Nikâh tarihi belirlenen çiftlerin belediyeye başvurmadan önce tamamlaması gereken belgelerden biri evlilik öncesi sağlık raporudur. “Rapor nereden alınır, hangi testler yapılır, HIV veya hepatit çıkarsa evlenebilir miyiz, sonucu eşime söylerler mi, talasemi taşıyıcısıysak ne olur?” soruları, raporun hem pratik hem de hukuki yönünü ilgilendirir.
Evlilik öncesi sağlık raporu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 133 ve 136. maddeleri, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 122-124. maddeleri, Evlendirme Yönetmeliği ve 3960 sayılı Kalıtsal Kan Hastalıkları ile Mücadele Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu rehberde bu hükümlere ve Sağlık Bakanlığının evlilik öncesi muayene ve danışmanlık rehberine dayanarak raporun nasıl alındığını, hangi hastalıkların evlenmeye engel sayıldığını, hangilerinin engel olmadığını, sonuçların eş adayıyla paylaşılmasında gizlilik kurallarını, talasemi ve SMA taşıyıcılık taramalarını ve raporda gerçeğe aykırılığın hukuki sonuçlarını anlatıyoruz. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- TMK m.136 uyarınca erkek ve kadından her biri, evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır; rapor yoksa nikâh kıyılamaz.
- Sağlık Raporları Yönetmeliği m.27’ye göre rapor, eş adaylarının birlikte başvurusuyla eş adaylarından birinin kayıtlı olduğu aile hekimi veya başka bir hekim tarafından düzenlenir; başvuru formları elektronik sağlık sistemi üzerinden doldurulur, anamnez ve fizik muayene ayrı ayrı yapılır, muayene ve laboratuvar tetkikleriyle gerekirse görüntüleme yapılır.
- UHK m.123’e göre frengi, belsoğukluğu, yumuşak şankr, cüzzam ve akıl hastalığı evlenme engelidir; bulaşıcı olanlarda tedaviyle bulaştırıcılık ortadan kalkınca rapor verilir, ilerlemiş veremde UHK m.124 uyarınca nikâh ertelenebilir.
- HIV/AIDS, hepatit B ve hepatit C evlenmeye engel değildir; bu durumlarda sonucun eş adayıyla paylaşılması kişinin rızasına bağlıdır, paylaşılmasını istemeyen adayın bu tercihi diğer adaya yazılı tebliğ belgesiyle bildirilir.
- TMK m.133’e göre akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez; ayrıca 81 ilde evlilik öncesi hemoglobinopati (talasemi) ve SMA taşıyıcılık taraması aile hekimlerince uygulanmaktadır.
Evlilik öncesi sağlık raporunun hukuki dayanağı
Türk Medeni Kanunu’nun 134. maddesine göre nişanlılar evlenme başvurusunu birlikte, oturma yerlerinden birinin evlendirme memuruna yapar. Kanunun 136. maddesi başvuruda verilecek belgeleri sayar: erkek ve kadından her biri nüfus cüzdanını ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlıysa yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır.
Raporun sağlık boyutu 1930 tarihli 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda düzenlenmiştir. Kanunun 122. maddesi evlenecek erkek ve kadınların evlenmeden önce tıbbi muayeneye tabi olduğunu belirtir. 123. maddeye göre frengi, belsoğukluğu, yumuşak şankr ve cüzzam ile bir akıl hastalığına tutulmuş olanların evlenmesi yasaktır; bu hastalıklar usulüne göre tedavi edilip bulaşma tehlikesinin geçtiğine veya iyileşildiğine dair hekim raporu sunulmadıkça nikâh kıyılmaz. 124. madde ise ilerlemiş bulaşıcı vereme yakalananların nikâhının altı ay ertelenmesini, bu sürede iyileşme görülmezse altı ay daha uzatılmasını ve sürenin sonunda hekimlerin her iki tarafa hastalığın tehlikesini ve evlenmenin sakıncalarını bildirmesini düzenler.
Evlendirme Yönetmeliği de sağlık raporunun veya gereken hâllerde resmi sağlık kurulu raporunun bulunmamasını evlenme yapılamayacak hâller arasında sayar. Muayenenin nerede ve nasıl yapılacağına ilişkin ayrıntılar ise 1931 tarihli Evlenme Muayenesi Hakkında Nizamname ile Sağlık Bakanlığının evlilik öncesi muayene ve danışmanlık rehberinde yer alır. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca birinci basamak sağlık kuruluşlarınca düzenlenmesi öngörülen raporlar aile hekimleri tarafından düzenlenir; bu nedenle evlilik öncesi sağlık raporu bugün kural olarak aile hekimlerinden alınmaktadır.
