Türk hukuku, bazı kişiler arasındaki evlilikleri kamu düzeni ve sağlık gerekçeleriyle yasaklamıştır. Bu engeller, evliliğin geçerliliğini doğrudan etkiler. Bu yazıda kimlerin birbiriyle evlenemeyeceğini ve evlenme engellerini açıklıyoruz.
Kan Hısımlığından Doğan Engeller
Türk Medeni Kanunu’nun 129. maddesine göre, belirli kan hısımları arasında evlenme yasaktır. Bunlar: üstsoy ile altsoy arasında (anne-baba ile çocuk, büyükanne-büyükbaba ile torun); kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasındaki evliliklerdir. Bu engeller mutlaktır ve hiçbir şekilde kaldırılamaz.
Kayın Hısımlığından Doğan Engeller
Kayın hısımlığı (evlilik yoluyla kurulan hısımlık) da evlenme engeli oluşturur. Eşlerden biri ile diğer eşin üstsoyu veya altsoyu arasında, evlilik sona ermiş olsa bile evlenme yasaktır. Örneğin bir kişi, eski eşinin annesi veya çocuğu (üvey çocuğu) ile evlenemez. Bu engel, evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesinden sonra da devam eder.
Evlatlık İlişkisinden Doğan Engel
Evlat edinen ile evlatlık arasında veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır. Evlatlık ilişkisi, evlenme engeli bakımından kan hısımlığına benzer şekilde korunur.
Diğer Engeller: Mevcut Evlilik ve Sağlık
Halen evli olan bir kişi yeniden evlenemez; mevcut evlilik kesin bir evlenme engelidir (tek eşlilik ilkesi). Ayrıca evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunanlar ve ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez. Kadın için iddet müddeti ise kesin olmayan bir engeldir; süre dolmadan yapılan evlilik geçersiz sayılmaz.
Üç Başlıkta Evlenme Engelleri
Türk Medeni Kanunu, evlenme ehliyeti bulunan bazı kişilerin evlenmesini yine de yasaklamıştır. Bu engeller üç başlık altında toplanır: hısımlık, önceki evlilik ve akıl hastalığı.
| Engel | Dayanak | Aykırılığın sonucu |
|---|---|---|
| Hısımlık | TMK m. 129 | Mutlak butlan |
| Önceki evlilik | TMK m. 130 | Mutlak butlan |
| Akıl hastalığı | TMK m. 133 | Mutlak butlan |
| Gaiplik | TMK m. 131 | Evliliğin feshi kararı olmadan evlenilemez |
| Bekleme süresi | TMK m. 132 | Evliliği geçersiz kılmaz |
1. Hısımlık Engeli (TMK m. 129)
Kanun, evlenmenin yasak olduğu hısımlık ilişkilerini tek tek saymıştır:
- Üstsoy ile altsoy arasında — anne, baba, büyükanne, büyükbaba ile çocuk, torun
- Kardeşler arasında
- Amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında
- Kayın hısımlığında: Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında
- Evlat edinme ilişkisinde: Evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında
Kardeşler bakımından ayrım yapılmaz: ana ve baba bir, ana bir baba ayrı ya da baba bir ana ayrı olması yasağı değiştirmez; her durumda kardeşler arasında evlenme yasaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kimler birbiriyle evlenemez?
TMK m. 129 uyarınca üstsoy ile altsoy arasında, kardeşler arasında, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. Ayrıca kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında ve evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.
Kuzenler evlenebilir mi?
Evet. TMK m. 129’daki sayım tahdidîdir; maddede tek tek sayılan hısımlıklar dışında kalan hısımlar arasındaki evlilikler evlenmenin iptali sebebi değildir. Yasak yeğen ile amca, dayı, hala veya teyzenin kendisi arasındadır; onların çocuklarıyla değil.
Boşandıktan sonra eski eşimin akrabasıyla evlenebilir miyim?
Üstsoy ve altsoyla evlenemezsiniz. TMK m. 18/2 uyarınca kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz; bu nedenle boşandıktan sonra dahi eski eşin annesi, babası, çocuğu veya torunuyla evlenme yasağı sürer. Yasak üstsoy ve altsoyla sınırlıdır.
