Boşanma Davası Nasıl Açılır? Gerekli Belgeler ve İlk Adımlar

Boşanma davası; boşanma sebebinin ve türünün (anlaşmalı veya çekişmeli) belirlenmesinin ardından hazırlanan dava dilekçesinin, gerekli belgelerle birlikte yetkili aile mahkemesine sunulması ve başvuru harcı ile gider avansının yatırılmasıyla açılır. Yetkili mahkeme; eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer aile mahkemesidir (TMK m. 168). Bu rehberde boşanma davasının nasıl açıldığını, gerekli belgeleri, mahkeme masraflarını ve dilekçeden karara kadar tüm süreci adım adım açıklıyoruz.

Boşanma davası nedir ve nasıl açılır?

Boşanma davası, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi için açılan bir aile hukuku davasıdır. Dava, boşanma sebebini içeren bir dava dilekçesinin yetkili ve görevli aile mahkemesine sunulması ve mahkeme veznesine gerekli harç ile gider avansının yatırılmasıyla açılmış olur. Boşanma kamusal yönü bulunan bir kurum olduğundan, süreç tümüyle tarafların iradesine bırakılmamış; Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu nedenle dilekçenin ve delil planının baştan doğru kurulması, davanın hem süresini hem de sonucunu doğrudan etkiler.

1. Adım: Boşanma sebebini ve türünü belirleyin

Atılacak ilk adım, boşanmanın anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi yürütüleceğinin belirlenmesidir. Anlaşmalı boşanmada eşler; boşanma, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi tüm konularda bir protokolde uzlaşır. Bunun için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir (TMK m. 166/3).

Taraflar boşanma veya sonuçları üzerinde anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma yoluna gidilir. Çekişmeli davada boşanmaya esas alınan sebebin ispatı gerekir. Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini zina (m. 161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164), akıl hastalığı (m. 165) ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m. 166) olarak düzenler. Uygulamada en sık dayanılan genel sebep, halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinen evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.

2. Adım: Dava dilekçesini ve delilleri hazırlayın

Dava dilekçesi, davanın belkemiğidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119 uyarınca dilekçede; mahkemenin adı, tarafların ad-soyad, T.C. kimlik numarası ve adres bilgileri, davanın konusu, dayanılan vakıalar ve deliller, hukuki sebepler, açık bir talep sonucu ve imza yer almalıdır. Boşanma yargılamasında talebe bağlılık ilkesi geçerlidir: talep edilmeyen bir konuda hâkim kendiliğinden hüküm kuramaz. Örneğin dilekçede maddi-manevi tazminat veya yoksulluk nafakası istenmemişse, taraf haklı dahi olsa bu konuda karar verilmez; hâkim talepten fazlasına da hükmedemez (HMK m.26). Buna karşılık velâyet, kişisel ilişki ve çocuğun giderlerine katılma payı, boşanma kararıyla birlikte hâkimce kendiliğinden düzenlenir (TMK m.182).

Anlaşmalı boşanmada dilekçeye tarafların birlikte hazırladığı boşanma protokolü; çekişmeli boşanmada ise iddiaları destekleyen delil listesi eklenir. Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girdiğinden (HMK m.141), dayanılacak tüm vakıa ve delillerin baştan eksiksiz bildirilmesi büyük önem taşır. Ayrıca çekişmeli davalarda sunulacak delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması şarttır.

3. Adım: Gerekli belgeleri toplayın

Boşanma davası için hazırlanması gereken temel belgeler şunlardır: usulüne uygun düzenlenmiş dava dilekçesi, davacının kimlik belgesi (ve genellikle nüfus kayıt örneği), anlaşmalı boşanmada tarafların imzaladığı boşanma protokolü, çekişmeli boşanmada delil listesi ve dayanılan belgeler (tanık listesi, mesaj/yazışma çıktıları, banka ve sosyal medya kayıtları, sağlık raporları vb.). Davanın bir avukat aracılığıyla yürütülmesi hâlinde, boşanmaya ilişkin özel yetkileri içeren ve noterde düzenlenmiş bir vekaletname de gereklidir. Yurt dışında yaşayanlar bu vekaletnameyi en yakın Türk konsolosluğundan çıkarabilir.