Evlilik öncesi sağlık raporuna ilişkin mevzuat
| Düzenleme | İlgili hüküm | Uygulamadaki anlamı |
|---|---|---|
| TMK m.134, m.136 | Evlenme başvurusu ve evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu | Raporsuz başvuru tamamlanamaz |
| TMK m.133 | Akıl hastaları, tıbbi sakınca olmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez | Akıl hastalığı şüphesinde hastane sağlık kurulu raporu gerekir |
| UHK m.122 | Evlenecekler evlenmeden önce tıbbi muayeneye tabidir | Muayene zorunludur |
| UHK m.123 | Frengi, belsoğukluğu, yumuşak şankr, cüzzam ve akıl hastalığında evlenme yasağı | Bulaşıcı hastalıkta tedavi ve bulaştırıcılığın ortadan kalktığını gösteren rapor |
| UHK m.124 | İlerlemiş bulaşıcı veremde nikâhın altı ay, gerekirse altı ay daha ertelenmesi | Süre sonunda bilgilendirmeyle rapor verilebilir |
| Evlendirme Yönetmeliği | Sağlık raporunun bulunmaması evlenme yapılamayacak hâllerdendir | Evlendirme memuru raporu arar |
| 5258 s.K. m.5 | Birinci basamak raporları aile hekimlerince düzenlenir | Rapor kural olarak aile hekiminden alınır |
| 3960 s.K. ve 2002 tarihli Hemoglobinopati Yönetmeliği | Kalıtsal kan hastalıklarıyla koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında mücadele | Evlilik öncesi talasemi taşıyıcılık taraması |
2026 Sağlık Raporları Yönetmeliği ile gelen yenilikler
19 Mayıs 2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği, evlilik öncesi sağlık raporunu 27. maddesinde ayrıca düzenlemiştir. Buna göre evlilik öncesi sağlık raporu, kişilerin evlenmeye engel bir hastalığının bulunmadığını gösteren rapordur ve eş adaylarından birinin kayıtlı olduğu aile hekimi veya başka bir hekim tarafından, eş adaylarının birlikte başvurmaları suretiyle düzenlenmesi esastır. Başvuru için her iki eş adayının Bakanlığın elektronik sağlık sistemleri üzerinden evlilik öncesi sağlık raporu başvuru ve aydınlatılmış onam formu ile evlilik öncesi muayene bilgi formunu doldurması gerekir.
Eş adaylarının anamnez ve fizik muayeneleri ayrı ayrı yapılır; evlilik öncesi danışmanlık hizmetinin ise adaylara birlikte verilmesi esastır. Süreç boyunca kişisel verilerin korunması, özel yaşamın gizliliği ve hasta hakları gözetilir. Test sonuçlarında sorun saptanmazsa hekim, kişilerin yeniden fiziken başvurmasına gerek kalmadan raporu Bakanlıkça belirlenen formatta düzenleyip elektronik ortamda onaylar ve adaylar rapora elektronik sağlık sistemleri üzerinden erişir. Raporda formatta belirlenen hususlar dışında laboratuvar sonuçları veya hastalık tanıları gibi ilave bilgilere yer verilemez. Aşağıda anlatılan danışmanlık ve gizlilik kuralları bu çerçevede uygulanır.
Evlilik öncesi sağlık raporu nereden ve nasıl alınır?
Evlilik öncesi sağlık raporu için kural olarak kişinin kayıtlı olduğu aile hekimliği birimine başvurulur. Sağlık Bakanlığının rehberine göre bir çifte rapor verilebilmesi için adayların sağlık kuruluşuna birlikte gelmeleri ve danışmanlık hizmetini birlikte almaları esastır; ancak farklı şehir veya ülkelerde bulunma gibi zorunlu hâllerde raporlar ayrı hekimler tarafından da düzenlenebilir. Muayeneye gelen kişilerin nüfus cüzdanı veya pasaport gibi resmi bir kimlik belgesi göstermesi zorunludur; kimliğini gösteremeyen kişinin muayenesi yapılmaz ve muayene edilmeden hiç kimseye rapor verilemez.
Rapor süreci rehberde sıralanan adımlarla yürür. Adaylara önce muayenenin yasal dayanağı ve danışmanlığın amacı anlatılır. Ardından adaylar Evlilik Öncesi Sağlık Raporu Başvuru Formunu ve Risk Değerlendirme Formunu doldurup imzalar. Risk değerlendirme formu kişinin kendisi tarafından ve mahremiyet sağlanarak cevaplanır; rehber, adayların birbirlerinden çekinmemesi için bu aşamada aynı odada bulunmamalarının uygun olduğunu ve formdaki bilgilerin müstakbel eşe açıklanmayacağını açıkça belirtir.