Akıl hastası bir kişi evlenebilir mi?
TMK m. 133 uyarınca akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler. Yani mutlak bir yasak değildir; rapor alınması hâlinde evlenme mümkündür. Rapor resmî sağlık kurulundan alınmalıdır, tek hekim raporu yeterli değildir.
Önceki evliliğim bitmeden yeniden evlenebilir miyim?
Hayır. TMK m. 130 uyarınca yeniden evlenmek isteyen kimse önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır. Boşanma kararının verilmiş olması yeterli değildir; evlilik kararın kesinleşmesiyle sona erer.
Eşim gaip, yeniden evlenebilir miyim?
TMK m. 131 uyarınca gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Kaybolanın eşi evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir; ayrı dava davacının yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Engele rağmen evlenilirse ne olur?
Hısımlık, önceki evlilik ve akıl hastalığı engellerine aykırı evlilikler mutlak butlan yaptırımına tabidir ve iptali Cumhuriyet savcısı tarafından da dava edilebilir. Ancak batıl evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer; o ana kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
Butlan kararı çocukları etkiler mi?
Hayır. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme hâkimin kararına kadar geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurduğundan, bu evlilikten doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocukların soybağı ana babanın evliliğinin iptalinden etkilenmez.
Kuzenler arasında yasak yoktur
Bu, en çok yanlış bilinen noktadır. TMK m. 129’daki sayım tahdidîdir, yani sınırlı sayıdadır. Maddede tek tek sayılan hısımlıklar dışında kalan hısımlar arasındaki evlilikler TMK m. 145 kapsamı dışındadır ve evlenmenin iptali sebebi değildir.
Buna göre amca, dayı, hala ve teyze çocukları — yani kuzenler — arasında evlenme hukuken yasak değildir. Yasak, yeğen ile amca/dayı/hala/teyzenin kendisi arasındadır; onların çocuklarıyla değil.
Kayın Hısımlığı Boşanmayla Bitmez
Bu ayrıntı sık gözden kaçar. TMK m. 18/2 uyarınca kayın hısımlığı, kendisini meydana getiren evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.
Pratik sonucu şudur: boşandıktan sonra dahi eski eşinizin annesi, babası, büyükanne ve büyükbabası ya da çocuğu ve torunuyla evlenemezsiniz. Yasak süresizdir.
Buna karşılık yasak üstsoy ve altsoyla sınırlıdır; eski eşin kardeşiyle — baldız veya kayınbirader — evlenme bu madde kapsamında yasaklanmamıştır.
Evlat Edinme İlişkisinde
Evlat edinen ile evlatlık arasındaki yasak, evlatlık ilişkisinin aile içinde oluşturduğu bağ nedeniyle getirilmiştir. Yasağın kapsamı genişletilmiştir: evlat edinen ile evlatlığın kendisi arasında olduğu gibi, bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında da evlenme yasaktır.
2. Önceki Evlilik Engeli (TMK m. 130)
Türk hukukunda tek eşlilik esastır. TMK m. 130 uyarınca yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır.
Bu ispat nüfus kaydıyla yapılır; medeni hâlin “bekâr”, “boşanmış” veya “dul” olarak güncellenmiş olması gerekir. Uygulamada iki durum sorun çıkarır:
- Boşanma kararı kesinleşmemişse: Evlilik kararın kesinleşmesiyle sona erer; karar verilmiş olması yeterli değildir.
- Yurt dışında boşananlar: Yabancı karar Türkiye’de kendiliğinden sonuç doğurmaz; nüfus kaydı evli görünmeye devam eder. Tanıma ya da 5490 sayılı Kanun m. 27/A kapsamında idari tescil tamamlanmadan evlenme başvurusu kabul edilmez.
Gaiplik Hâli (TMK m. 131)
Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Gaiplik kararı tek başına evliliği sona erdirmez.
Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir. Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.
3. Akıl Hastalığı Engeli (TMK m. 133)
TMK m. 133 uyarınca akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler.