4. Adım: Yetkili mahkemeye başvurun ve harçları yatırın

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme ise TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu yetki kesin olmadığından davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir; anlaşmalı boşanmada da yetki kesin olmadığından ve yetki itirazı yalnız davalıca ilk itiraz olarak ileri sürülebildiğinden (HMK m.116, m.117), uygulamada taraflar TMK m.168’deki yerler dışındaki bir aile mahkemesinde de boşanabilmektedir.

Dilekçe, adliyedeki tevzi (dağıtım) bürosuna verilir; görevli birim, yatırılması gereken başvuru harcı, peşin harç ve gider avansını hesaplar. Bu tutarlar mahkeme veznesine ödendiğinde dosyaya bir esas numarası verilir ve dava resmen açılmış olur. Gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır (HMK m.114/1-g); avansın yetersiz kaldığı anlaşılırsa mahkemece iki haftalık kesin süre verilir (m.120/2) ve bu süreye rağmen tamamlanmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilebilir (m.115/2). Maddi gücü yeterli olmayanlar, adli yardım kurumundan yararlanarak harç ve giderlerden muaf tutulabilir veya kendilerine avukat görevlendirilmesini isteyebilir.

5. Adım: Dilekçelerin karşılıklı verilmesi (teati)

Dava açıldıktan sonra dilekçeler teatisi aşamasına geçilir. Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir; davalının iki hafta içinde cevap dilekçesi verme hakkı vardır. Ardından davacı cevaba cevap, davalı ise ikinci cevap dilekçesini sunabilir. Yetkiye ilişkin itiraz bir ilk itiraz olduğundan, davalı tarafından mutlaka cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; süresinde yapılmayan yetki itirazı dikkate alınmaz. Davalının adresi bilinmiyorsa önce adres araştırması yapılır; buna rağmen ulaşılamazsa ilan yoluyla tebligat yapılabilir.

6. Adım: Ön inceleme duruşması

Dilekçeler teatisi tamamlandıktan sonra mahkeme bir ön inceleme duruşması yapar. Bu duruşmada dava şartları ve ilk itirazlar incelenir (HMK m.137, m.140), uyuşmazlık konuları belirlenir, taraflar sulhe teşvik edilir ve delillerin sunulması için gerektiğinde kesin süreler verilir. İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı ise ön incelemeden önce, dilekçelerin karşılıklı verilmesiyle başlar (HMK m.141/1); bu aşamadan sonra kural olarak yeni vakıa ileri sürülemez, istisnası karşı tarafın açık muvafakati veya ıslahtır (m.141/2). Süresinde gösterilmeyen deliller ise ancak yargılamayı geciktirme amacı taşımıyor veya ihmalden kaynaklanmıyorsa kabul edilir (HMK m.145).

7. Adım: Tahkikat (delillerin toplanması)

Tahkikat aşamasında tarafların bildirdiği deliller toplanır, tanıklar dinlenir ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılır. Çocukların bulunduğu davalarda çocuğun üstün yararı gözetilir; idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve gerekirse tahkikat boyunca geçici velayet ile kişisel ilişki düzenlenir. Bu aşama, dosyanın niteliğine ve delil sayısına göre birden çok duruşma sürebilir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen kayıtların (örneğin eşin özel eşyalarının karıştırılması veya gizli kayıt) delil değeri, Yargıtay uygulamasında kural olarak kabul edilmemektedir.

8. Adım: Karar, kesinleşme ve nüfusa tescil

Tahkikat bittikten sonra taraflara son beyanları için söz verilir (sözlü yargılama) ve mahkeme kararını açıklar. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf, koşulları varsa temyiz yoluna başvurulabilir. Taraflar bu süre içinde üst mahkemeye başvurmaz veya kanun yolu incelemesi tamamlanırsa karar kesinleşir. Kesinleşen boşanma kararı, nüfus müdürlüğüne bildirilerek kayıtlara işlenir ve evlilik hukuken sona ermiş olur.

Boşanma davası ne kadar sürer ve ne kadara mal olur?

Boşanma davasının süresi için kesin bir rakam vermek mümkün değildir; mahkemenin iş yoğunluğu, delil ve tanık sayısı, bilirkişi ihtiyacı ve tarafların tutumu süreyi belirler. Anlaşmalı boşanmalar çoğunlukla tek celsede sonuçlanırken, çekişmeli davalar birkaç celse sürebilir. Masraf kalemleri ise başvuru ve peşin harç, gider avansı, tanık ve bilirkişi giderleri ile davanın vekille takibi hâlinde avukatlık ücretidir. Avukatlık ücreti, her yıl belirlenen Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olamaz.