Hekim formları inceler, anamnez alır, fizik muayene ve genel psikiyatrik muayene yapar. Tetkikler konusunda güncel kural 19 Mayıs 2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği ile belirlenmiştir: Yönetmeliğin 27. maddesine göre muayene ve laboratuvar tetkikleri ile gerekli durumlarda görüntüleme tetkikleri yapılır. 2013 tarihli rehberde her adaydan tetkik istenmeyeceği belirtilmişti; güncel uygulamada hangi tetkiklerin yapılacağı Bakanlıkça yayımlanan evlilik öncesi sağlık raporu usul ve esaslarına göre belirlenir. Hastalık bulunmazsa evlilik öncesi sağlık danışmanlığı verildikten sonra rapor düzenlenir; hekim tanı koymakta yetersiz kalırsa uzman hekime veya uzman kuruluna konsültasyon için sevk eder.
Evlilik öncesi sağlık raporu süreci
| Adım | Ne yapılır? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| 1. Başvuru | Kayıtlı olunan aile hekimliği birimine kimlikle başvuru | Çiftin birlikte gelmesi esastır; zorunlu hâllerde ayrı başvuru mümkündür |
| 2. Formlar | Başvuru formu ve risk değerlendirme formu doldurulur | Risk formu mahremiyet içinde, eş adayından ayrı doldurulur |
| 3. Muayene | Anamnez, fizik muayene ve genel psikiyatrik muayene | Muayene edilmeden rapor verilemez |
| 4. Tetkik | Muayene ve laboratuvar tetkikleri, gerekirse görüntüleme yapılır (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.27) | Evlenme engeli hastalık şüphesinde tetkik zorunludur |
| 5. Taramalar | Hemoglobinopati ve SMA taşıyıcılık taraması için kan örneği | Önce erkek adaydan örnek alınır; taşıyıcı veya şüpheliyse kadın adaya da test yapılır |
| 6. Konsültasyon | Gerekirse uzman hekim veya kurul görüşü | Engel hastalık şüphesinde sonuç gelmeden rapor düzenlenmez |
| 7. Danışmanlık ve rapor | Evlilik öncesi sağlık danışmanlığı ve raporun düzenlenmesi | Raporun biçimi ve kabul koşulları evlendirme dairesinden teyit edilmeli |
Özel hastaneden rapor alınabilir mi?
Sağlık Bakanlığının rehberi evlilik öncesi raporların birinci basamakta düzenlenmesini esas almakla birlikte hastaneler ve özel sağlık kuruluşları tarafından da muayene yapılabileceğini, ancak bu raporların ilgili kamu sağlık birimi tarafından onaylanması gerektiğini belirtir. Onay birimi sağlık teşkilatındaki değişikliklerle farklılaşabildiğinden, özel bir kuruluşa gitmeden önce hem o kuruluşa hem de nikâh başvurusunun yapılacağı evlendirme dairesine raporun kabul koşulları sorulmalıdır.
Hangi hastalıklar evlenmeye engeldir?
Sağlık Bakanlığının rehberi hastalıkları iki gruba ayırır. Mevzuata göre evlenme engeli teşkil eden bulaşıcı hastalıklar sifiliz (frengi), gonore (belsoğukluğu), şankroid (yumuşak şankr), lepra (cüzzam) ve tüberkülozdur (verem). Bu hastalıklardan şüphe varsa ve kesin tanı için tetkik gerekiyorsa tetkiklerin yaptırılması zorunludur; aksi hâlde rapor verilmez. Buna karşın HIV/AIDS, hepatit B ve hepatit C evlenme engeli teşkil etmeyen bulaşıcı hastalıklar arasındadır.
Evlenme engeli sayılan bulaşıcı hastalıkların tespiti, kişinin hiç evlenemeyeceği anlamına gelmez. Rehbere göre tedaviyle tam şifa sağlanabilen frengi, belsoğukluğu, yumuşak şankr ve cüzzamda, bulaşmayı önleyecek tedavi başlatılıp kişinin bulaştırıcılığı ortadan kaldırıldıktan sonra danışmanlık verilerek rapor düzenlenir. Bu, UHK m.123’teki “tedavi edilip bulaşma tehlikesi geçtiğine dair rapor” şartının karşılığıdır.
