanabilir? (HMK m.334)

HMK m.334/1’e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir. Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır (m.334/3).

Adli yardım yalnız çekişmeli boşanmaya özgü değildir. Anlaşmalı boşanma davasında da harç ve gider avansı ödenir; şartları taşıyan eş bu davada da adli yardım isteyebilir. Kanun, talebin türüne göre bir ayrım yapmaz; aranan, ödeme gücünden yoksunluk ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır (HMK m.334/1). Anlaşmalı boşanmanın süreci için anlaşmalı boşanmanın şartları ve süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Kanun yalnız davacıyı değil, savunma yapan tarafı da korur. Boşanma davasında davalı eş de cevap ve karşı dava için adli yardım isteyebilir. Tedbir nafakası ve tedbiren velayet gibi geçici hukuki korunma talepleri de kapsam içindedir. Asgari ücretle çalışmak gibi tek bir olgu kendiliğinden belirleyici değildir; mahkeme gelir, malvarlığı, bakılan kişi sayısı ve zorunlu giderleri birlikte değerlendirir.

Adli Yardım Neleri Kapsar? (HMK m.335)

Mahkeme, talepte bulunanın bu imkânların yalnızca bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir (HMK m.335/2). Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (m.335/3). Ancak daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz (m.337/3). Bu nedenle talebin dava açılırken yapılması, ödenmek zorunda kalınan giderleri en aza indirir. Yargılama giderlerinin kapsamı için boşanmada yargılama giderleri yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Davasında Hangi Giderler Doğar? (HMK m.323)

Adli yardımın neyi kapsadığını anlamak için önce yargılama giderlerinin neler olduğunu bilmek gerekir. HMK m.323/1 yargılama giderlerini sayar. Adli yardım kararı, yararlanan kişinin bu giderleri dava sırasında peşin ödemesinden geçici muafiyet sağlar (HMK m.335/1-a).

Velayet uyuşmazlıklarında hazırlanan sosyal inceleme raporu ve uzman incelemeleri de yargılama sırasında gider doğurabilir. Adli yardım kararı, bu giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesini sağlar (HMK m.335/1-c). Sosyal inceleme raporu için sosyal inceleme raporu ve velayet ve velayet ölçütleri için velayet davasında çocuğun üstün yararı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Talep Nereye ve Hangi Belgelerle Yapılır? (HMK m.336)

Adli yardım, asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. Boşanma davasında bu mahkeme aile mahkemesidir. İcra ve iflas takiplerinde talep, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine; kanun yollarına başvuru sırasında bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (HMK m.336/1, 3). Talepte bulunan kişi iddiasının özetini, dayanacağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durum belgelerini sunmak zorundadır (m.336/2). Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336/4).

Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmadan karar verebilir; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılır. Ret kararlarında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebi açıkça belirtilmelidir (HMK m.337/1). Bu gerekçe, itirazda neyin eksik görüldüğünü anlamak için önemlidir. Boşanma davasının açılışı için boşanma davası nasıl açılır ve görevli mahkeme için boşanma davasında yetkili ve görevli mahkeme yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gider Avansı, Harç ve Dava Şartı

Davacı, yargılama harçları ile Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı tarifede belirlenen gider avansını dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). Gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır (m.114/1-g). Mahkeme dava şartı noksanlığını tespit ederse, giderilmesi mümkünse kesin süre verir; bu süre içinde noksanlık giderilmezse davayı usulden reddeder (m.115/2). Avansın dava sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa davacıya iki haftalık kesin süre verilir (m.120/2).

Uygulamada adli yardım talebi dava dilekçesiyle birlikte veya dava dilekçesinde ayrı bir başlık altında yapılır. Böylece mahkeme, harç ve avans eksikliği nedeniyle süre vermeden önce talebi değerlendirebilir. Harç hesabı için boşanmada maktu ve nispi harç yazımıza bakabilirsiniz. Talep ve itiraz dilekçesi iskeleti için adli yardım talebi dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Adli Yardım Talebi Reddedilirse (HMK m.337/2)

Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilebilir. İtiraz, o yerde aynı türden birden fazla mahkeme varsa numara olarak izleyen mahkeme, son numaralı mahkeme için birinci mahkeme, tek mahkeme varsa aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkeme tarafından incelenir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Talep reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir (HMK m.337/2).

İki haftalık itiraz süresi, 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle düzenlenmiştir. Bu değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır (7499 s.K. geçici m.1).

Adli Yardım Talebinde Nelere Dikkat Edilmeli?