Boşanma davası avukatsız veya e-Devlet (UYAP) üzerinden açılabilir mi?

Boşanma davasında avukat tutmak zorunlu değildir; kişiler davalarını kendileri de yürütebilir. Ancak bu durumda hem aile hukuku hem de Hukuk Muhakemeleri Kanunu usul kurallarına hâkim olmak gerekir; dilekçedeki bir eksiklik dahi hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle özellikle çekişmeli süreçlerde uzman bir boşanma avukatından destek alınması önerilir. Dilekçe, e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’na giriş yapılarak ve e-imza/mobil imza ile imzalanarak elektronik ortamda da sunulabilir.

Mal paylaşımı bu davada görülür mü?

Boşanma davası, kural olarak mal rejiminin tasfiyesini (mal paylaşımını) kapsamaz. Mal paylaşımına ilişkin talep boşanma davasında dile getirilse bile bu talep ayrılır ve boşanmanın kesinleşmesine kadar bekletilir. Uygulamada mal paylaşımı, boşanma davasından ayrı bir dava olarak yürütülür ve genellikle boşanma kararının kesinleşmesinin ardından sonuçlandırılır.

Temsil sürecinde ne yapıyoruz?

Hukukçular Evi olarak; anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarının açılması, dava dilekçesinin ve delil planının hazırlanması, nafaka, tazminat, velayet ve koruma tedbiri taleplerinin yürütülmesi dâhil sürecin tüm aşamalarında çözüm odaklı hukuki destek sunuyoruz. Dosyanın baştan doğru kurgulanması ve süreçteki her adımın zamanında atılması, davanın hem süresini hem de sonucunu etkiler. Aile davaları hukuki olduğu kadar duygusal da olduğundan, süreci anlaşılır biçimde açıklayıp her aşamada yanınızda oluyoruz.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Harç ve Gider Avansı: Bir Dava Şartıdır

Davanın açılmış sayılması için dilekçe vermek yeterli değildir; kanun ödeme yükümlülüğünü dava şartı hâline getirmiştir.

Dava şartı niteliği. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun dava şartlarını sayan 114. maddesinde gider avansı da dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu şartın yerine getirilmemesi hâlinde dava usulden reddedilir.

Ödeme zamanı ve tutarı — HMK m.120/1: davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır.

Cümledeki iki ayrıntı önemlidir: ödeme “dava açarken” yapılır ve tutar her yıl yenilenen tarifeye göre belirlenir. Bu nedenle önceki yıla ait bir rakamla hesap yapılması hataya yol açar.

Avans yetmezse — HMK m.120/2: avansın yeterli olmadığının dava sırasında anlaşılması hâlinde, mahkemece, bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir.

“Kesin süre” ifadesi belirleyicidir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa, dava şartı yokluğundan ret riski doğar. Tebligatlar ve ara kararlar bu yüzden düzenli takip edilmelidir.

Harç ile avans farklıdır. Harç, kanunla belirlenen ve devlete ödenen bir kalemdir. Gider avansı ise yargılama sırasında doğacak tebligat, bilirkişi, tanık ve keşif gibi giderleri karşılamak üzere peşin alınan tutardır. Kullanılmayan kısım dava sonunda iade edilir.

Adlî yardım. Ödeme gücü bulunmayan taraf, kanunda öngörülen şartlarla adlî yardım talebinde bulunabilir. Talep, dava dilekçesiyle birlikte ve malî durumu gösteren belgelerle sunulmalıdır.

Delil Avansı ve Boşanmaya Özgü İstisna: HMK m.324

Gider avansından ayrı olarak, belirli delillerin toplanması için ayrıca avans yatırılması gerekir. Bu, boşanma dosyalarında özel bir kural içerir.

Genel kural. HMK m.324’e göre tarafların her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse, gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler.

Diğer taraf yatırabilir. Madde bir esneklik tanır: taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.

Boşanmaya özgü istisna. Maddenin son cümlesi belirleyicidir: tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır.

Boşanma davaları — özellikle velâyet ve çocuğa ilişkin talepler bakımından — bu nitelikte davalardandır. Bu nedenle avans yatırılmaması, her durumda delilden vazgeçilmiş sayılması sonucunu doğurmaz; hâkimin re’sen araştırma yetkisi saklı kalır.