Aktif tüberküloz tanısı alan kişilerin evlenmesi, göğüs hastalıkları uzmanından bulaştırıcılığın ortadan kalktığına dair rapor getirilinceye kadar ertelenir. Dirençli olgularda iyileşme olmazsa bir yıla kadar beklenir. Bu sürenin sonunda da iyileşme olmazsa hekim her iki tarafa bulaşma tehlikesini ve olası riskleri anlatır; taraflar buna rağmen evlenmek isterse, tüberkülozun tehlikesi konusunda bilgilendirildiklerini ve buna rağmen evlenmek istediklerini belirten bir şerh düşülerek rapor düzenlenir. Bu uygulama UHK m.124’teki altı artı altı aylık erteleme ve bilgilendirme kuralına dayanır.
Hastalığa göre evlilik öncesi raporun durumu
| Durum | Evlenme engeli mi? | Rapor nasıl düzenlenir? |
|---|---|---|
| Sifiliz (frengi) | Evet (UHK m.123) | Tedavi başlatılıp bulaştırıcılık ortadan kalkınca rapor verilir |
| Gonore (belsoğukluğu) | Evet (UHK m.123) | Tedavi ve bulaştırıcılığın ortadan kalkması sonrası rapor |
| Şankroid (yumuşak şankr) | Evet (UHK m.123) | Tedavi ve bulaştırıcılığın ortadan kalkması sonrası rapor |
| Lepra (cüzzam) | Evet (UHK m.123) | Tedavi ve bulaştırıcılığın ortadan kalkması sonrası rapor |
| Aktif tüberküloz (verem) | Nikâh ertelenir (UHK m.124) | Uzman raporuyla bulaştırıcılık kalkınca; iyileşme yoksa bir yıl sonunda bilgilendirme şerhiyle rapor |
| Akıl hastalığı | Sağlık kurulu raporu gerekir (TMK m.133) | Tam teşekküllü devlet hastanesine sevk; tıbbi sakınca olmadığına dair resmi sağlık kurulu raporu |
| HIV/AIDS | Hayır | Paylaşım kişinin rızasına göre; danışmanlıkla rapor verilir |
| Hepatit B, hepatit C | Hayır | Paylaşım kişinin rızasına göre; danışmanlıkla rapor verilir |
| Talasemi, orak hücre veya SMA taşıyıcılığı | Hayır | Genetik danışmanlığa yönlendirme; evlenmeye ve çocuk sahibi olmaya engel değildir |
Evlilik öncesi raporunuz akıl hastalığı şüphesi, sağlık kurulu sevki veya sonuçların paylaşılması nedeniyle sorun yarattıysa, haklarınızı ve izlenecek yolu birlikte değerlendirelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporu
Türk Medeni Kanunu’nun 133. maddesi açık bir kural koyar: akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi bakımdan sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler. Sağlık Bakanlığının rehberine göre aile hekiminin genel muayenesinde bir akıl ve ruh hastalığı konusunda şüphe oluşursa, evlenmeye engel bir durumun bulunup bulunmadığının tespiti için kişi ruh sağlığı ve hastalıkları yönünden değerlendirilmek üzere tam teşekküllü bir devlet hastanesine sevk edilir. Akıl hastalığı şüphesiyle istenen konsültasyonun sonucu öğrenilmeden rapor düzenlenemez.
Bu hükümde belirleyici olan, kişide bir psikiyatrik tanının bulunması değil, evlenmesinde tıbbi sakınca olup olmadığıdır. Depresyon veya anksiyete gibi tedavi altındaki pek çok ruhsal rahatsızlık, kişinin evlenmesi için tıbbi sakınca oluşturmayabilir. Kurul raporunda sakınca bulunmadığı belirtilirse kişi evlenebilir. Evlenmenin ayırt etme gücü gerektiren bir hukuki işlem olduğu da unutulmamalıdır; kişinin tapu veya noter işlemleri için alınan ayırt etme gücü raporlarıyla ilgili kuralları akli meleke raporu rehberimizde anlattık.
Evlenme sırasında akıl hastalığı nedeniyle evlenmeye ehil olmayan veya sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunan bir kişinin evliliği TMK m.145 uyarınca mutlak butlanla sakattır. Evlilikten sonra ortaya çıkan akıl hastalığı ise boşanma sebebi olarak ayrıca değerlendirilir; bu konular için evliliğin butlanı, akıl hastalığı sebebiyle boşanma ve eşim akıl sağlığını yitirdi yazılarımıza bakabilirsiniz.
HIV ve hepatitte gizlilik: sonuç eş adayına söylenir mi?
