Boşanma davası açmak isteyen ancak dava masraflarını karşılayamayan kişiler için hukukumuzda adli yardım kurumu öngörülmüştür. Bu sayede maddi durumu yetersiz olanlar da hak arayabilir. Bu rehberde adli yardımın nasıl alınacağını adım adım açıklıyoruz.
Adli Yardım Nedir?
Adli yardım (adli müzaheret), dava açmak veya açılan davayı takip etmek için gereken masrafları kısmen veya tamamen karşılayacak maddi gücü olmayan kişilere tanınan bir kolaylıktır. Bu kurum sayesinde, dava harcı, gider avansı ve diğer yargılama masraflarından geçici muafiyet sağlanır. Ayrıca baro tarafından ücretsiz avukat (CMK/adli yardım avukatı) atanması da mümkündür.
Adli Yardımdan Kimler Yararlanabilir?
Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeden gereken masrafları kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kişiler adli yardımdan yararlanabilir. Talebin haklı görülmesi için, davanın da tamamen dayanaktan yoksun olmaması gerekir.
Adli Yardımın Kapsamı
- Yargılama harçlarından ve gider avansından geçici muafiyet
- Dava sürecindeki masrafların (tebligat, bilirkişi, tanık gideri gibi) devlet tarafından karşılanması
- Talep halinde ücretsiz avukat atanması (baro adli yardım bürosu aracılığıyla)
Adli yardımla muaf tutulan masraflar, dava sonunda haksız çıkan ve ödeme gücü olan taraftan tahsil edilebilir.
İki Ayrı Adli Yardım Sistemi
Aynı adla anılan ama birbirinden farklı iki imkân vardır ve karıştırılmaları başvurunun reddine yol açar.
| Sistem | Ne sağlar | Nereye başvurulur |
|---|---|---|
| Mahkeme adli yardımı (HMK) | Harç, gider avansı, bilirkişi ve tebligat masraflarından geçici muafiyet | Davanın açıldığı mahkemeye |
| Baro adli yardımı | Ücretsiz avukat görevlendirilmesi | Bulunduğunuz yer barosuna |
Avukat ihtiyacınız varsa baroya, masraflardan muafiyet istiyorsanız mahkemeye başvurmanız gerekir. İkisi birlikte talep edilebilir ve genellikle birlikte istenmelidir.
Şartlar
- Ekonomik yetersizlik: Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olmak.
- Talebin dayanaktan yoksun olmaması: İddia ve savunmanın açıkça temelsiz olmaması gerekir.
Yetersizlik değerlendirmesinde gelir, malvarlığı, bakmakla yükümlü olunan kişi sayısı ve zorunlu giderler birlikte gözetilir. Asgari ücretle çalışmak tek başına yeterli görülmeyebilir; buna karşılık geliri olmayan, üzerine kayıtlı malvarlığı bulunmayan ve çocuk bakmakla yükümlü olan bir kişinin talebi güçlüdür.
Başvuruda Sunulacak Belgeler
- Adli yardım talepli dilekçe (dava dilekçesiyle birlikte veya sonradan verilebilir)
- Muhtardan alınan fakirlik/yoksulluk belgesi veya sosyal inceleme raporu
- Gelir durumunu gösteren belge: SGK hizmet dökümü, bordro, işsizlik kaydı
- Tapu ve araç kayıt sorgusu (malvarlığı bulunmadığını göstermek için)
- Banka hesap dökümü
- Varsa kira sözleşmesi, kredi ödeme planı, sağlık giderlerine ilişkin belgeler
- Nüfus kayıt örneği (bakmakla yükümlü olunan kişileri gösterir)
Talep Reddedilirse
Adli yardım talebinin reddi kararına karşı kanun yolu açıktır; ret kararının tebliğinden itibaren süresi içinde itiraz edilmelidir. Ayrıca sonradan durumunuz değişirse yeniden talepte bulunulabilir.
Muafiyetin Sınırları
Adli yardım geçici bir muafiyettir, borcun tamamen silinmesi değildir. Dava sonunda haklı çıkıp lehinize hüküm kurulursa, ertelenen harç ve masraflar karşı taraftan tahsil edilir. Davayı kaybederseniz ve durumunuz sonradan düzelirse, ertelenen giderlerin sizden istenmesi mümkündür.
Ayrıca adli yardım, karşı tarafın avukatına ödenmesi gerekebilecek vekâlet ücretini kapsamaz. Bu risk başvuru öncesinde değerlendirilmelidir.
Boşanma Dosyasına Özgü Not
Boşanma davalarında tedbir nafakası talebi, adli yardım talebiyle birlikte ileri sürülmelidir. Tedbir nafakasına hükmedilmesi hâlinde ekonomik durum değişeceğinden, adli yardım kararı yeniden değerlendirilebilir. Bu nedenle iki talebin de aynı dilekçede ve gerekçeli biçimde kurulması önemlidir.
Dosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
İletişime GeçinBaro Adli Yardımında Süreç
Ücretsiz avukat için bulunduğunuz yer barosunun adli yardım bürosuna başvurulur. Süreç şu adımlardan oluşur: başvuru formunun doldurulması, ekonomik durumu gösteren belgelerin sunulması, büronun değerlendirmesi ve uygun bulunması hâlinde bir avukatın görevlendirilmesi.
Görevlendirilen avukatın ücreti barodan karşılanır; sizden ücret istenmesi usulsüzdür. Avukatla yaşadığınız sorunları adli yardım bürosuna bildirebilir, gerekçeli talebiniz üzerine değişiklik isteyebilirsiniz.
Hangi Davalar Kapsamda?
| Kapsamda | Kapsam dışı / tartışmalı |
|---|---|
| Boşanma, nafaka, velayet | Ticari nitelikli uyuşmazlıklar |
| 6284 kapsamındaki koruma talepleri | Açıkça dayanaktan yoksun talepler |
| İş ve alacak davaları | Kişinin kendi kusuruyla yol açtığı süre kayıpları |
| İcra takipleri ve icra hukuku uyuşmazlıkları | Malvarlığı bulunanların talepleri |
6284 Kapsamında Ayrı ve Hızlı Yol
Şiddet veya şiddet tehlikesi söz konusuysa, koruma kararı için harç ve masraf aranmaz ve başvuru avukat olmaksızın da yapılabilir. Kolluk, mülki amir ve aile mahkemesi bu talepleri gecikmeksizin karara bağlar. Bu yol adli yardım sürecinden bağımsızdır ve beklemeyi gerektirmez.
Adli Yardım Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?
- Ret kararına karşı süresi içinde itiraz edilir
- Eksik belge nedeniyle reddedildiyse belge tamamlanarak yeniden talep edilir
- Durumda değişiklik olması hâlinde yeni talep her zaman mümkündür
- Baro adli yardımı ile mahkeme adli yardımı ayrı olduğundan, biri reddedilse dahi diğeri talep edilebilir
Gider Avansı ve Harç Ayrımı
Adli yardım kararı, harçtan muafiyetin yanı sıra gider avansını da kapsar. Gider avansı; tebligat, bilirkişi, tanık ve keşif gibi masraflar için yatırılan tutardır. Avansın yatırılmaması davanın açılmamış sayılmasına yol açabildiğinden, adli yardım talebinin dava dilekçesiyle birlikte verilmesi en güvenli yoldur.
Talep sonradan verilirse, karar verilene kadar süreler işlemeye devam eder. Bu nedenle beklemek yerine talebi baştan kurmak gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli yardım kimlere verilir?
Kendisinin ve ailesinin geçimini zora sokmadan dava masraflarını karşılayamayacak durumda olan ve davası dayanaksız olmayan kişilere verilir.
Ücretsiz avukat nasıl alınır?
Bulunduğunuz ilin barosunun adli yardım bürosuna başvurarak, maddi durumunuzu belgeleyerek ücretsiz avukat talep edebilirsiniz.
Adli yardımla açılan davada hiç para ödenmez mi?
Yargılama sırasında harç ve giderlerden geçici muafiyet sağlanır. Ancak dava sonunda haksız çıkar ve ödeme gücünüz olursa, masraflar tahsil edilebilir.
Adli yardım talebi nereye yapılır?
Dava açılacak mahkemeye dilekçeyle yapılır. Avukat talebi ise baronun adli yardım bürosuna yapılır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız ve güncel mevzuat ile uzman hukuki görüşü esas almanız önerilir.