Bu hükmün iki yönü vardır ve ikisi de önemlidir:
- Akıl hastalığı mutlak bir yasak değildir. Resmî sağlık kurulu raporuyla tıbbî sakınca bulunmadığı ortaya konursa evlenme mümkündür.
- Rapor resmî sağlık kurulundan alınmalıdır; tek hekim raporu bu şartı karşılamaz.
Ayrıca ayırt etme gücünden yoksunluk ayrı bir konudur: ayırt etme gücü bulunmayan kişi evlenme ehliyetine sahip değildir ve bu, engel değil ehliyetsizlik meselesidir.
Bekleme Süresi Engel midir?
TMK m. 132’deki üç yüz günlük bekleme süresi kadın bakımından geçerlidir ancak diğerlerinden farklı bir nitelik taşır: bu süreye uyulmaması evliliği geçersiz kılmaz.
Bekleme süresinin amacı soybağı karışıklığını önlemektir. Kadının gebe olmadığının anlaşılması, doğum yapması veya eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
Engele Rağmen Evlenilirse: Mutlak Butlan
Hısımlık, önceki evlilik ve akıl hastalığı engellerine aykırı evlilikler mutlak butlan yaptırımına tabidir. Bu tür evliliklerin iptali Cumhuriyet savcısı tarafından da dava edilebilir.
Butlan “yok hükmünde” demek değildir
En çok karıştırılan nokta budur. Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
Bunun pratik anlamı: iptal kararına kadar mal rejimi işler, nafaka ve velayet hükümleri uygulanır ve bu evlilikten doğan çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocukların soybağı, ana babanın evliliğinin iptalinden etkilenmez.
Nüfus Kaydı Nasıl Kontrol Edilir?
Hısımlık engeli iddiasına dayalı davalarda mahkeme, tarafların hısımlık durumlarını gösterecek biçimde nüfus aile akit tablolarını celbederek değerlendirme yapar.
Evlenme başvurusu öncesinde tereddüt varsa, nüfus müdürlüğünden alınacak kayıt örneğiyle hısımlık ilişkisinin TMK m. 129’da sayılan hâllerden birine girip girmediği kontrol edilmelidir. Sayılanlar dışında kalan hısımlıklar engel oluşturmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Kuzen evliliğini yasak sanmak: TMK m. 129’daki sayım tahdidîdir; amca, dayı, hala ve teyze çocuklarıyla evlenme yasak değildir.
- Kayın hısımlığının boşanmayla bittiğini düşünmek: TMK m. 18/2 uyarınca kayın hısımlığı evliliğin sona ermesiyle ortadan kalkmaz.
- Boşanma kararını kesinleşmiş saymak: Evlilik kararın kesinleşmesiyle sona erer; önceki evliliğin sona erdiği ispat edilmelidir.
- Yurt dışı boşanmasını tescil ettirmemek: Nüfus kaydı güncellenmeden yeni evlenme başvurusu kabul edilmez.
- Tek hekim raporuyla yetinmek: TMK m. 133 resmî sağlık kurulu raporu aramaktadır.
- Butlanı yokluk sanmak: Batıl evlilik ancak hâkim kararıyla sona erer ve o ana kadar geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.
İlgili Rehberler
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi akrabalar birbiriyle evlenemez?
Üstsoy-altsoy (anne-baba ile çocuk), kardeşler, amca/dayı/hala/teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. Bu kan hısımlığı engelleri mutlaktır, kaldırılamaz.
Eski eşin akrabasıyla evlenilebilir mi?
Hayır. Eşlerden biri ile diğer eşin üstsoyu veya altsoyu arasında, evlilik sona ermiş olsa bile evlenme yasaktır (kayın hısımlığı engeli).
Evli kişi yeniden evlenebilir mi?
Hayır. Mevcut evlilik kesin bir evlenme engelidir (tek eşlilik ilkesi). Önceki evlilik sona ermeden yeni evlilik yapılamaz.
Evlatlıkla evlenilebilir mi?
Hayır. Evlat edinen ile evlatlık arasında veya biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu — mevzuat.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