Evlilik öncesi raporun en hassas yönü, evlenmeye engel olmayan ancak eş adayı için bulaşma riski taşıyan hastalıklardır. Sağlık Bakanlığının rehberine göre hepatit B, hepatit C veya HIV/AIDS gibi evlenme engeli oluşturmayan bir hastalık şüphesinde aday gerekli şekilde bilgilendirilir, başvuru formundaki risk değerlendirmesi sonrası bölüm doldurtulur ve kişinin rızasına göre hareket edilir.
Bu tür bir hastalık tespit edildiğinde adayların birlikte doldurup imzaladıkları başvuru formundaki beyanlara göre işlem yapılır. Aday bilginin paylaşılmasını kabul ettiyse hastalık durumu her iki eş adayının birlikte bulunduğu bir ortamda diğer adayla paylaşılır; her iki adaya aynı anda tanı sonrası danışmanlık ve evlilik öncesi sağlık danışmanlığı verildikten sonra rapor düzenlenir. Aday tetkiklerin yaptırılmasını reddederse veya sonucun diğer eş adayıyla paylaşılmasını kabul etmezse, bu durum raporu düzenleyecek hekim veya ilgili sağlık birimi tarafından diğer eş adayına yazılı olarak “Evlilik Öncesi Sağlık Raporu Başvurusu Tebliğ-Tebellüğ Belgesi” ile tebliğ edilir.
Burada ince bir denge vardır. Tebliğ belgesi, diğer adaya hastalığın adını değil, eş adayının tetkik yaptırmayı reddettiğini veya sonucun paylaşılmasını istemediğini bildirir. Böylece bir yandan hasta sırrı korunur, diğer yandan eş adayı, evlenme kararını bu bilgiyle verebilecek duruma getirilir. Rehber ayrıca evlenme engeli oluşturan bir hastalık tespit edilmesi hâlinde de hasta hakları mevzuatı gereğince rıza olmadan bu hususun diğer eş adayına söylenmemesine dikkat edilmesini ister. Sağlık verilerinin gizliliği ve ihlal hâlinde başvuru yolları için hasta sırrı ve kişisel sağlık verileri ve sağlık verilerinin korunması rehberlerimize bakabilirsiniz.
Gizlilik kuralı, hastalığı bilerek saklamanın hukuki sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Rehber, bulaşıcı bir hastalığı olduğunu bilmesine rağmen eş adayına bulaştıran kişinin Türk Ceza Kanunu kapsamında kasten yaralama veya kasten öldürme gibi suçlardan adli takibata maruz kalabileceğinin adaylara aktarılmasını ister. Medeni hukuk bakımından ise TMK m.150, diğer eşin veya ortak çocukların sağlığını ağır biçimde tehlikeye düşürecek bir hastalığın kendisinden gizlenmesi nedeniyle evlenmeye razı olan eşe evlenmenin iptalini isteme hakkı tanır. TMK m.152’ye göre bu dava hakkı iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki farklar için evliliğin iptali ile boşanma farkı yazımıza, sürelerin hesabı için evlenmenin butlanı ve iptal süresi hesaplama aracı sayfamıza bakabilirsiniz.
Evlenme engeli olmayan bulaşıcı hastalıkta adayın tercihine göre süreç
| Adayın tercihi | Hekimin yapacağı işlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Sonucun paylaşılmasını kabul ediyor | Hastalık iki adayın birlikte bulunduğu ortamda paylaşılır, tanı sonrası danışmanlık verilir | Rapor düzenlenir |
| Tetkik yaptırmayı reddediyor | Durum diğer adaya tebliğ-tebellüğ belgesiyle yazılı bildirilir | Rapor süreci kişinin beyanına göre ilerler |
| Sonucun paylaşılmasını istemiyor | Hastalığın adı açıklanmadan, paylaşılmak istenmediği diğer adaya yazılı tebliğ edilir | Diğer aday kararını bu bilgiyle verir |
| Adaylar ayrı şehir veya ülkede başvurmuş | Risk varsa formlar hekimler arasında paylaşılır; paylaşım istenmezse tebliğ belgesi düzenlenir | Danışmanlık ayrı hekimlerce verilebilir |
Talasemi ve orak hücre anemisi taraması
3960 sayılı Kalıtsal Kan Hastalıkları ile Mücadele Kanunu devletin talasemi ve orak hücreli anemi dahil olmak üzere kalıtsal kan hastalıklarıyla ve engelliliğe yol açan diğer kalıtsal hastalıklarla koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında mücadele edeceğini düzenler. Bu kanuna dayanılarak 24 Ekim 2002 tarihli Resmî Gazete’de Kalıtsal Kan Hastalıklarından Hemoglobinopati Kontrol Programı ile Tanı ve Tedavi Merkezleri Yönetmeliği yayımlanmıştır. Program önce yüksek riskli illerde uygulanmış, 1 Kasım 2018’den itibaren “Evlilik Öncesi Hemoglobinopati Tarama Programı” adıyla 81 ilde aile hekimleri tarafından yürütülmeye başlanmıştır.