• Talebin kapsamı: HMK m.335/1’deki imkânların hangilerinin istendiği açıkça yazılmalıdır; mahkeme yalnız bir kısmına da karar verebilir (m.335/2).
• Avukat temini: Avukatla takip gerekiyorsa bu talep ayrıca belirtilmelidir (m.335/1-ç).
• İddianın özeti ve deliller: Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını göstermek için boşanma sebebi ve deliller kısaca açıklanmalıdır (m.334/1, 336/2).
• Mali durum belgeleri: Gelir, malvarlığı ve bakılan kişiler belgelerle gösterilmelidir (m.336/2).
• Geçici hukuki korunma: Tedbir nafakası ve diğer tedbir talepleri de adli yardım kapsamındadır (m.334/1).
• Duruşmalı inceleme: Gerekirse talebin duruşmalı incelenmesi istenebilir (m.337/1).

Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam ettiğinden (HMK m.335/3), ilk derece mahkemesinde verilen karar istinaf ve temyiz aşamasında da etkisini sürdürür. Kanun yollarına başvuru sırasında ilk kez yapılacak talep ise bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (m.336/3). Kararın kesinleşme anı için boşanma kararı ne zaman kesinleşir ve istinaf için boşanmada istinaf dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan sonra ödenmeyen nafaka için başlatılacak icra takibinde de adli yardım istenebilir. Bu durumda talep, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yapılır (HMK m.334/1, 336/1). Takip masrafları için icra harç ve masrafları ve nafaka takibi için ödenmeyen nafaka için icra takibi yazılarımıza bakabilirsiniz. Davalı eşin karşı dava açması hâlinde de adli yardım istenebilir; karşı dava için boşanmada karşı dava yazımızı inceleyebilirsiniz.

Adli Yardımın Kaldırılması ve Masrafların Tahsili (HMK m.338–339)

Boşanma davasında taraflar çoğu zaman kısmen haklı çıkar. Bu durumda mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.326/2). Adli yardımdan yararlanan tarafın payına düşen giderler için taksit veya muafiyet imkânı ayrıca değerlendirilmelidir.

Karşı Tarafın Vekâlet Ücreti Riski

Yargılama giderleri kanunda yazılı hâller dışında aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1). Vekille takip edilen davalarda kanuna göre takdir olunacak vekâlet ücreti de yargılama giderlerindendir ve taraf lehine hükmedilir (m.323/1-ğ, 330). Adli yardım, yararlanan kişinin kendi giderlerini geçici olarak karşılar; davayı kaybetmesi hâlinde karşı taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücretini ortadan kaldırmaz. HMK m.339/2’deki muafiyet imkânı da Devletçe ödenen veya muaf tutulan giderler içindir. Bu risk dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.

Baro Adli Yardım Bürosunda Süreç (Avukatlık Kanunu m.176–181)

Baro adli yardım hizmeti, baro merkezlerinde baro yönetim kurulunun avukatlar arasından oluşturduğu adli yardım bürosu tarafından yürütülür. Baro, merkez dışında avukat sayısı beşten çok olan yargı çevrelerinde bir avukatı büro temsilcisi olarak görevlendirebilir (Av. K. m.177/1). Birden fazla baronun bulunduğu illerde her baro kendi bürosunu kurar; yargı mercilerinin talebi üzerine yapılacak görevlendirmeler Türkiye Barolar Birliğinin elektronik bilişim sistemi üzerinden, o ildeki avukatlar arasında eşitlik gözetilerek yapılır (m.177/2).

Görevlendirilen avukatla iletişimde sorun yaşanırsa durum adli yardım bürosuna bildirilebilir; büro, avukatın işi yürütme aşamalarını izlemekle görevlidir. Ücretsiz avukat başvurusunun genel işleyişi için ücretsiz avukat nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Davasına Özgü Noktalar

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Ekonomik olarak zayıf eş için tedbir nafakası ile adli yardım talebinin birlikte ileri sürülmesi önemlidir. Tedbir nafakasına hükmedilmesi mali durumu değiştirebileceğinden, sonradan mali durumun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kaldırılabilir (HMK m.338). Tedbir nafakası için tedbir nafakası ve dilekçe için tedbir nafakası talep dilekçesi örneği yazılarımıza bakabilirsiniz.

6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular ile kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama giderleri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz (6284 m.20/1). Bu yol adli yardım şartlarına bağlı değildir. Koruma kararı için 6284 koruma kararı nasıl alınır ve ekonomik şiddet için ekonomik şiddet ve 6284 koruması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar ve Kanundaki Karşılıkları