İspatın özel rejimi — TMK m.184. Bu istisnanın kaynağı, boşanma davalarına özgü ispat hükmüdür: hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz. Madde ayrıca hâkimin yemin öneremeyeceğini, tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağını ve kanıtların serbestçe takdir edileceğini öngörür. Duruşma, taraflardan birinin istemi üzerine gizli yapılabilir.

Dilekçe ve Belgeler: HMK m.119 ve m.121

Dilekçenin içeriği ve eklerinin ne olacağı kanunda tek tek gösterilmiştir.

Dilekçe unsurları — HMK m.119. Dava dilekçesinde; mahkemenin adı, davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri, varsa kanunî temsilci ve vekilin bilgileri, davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, davanın konusu, davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri, iddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği, dayanılan hukukî sebepler, açık bir şekilde talep sonucu ve imza bulunur.

Vakıaların numaralandırılması şeklî bir ayrıntı değildir: ön inceleme aşamasında uyuşmazlık konuları bu listeye göre belirlenir. Dilekçede yer almayan bir vakıa, uyuşmazlık konuları arasına girmez.

Belgeler birlikte verilir — HMK m.121. Dilekçede gösterilen ve tarafın elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte, harç ve vergiye tâbi olmaksızın, karşı taraf sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin veya sadece örneklerinin dilekçeye eklenerek mahkemeye verilmesi gerekir. Ayrıca başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur.

Pratik karşılığı. Koruma dosyası, ceza soruşturma dosyası, banka ve tapu kayıtları gibi belgeler başka kurumlardadır. Bunlar için dilekçede kurum adı, dosya numarası ve tarih yazılmalı ve celbi açıkça talep edilmelidir.

Tedbir talepleri — TMK m.169. Dilekçeye geçici önlem talepleri de eklenmelidir: boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır. Önlemler re’sen alınabilse de, ihtiyaç ve malî duruma ilişkin veriler sunulmadıkça değerlendirme somutlaşmaz.

İddianın Genişletilmesi Yasağı ve Ön İnceleme

Yargılamanın seyrini belirleyen kritik eşik, 2020’den bu yana dilekçeler aşamasının tamamlanmasıdır; ön inceleme ise uyuşmazlığın çerçevesini kesinleştirir. Bu aşamalardan sonra hareket alanı belirgin biçimde daralır.

Ön incelemede ne yapılır? Mahkeme; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder.

Genişletme ve değiştirme yasağı — HMK m.141. 7251 sayılı Kanunla 2020’de yapılan değişiklikten sonra taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir yahut değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez. Bu yasak ancak karşı tarafın açık muvafakati ya da ıslah yoluyla aşılabilir (m.141/2).

Pratik sonuç. Maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinin dilekçeler aşamasında dosyaya girmesi gerekir. Hukuk Genel Kurulu, süresinden sonra ileri sürülen maddi tazminat talebini iddianın genişletilmesi saymış ve bu talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 07.03.2018, E.2017/2-1580, K.2018/446). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de karşı tarafın muvafakat etmediği, sonradan ileri sürülen yoksulluk nafakası talebi için aynı sonuca varmıştır (Yargıtay 2. HD, 27.05.2015, E.2014/24972, K.2015/10869). Bu durumda boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava açma imkânı saklıdır (TMK m.178). Velâyet ve çocukla ilgili düzenlemeler ise hâkimce kendiliğinden yapılır.

Sonradan delil gösterme. Aynı sınırlama delil bakımından da işler. Süresinde sunulmayan delil, ancak yargılamayı geciktirmek amacı taşımaması ya da süresinde sunulamamanın ilgilinin kusurundan kaynaklanmaması hâlinde kabul edilebilir (HMK m.145).

Kesinleşme ve tescil. Boşanma kararı, kanun yolu süreleri geçtiğinde veya kanun yolu incelemesi tamamlandığında kesinleşir. Kesinleşme, evliliğin sona erdiği andır; bu tarihten itibaren TMK m.178‘deki bir yıllık süre işlemeye başlar. Karar ayrıca nüfus kaydına işlenir.

Bekleme süresi. Kadın bakımından TMK m.132‘deki üçyüz günlük bekleme süresi, evliliğin sona erdiği, yani boşanma kararının kesinleştiği tarihten başlar. Kadın doğurursa süre biter; önceki evlilikten gebe olmadığı anlaşılır veya eski eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m.132/2-3).