Uygulamada evlilik raporu için aile hekimine başvuran erkek adaydan tarama için kan örneği alınır. Erkek adayda taşıyıcılık saptanırsa veya sonuç şüpheli çıkarsa kadın adaya da tarama testi yapılır; özel durumlarda her iki adaya birlikte test uygulanabilir. Rehbere göre çiftlerden yalnızca birinde taşıyıcılık bulunursa kişilere hemoglobinopatiler bakımından risk bulunmadığı bilgisi verilir. Her ikisi de taşıyıcıysa taşıyıcılığın evlenmeye ve çocuk sahibi olmaya engel olmadığı, ancak hasta çocuk doğmaması için alınabilecek önlemler bulunduğu anlatılır ve çift ayrıntılı genetik danışmanlık için hemoglobinopati tanı merkezine yönlendirilir.
SMA taşıyıcılık taraması
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Spinal Musküler Atrofi (SMA) açısından her ikisi de taşıyıcı çiftleri evlilik öncesi dönemde belirleyerek genetik danışmanlık vermek amacıyla Evlilik Öncesi SMA Taşıyıcı Tarama Programını 2021 yılı Aralık sonu itibarıyla 81 ilde uygulamaya başlamıştır. Tarama, evlilik raporu için aile hekimine başvuran çiftlere ve halen evli olup bebek sahibi olmayı planlayan çiftlerden isteyenlere yapılır.
Hemoglobinopati taramasında olduğu gibi önce erkek adaydan kan örneği alınır; erkekte şüpheli bir sonuç çıkarsa kadın adaya da test yapılır. Kan örnekleri kayıtlı olunan aile hekimliği biriminde alınarak Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün genetik hastalıklar tarama laboratuvarına gönderilir. Evlilik raporu için başvuranlara tarama sonucu beklenmeden rapor düzenlenebilir; yani SMA sonucunun gelmemesi nikâh başvurusunu geciktirmez. Taşıyıcılık, evlenmeye engel değildir.
Her ikisi de taşıyıcı çıkan çiftler için sağlıklı çocuk sahibi olmanın yollarından biri, embriyonun genetik tanısıyla birlikte yapılan tüp bebek uygulamasıdır. Sosyal Güvenlik Kurumu, kalıtsal bir hastalığı olan veya taşıyıcı olduğu belgelenen evli çiftlerde sağlam çocuk sahibi olmaya yönelik genetik tanı (PGT) ile tüp bebek tedavisini belirli şartlarla karşılamaktadır; ayrıntılar için tüp bebek SGK şartları rehberimize bakabilirsiniz.
Evlilik öncesi taşıyıcılık taramaları
| Tarama | 81 ilde uygulama | Kimden örnek alınır? | Sonuç evlenmeye engel mi? |
|---|---|---|---|
| Hemoglobinopati (talasemi, orak hücre anemisi) | 1 Kasım 2018’den itibaren | Önce erkek aday; taşıyıcı veya şüpheliyse kadın aday | Hayır; ikisi de taşıyıcıysa genetik danışmanlık |
| SMA (Spinal Musküler Atrofi) | Aralık 2021 sonundan itibaren | Önce erkek aday; şüpheliyse kadın aday | Hayır; sonuç beklenmeden rapor düzenlenebilir |
Küçüklerin ve yabancıların evlilik raporu
TMK m.124’e göre erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir. TMK m.126 uyarınca küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. Sağlık Bakanlığının rehberine göre on yedi yaşındaki adayların başvuru formu kimlik tespitinden sonra hem kendileri hem de veli veya vasileri tarafından imzalanır; on altı yaşındakilerin evlenmesi için hâkim kararı gerekir. Evlenme yaşı ve izin süreci için evlenme yaşı rehberimize bakabilirsiniz.