Bu örnekler, adli yardımın tek seferlik bir karar olmadığını gösterir. Mali durum dava boyunca değişebilir ve mahkeme bu değişikliğe göre kararını kaldırabilir veya yeni bir talebi değerlendirebilir. Bu nedenle mali durumdaki önemli değişiklikler takip edilmeli ve gerektiğinde mahkemeye bildirilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Adli yardımı yalnız baro ile sınırlı sanmak: Masraf muafiyeti mahkemeden istenir; mahkeme gerekirse avukat da temin eder (HMK m.335/1-ç).
• Talebi sonraya bırakmak: Adli yardım daha önce yapılan giderleri kapsamaz (HMK m.337/3).
• Mali durum belgesi sunmamak: Talep sahibi mali durumunu gösteren belgeleri sunmak zorundadır (HMK m.336/2).
• Ret kararında iki haftayı kaçırmak: İtiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.337/2).
• Yanlış bilgi vermek: Kasten veya ağır kusurla yanlış bilgi verilirse adli yardım kaldırılır (HMK m.338).
• Masrafların silindiğini sanmak: Muafiyet geçicidir; haksız çıkan taraftan tahsil edilir (HMK m.339).
• Karşı vekâlet ücreti riskini hesaba katmamak: Aleyhe hükmedilecek vekâlet ücreti adli yardımla ortadan kalkmaz (HMK m.326, 330).
• Görevlendirilen avukata vekâletname vermemek: Avukatın yükümlülüğü sona erer (Av. K. m.179/2).
• Şiddet varken adli yardım beklemek: 6284 başvurularından masraf alınmaz; koruma kararı hemen istenebilir (6284 m.20).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Mali durumunuzu gösteren belgeleri HMK m.336/2’ye uygun biçimde derler, adli yardım talebini dava dilekçesiyle birlikte hazırlarız.
• Tedbir nafakası ve tedbiren velayet gibi geçici hukuki korunma taleplerini adli yardım talebiyle birlikte kurarız.
• Ret kararına karşı iki haftalık süre içinde gerekçeli itiraz dilekçesi hazırlarız.
• Karşı taraf vekâlet ücreti ve yargılama gideri riskini dava öncesinde hesaplarız.
• Şiddet varsa 6284 kapsamında masrafsız koruma kararı başvurusunu öncelikle yaparız.
• Dava sonunda giderlerin taksitlendirilmesi veya muafiyet taleplerini HMK m.339’a göre ileri süreriz.

Boşanma davasında adli yardım, tedbir nafakası veya koruma kararı için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye gelir belgelerinizi, tapu ve araç kayıt bilgilerinizi ve varsa kira sözleşmenizi getirmeniz yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Adli yardım kimlere verilir?

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeyemeyen ve talebi açıkça dayanaktan yoksun olmayan kişilere (HMK m.334/1).

Adli yardım neleri kapsar?

Yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini (HMK m.335/1).

Adli yardım talebi nereye yapılır?

Boşanma davasının görüleceği aile mahkemesine; kanun yolunda bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya (HMK m.336/1, 3).

Ücretsiz avukat nasıl alınır?

Baronun adli yardım bürosuna başvurarak (Av. K. m.178) veya mahkemeden adli yardım kapsamında avukat temini isteyerek (HMK m.335/1-ç).

Hangi belgeler gerekir?

İddianın özeti, dayanılacak deliller ve mali durumu gösteren belgeler (HMK m.336/2). Gelir, malvarlığı ve bakılan kişileri gösteren belgeler uygulamada istenir.

Adli yardım talebi için harç ödenir mi?

Hayır. Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (HMK m.336/4).

Talebim reddedilirse ne yaparım?

Tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz dilekçesi verebilirsiniz; itiraz kararı kesindir (HMK m.337/2).

Baro adli yardım başvurum reddedilirse?

Baro başkanına yazılı veya sözlü başvurabilirsiniz; baro başkanının kararı kesindir (Av. K. m.178/2).

Adli yardımla açılan davada hiç para ödenmez mi?

Muafiyet geçicidir. Dava sonunda haksız çıkan taraftan giderler tahsil edilir; mahkeme taksitlendirme veya mağduriyet hâlinde muafiyet kararı verebilir (HMK m.339).

Davayı kaybedersem karşı tarafın avukat ücretini öder miyim?

Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m.326/1, 330). Adli yardım bu riski ortadan kaldırmaz.

Adli yardım ne zamana kadar sürer?

Hükmün kesinleşmesine kadar (HMK m.335/3). Mali durum iyileşirse veya yanlış bilgi verildiği anlaşılırsa kaldırılır (HMK m.338).

Davalı eş de adli yardım isteyebilir mi?

Evet. Kanun iddia ile birlikte savunmayı da kapsar (HMK m.334/1).

Gider avansı ne kadardır?

Taraf sayısının beş katı tebligat ücreti ile diğer iş ve işlemler için 530 TL’dir (HMK Gider Avansı Tarifesi m.4, RG 28/10/2025). Adli yardım kararı bu avanstan da geçici muafiyet sağlar.

Adli yardım istinaf ve temyiz aşamasında da devam eder mi?

Evet. Adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m.335/3). Kanun yolunda ilk kez yapılacak talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır (HMK m.336/3).

Nafaka için icra takibinde adli yardım istenebilir mi?

Evet. Adli yardım icra takibini de kapsar; talep takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine yapılır (HMK m.334/1, 336/1).

Şiddet varsa masraf ödemem gerekir mi?

Hayır. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurulardan yargılama gideri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir masraf alınmaz (6284 m.20/1).