Usul Takvimi: Dilekçeden Kesinleşmeye Kanuni Süreler

Boşanma davasında birçok işlem kanunla belirlenmiş sürelere bağlıdır ve bunların bir kısmı kesin süredir. Aşağıdaki tablo, çekişmeli bir boşanma davasının seyrini kanun maddeleriyle birlikte gösterir.

Tebligat sorunları. Davalının adresi bilinmiyorsa önce adres araştırması yapılır; sonuç alınamazsa ilanen tebligat yoluna gidilir. Yurt dışındaki eşe tebligat ise ilgili milletlerarası sözleşmeler ve Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır; bu süreç davayı belirgin biçimde uzatabileceğinden adres bilgisinin dava dilekçesinde eksiksiz gösterilmesi önemlidir. Ayrıntı için yurt dışına tebligat yazımıza bakabilirsiniz.

Kesinleşmenin etkisi. Boşanma hükmü kesinleşince evlilik birliği ve sadakat yükümlülüğü sona erer. Kanun yoluna konu edilmeden kesinleşen boşanma hükmündeki kusur belirlemesi de fer’î sonuçlar bakımından taraflar aleyhine kesinleşir (Yargıtay HGK, 15.03.2023, E.2021/848, K.2023/213).

Yanlış Yerde Açılırsa Ne Olur?

Görev ve yetki kuralları aynı sonucu doğurmaz. Biri kamu düzenine ilişkindir, diğeri değildir; bu fark, yanlış yerde açılan davanın akıbetini belirler.

Görev kamu düzenindendir. Boşanma davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir. Görev kuralı bir dava şartıdır ve mahkemece re’sen gözetilir; tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.

Yetki kesin değildir. TMK m.168’e göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu kural kesin yetki niteliğinde olmadığından mahkemece kendiliğinden araştırılmaz.

İlk itiraz olarak ileri sürülmeli. Yetki itirazı bir ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır. İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde bildirilir, birlikte incelenir ve karara bağlanır; süresinde ileri sürülmeyen ilk itiraz dinlenmez.

Sonuç. Dava yetkisiz bir yerde açılmış olsa dahi, davalı süresinde itiraz etmezse dava açıldığı yerde görülmeye devam eder. Buna karşılık görevsiz mahkemede açılan dava, itiraz edilmese bile görevsizlik kararıyla sonuçlanır.

İtiraz kabul edilirse. Yetkisizlik kararı verildiğinde dosya, talep üzerine yetkili mahkemeye gönderilir. Bu nedenle yetki itirazında, hangi mahkemenin yetkili olduğu da gösterilmelidir.

Yargıtay Kararlarında Dava Açılışı ve Taleplerin Zamanı

Dava dilekçesinde nelerin istendiği, davanın sonucunu doğrudan belirler. Yargıtay kararları bu konuda net sınırlar çizmiştir.

Sonradan ileri sürülen tazminat. Ön inceleme tamamlandıktan sonra tahkikat duruşmasında ilk kez maddi tazminat istenen dosyada Hukuk Genel Kurulu, iddianın genişletilmesi yasağının vakıalar yanında talep sonucunu da kapsadığını belirtmiştir. Usulüne uygun ıslah da bulunmadığından bu talep hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini kabul etmiş ve tazminata hükmedilmesini usul ve kanuna aykırı bulmuştur (Yargıtay HGK, 07.03.2018, E.2017/2-1580, K.2018/446).

Sonradan ileri sürülen yoksulluk nafakası. Cevap ve karşı dava dilekçelerinde yer almayan yoksulluk nafakası talebi ilk kez ön inceleme duruşmasında ileri sürülmüş, karşı taraf muvafakat etmemiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, açık muvafakat ve ıslah bulunmadığından talebin incelenemeyeceğini ve karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karşı oy, fer’î taleplerin tahkikat sona erene kadar istenebileceğini savunmuştur (Yargıtay 2. HD, 27.05.2015, E.2014/24972, K.2015/10869).

Talepten fazlasına hükmedilemez. Kadının yalnız 2 adet çeyrek altının iadesini istediği dosyada 27 adet çeyrek altına hükmedilmesi, hâkimin talep sonucuyla bağlı olduğunu düzenleyen HMK m.26’ya aykırı bulunmuştur (Yargıtay 2. HD, 27.04.2016, E.2016/7810, K.2016/8548).