Yabancı uyruklu adayların da muayene sırasında pasaportlarıyla kimliklerini göstermeleri zorunludur. Türkiye’de yabancı biriyle evlenecek çiftlerin sağlık raporu yanında hangi belgeleri hazırlaması gerektiği için yabancı uyruklu biriyle evlenme belgeleri ve Türkiye’de yabancı biriyle evlilik yazılarımıza, yurt dışında kıyılan nikâhın Türkiye’de tescili için yurt dışında yapılan evliliğin tescili rehberimize bakabilirsiniz. Kan hısımlığı ve iddet gibi diğer evlenme engelleri için ise kimler birbiriyle evlenemez? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Raporda gerçeğe aykırılık ve hekimin sorumluluğu
Evlilik öncesi sağlık raporu, evlendirme işleminin dayandığı resmi nitelikte bir belgedir. Muayene yapılmadan rapor düzenlenmesi veya raporda gerçeğe aykırı bilgi yer alması, hekim bakımından Türk Ceza Kanunu’ndaki belgede sahtecilik hükümleri ile disiplin ve hukuki sorumluluk doğurabilir. Rehberin “muayene edilmeden hiçbir kişiye evlilik öncesi sağlık raporu verilemez” kuralı bu nedenle önemlidir.
Adayların risk değerlendirme formunda gerçeğe aykırı beyanda bulunması da sonuçsuz değildir. Bilerek gizlenen ve eşin sağlığını ağır biçimde tehlikeye düşüren bir hastalık, yukarıda belirtildiği gibi TMK m.150 uyarınca evlenmenin iptali sebebi olabilir; hastalığın bulaştırılması ise ceza sorumluluğunu gündeme getirir. Hekimin gizliliği ihlal ederek sonucu rızası olmadan eş adayına veya ailesine açıklaması ise hasta hakları ve kişisel verilerin korunması mevzuatına aykırıdır. Sağlık hukukundaki tüm rehberlere Malpraktis ve Sağlık Hukuku Rehberleri sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Evlilik öncesi raporda sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Nikâh tarihine yakın zamanda rapora başvurmak | Tetkik veya konsültasyon gerekirse nikâhın ertelenmesi | Nikâh başvurusundan yeterli süre önce aile hekimine başvurmak |
| Kimlik belgesini unutmak | Muayenenin yapılmaması | Nüfus cüzdanı veya pasaportla gitmek |
| Risk formunda gerçeğe aykırı beyan | Eş sağlığının tehlikeye girmesi, evliliğin iptali ve ceza riski | Formu doğru doldurmak; gizlilik güvencesinin bulunduğunu bilmek |
| HIV veya hepatitin evlenmeye engel olduğunu sanmak | Gereksiz endişe veya başvurudan vazgeçme | Bu hastalıkların engel olmadığını, danışmanlıkla rapor verildiğini bilmek |
| Taşıyıcılık sonucunu önemsememek | Hasta çocuk riskinin farkına varılmaması | Her ikisi de taşıyıcıysa genetik danışmanlık almak |
| Özel kuruluş raporunun kabul koşullarını sormamak | Raporun evlendirme dairesince kabul edilmemesi | Kuruluşa ve evlendirme dairesine önceden teyit etmek |
| Psikiyatrik sevki evlenme yasağı sanmak | Gereksiz kaygı ve süreçten vazgeçme | Kurulun tıbbi sakınca olup olmadığını değerlendireceğini bilmek |
| 17 yaşındaki adayda veli imzasını eksik bırakmak | Başvurunun tamamlanamaması | Formu veli veya vasiyle birlikte imzalamak |
Sıkça Sorulan Sorular
Evlilik öncesi sağlık raporu zorunlu mu?
Evet. TMK m.136’ya göre erkek ve kadından her biri, evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır. UHK m.122 de evlenecek kişilerin evlenmeden önce tıbbi muayeneye tabi olduğunu belirtir; rapor olmadan nikâh kıyılamaz.
Evlilik raporu nereden alınır?
Kural olarak kayıtlı olunan aile hekiminden alınır. 5258 sayılı Kanun m.5’e göre birinci basamak raporlarını aile hekimleri düzenler. Sağlık Bakanlığı rehberi hastane ve özel kuruluşların da muayene yapabileceğini ancak raporların ilgili kamu birimince onaylanması gerektiğini belirtir; kabul koşulları evlendirme dairesinden teyit edilmelidir.
Evlilik raporu için hangi testler yapılır?
Sağlık Raporları Yönetmeliği m.27’ye göre muayene ve laboratuvar tetkikleri ile gerekli durumlarda görüntüleme tetkikleri yapılır; hangi tetkiklerin yapılacağı Bakanlığın evlilik öncesi sağlık raporu usul ve esaslarına göre belirlenir. Bunun yanında 81 ilde hemoglobinopati (talasemi) ve SMA taşıyıcılık taraması için kan örneği alınmaktadır.
Hangi hastalıklar evlenmeye engeldir?
UHK m.123’e göre frengi, belsoğukluğu, yumuşak şankr, cüzzam ve akıl hastalığı evlenme engelidir; ilerlemiş veremde UHK m.124 uyarınca nikâh ertelenir. Bulaşıcı hastalıklarda tedaviyle bulaştırıcılık ortadan kalkınca rapor verilir; akıl hastalığında tıbbi sakınca olmadığını gösteren resmi sağlık kurulu raporu gerekir.
HIV veya hepatit B pozitif olan kişi evlenebilir mi?
Evet. Sağlık Bakanlığı rehberine göre HIV/AIDS, hepatit B ve hepatit C evlenme engeli teşkil etmez. Bu durumlarda kişiye danışmanlık verilir ve sonucun eş adayıyla paylaşılması kişinin rızasına göre yapılır.
Evlilik raporu sonucumu eş adayıma söylerler mi?
Rızanız olmadan hastalığınızın adı eş adayınıza söylenmez. Paylaşımı kabul ederseniz sonuç ikinizin birlikte bulunduğu ortamda açıklanır. Tetkiki reddeder veya sonucun paylaşılmasını istemezseniz, bu tercihiniz diğer adaya tebliğ-tebellüğ belgesiyle yazılı olarak bildirilir.
Talasemi taşıyıcısı olan biri evlenebilir mi?
Evet, taşıyıcılık evlenmeye ve çocuk sahibi olmaya engel değildir. Çiftlerden yalnızca biri taşıyıcıysa hemoglobinopati bakımından risk bulunmadığı bildirilir. Her ikisi de taşıyıcıysa hasta çocuk riskine karşı genetik danışmanlık için hemoglobinopati tanı merkezine yönlendirilir.
SMA testi sonucu çıkmadan evlilik raporu verilir mi?
Evet. Sağlık Bakanlığı uygulamasına göre evlilik raporu için başvuranlara SMA tarama sonucu görülmeden rapor düzenlenebilir. Tarama önce erkek adayda yapılır; şüpheli sonuç çıkarsa kadın adaya da test uygulanır.
Psikiyatri ilacı kullanan biri evlenebilir mi?
Bir psikiyatrik tanı veya ilaç kullanımı tek başına evlenme engeli değildir. TMK m.133’e göre akıl hastalığı söz konusuysa, evlenmede tıbbi sakınca bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılması gerekir. Aile hekimi şüphe hâlinde kişiyi devlet hastanesine sevk eder.
Eşim evlenmeden önce ciddi bir hastalığını gizledi, ne yapabilirim?
TMK m.150’ye göre sizin veya ortak çocukların sağlığını ağır biçimde tehlikeye düşürecek bir hastalığın gizlenmesi nedeniyle evlenmeye razı olduysanız evlenmenin iptalini dava edebilirsiniz. TMK m.152 uyarınca bu hak, sebebi öğrenmenizden itibaren altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl geçmekle düşer.
17 yaşında evlilik raporu alınabilir mi?
TMK m.124 ve m.126 uyarınca 17 yaşını dolduran kişi yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir. Sağlık Bakanlığı rehberine göre 17 yaşındaki adayın başvuru formunu kendisiyle birlikte veli veya vasisi de imzalar. 16 yaşındakilerin evlenebilmesi için hâkim kararı gerekir.
Nişanlımla ayrı şehirlerdeysek rapor nasıl alınır?
Rehbere göre çiftin birlikte başvurması esastır, ancak farklı şehir veya ülkede bulunma gibi zorunlu hâllerde raporlar ayrı hekimlerce düzenlenebilir. Bir adayda risk tespit edilirse başvuru formları hekimler arasında paylaşılır; aday paylaşım istemezse diğer adaya tebliğ belgesi düzenlenir.
📘 İlgili Rehberler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.124, 126, 133, 134, 136, 145, 150, 152), 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu (m.122, 123, 124), Evlendirme Yönetmeliği, Evlenme Muayenesi Hakkında Nizamname, 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu m.5, 3960 sayılı Kalıtsal Kan Hastalıkları ile Mücadele Kanunu, Kalıtsal Kan Hastalıklarından Hemoglobinopati Kontrol Programı ile Tanı ve Tedavi Merkezleri Yönetmeliği (RG 24.10.2002/24916), Sağlık Raporları Yönetmeliği (RG 19.05.2026/33258, m.27, 54), Sağlık Bakanlığının Evlilik Öncesi Muayene ve Danışmanlık Rehberi ve Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün tarama programı açıklamalarına dayanır. Tıbbi değerlendirme yerine geçmez. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.