Kesinleşme ve kusur. Hukuk Genel Kurulu, kanun yoluna götürülmeden kesinleşen boşanma hükmündeki kusur belirlemesinin fer’î sonuçlar bakımından bağlayıcı olduğunu; kesinleşmeyle sadakat yükümlülüğü sona erdiğinden sonradan açılan zina davasının önceki kusur belirlemesini etkilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 15.03.2023, E.2021/848, K.2023/213).

Boşanma Davası Açılışı: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, boşanma davasının açılışında ve ilk aşamalarında başvurulacak hükümleri tek yerde toplar.

Anlaşmalı boşanmanın ayrıntıları için anlaşmalı boşanma rehberimize, protokol için protokol örneğimize, harç hesabı için maktu ve nispi harç yazımıza, tanık delili için tanık dinletme yazımıza ve kesinleşme sonrası için kesinleşme ve nüfusa tescil yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası hangi mahkemede açılır?

Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetkili mahkeme ise TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Yetki kesin olmadığından davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.

Boşanma davası açmak için hangi belgeler gerekir?

Temel belgeler; HMK m.119’daki unsurları taşıyan dava dilekçesi, davacının kimlik belgesi ve genellikle nüfus kayıt örneğidir. Anlaşmalı boşanmada imzalı protokol, çekişmeli boşanmada delil listesi ve dayanılan belgeler eklenir; başka kurumlardaki belgeler için bulunmayı sağlayıcı açıklama yazılır (HMK m.121). Dava avukatla takip edilecekse boşanmaya ilişkin özel yetkili vekaletname de gerekir.

Boşanma davası ne kadar sürer?

Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Anlaşmalı boşanmalar çoğunlukla tek celsede sonuçlanır. Çekişmeli davalarda ise mahkemenin iş yoğunluğu, delil ve tanık sayısı ile bilirkişi ihtiyacına göre süreç birkaç celse ve daha uzun sürebilir.

Boşanma davası avukatsız açılabilir mi?

Evet, boşanma davasında avukat tutmak zorunlu değildir; kişiler davalarını kendileri yürütebilir. Ancak aile hukuku ve HMK usul kurallarına hâkim olunması gerekir; dilekçedeki bir eksiklik dahi hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle özellikle çekişmeli süreçlerde uzman bir avukattan destek alınması önerilir.

Boşanma davası e-Devlet (UYAP) üzerinden açılabilir mi?

Evet. Boşanma dilekçesi, e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’na giriş yapılarak ve e-imza ya da mobil imza ile imzalanarak elektronik ortamda sunulabilir. Harç ve gider avansının da yatırılmasıyla dava açılmış olur.

Anlaşmalı boşanma için hangi şartlar aranır?

Anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi, boşanmanın tüm sonuçlarını içeren bir protokolün hazırlanması ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek protokolü uygun bulması gerekir (TMK m. 166/3).

Harç veya gider avansı yatırılmazsa ne olur?

Gider avansının yatırılmış olması dava şartıdır (HMK m.114/1-g). Avansın yetersiz olduğu anlaşılırsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir (m.120/2); bu süreye rağmen tamamlanmazsa dava usulden reddedilir (m.115/2). Maddi gücü yetersiz olanlar adli yardımdan yararlanabilir.

Dava açıldıktan sonra tazminat veya nafaka isteyebilir miyim?

Dilekçeler aşamasından sonra iddianın genişletilmesi yasaktır; ancak karşı tarafın açık muvafakati veya ıslahla aşılabilir (HMK m.141). Hukuk Genel Kurulu, süresinden sonra istenen maddi tazminat hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (HGK 2017/2-1580 E., 2018/446 K.). Boşanma kesinleştikten sonra bir yıl içinde ayrı dava açılabilir (TMK m.178).

Cevap dilekçesi için süre ne kadar?

Cevap dilekçesi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki hafta içinde verilir (HMK m.127). Davacı cevaba cevap, davalı ikinci cevap dilekçesini tebliğden itibaren iki hafta içinde verebilir (HMK m.136). Yetki itirazı da cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir (HMK m.117).

Dava hangi anda açılmış sayılır?

Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1). Harç ve gider avansının dava açarken yatırılması gerekir (HMK m.120/1); avansın yatırılmış olması dava şartıdır.

Boşanma kesinleşince kadın hemen evlenebilir mi?

Kadın bakımından, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz günlük bekleme süresi vardır (TMK m.132). Kadın doğurursa süre biter; önceki evlilikten gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşler birbiriyle yeniden evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır.