Evliliğin İptali (Butlanı) ile Boşanma Arasındaki Fark

Bir evliliği hukuken sona erdirmenin tek yolu boşanma değildir. Bazı durumlarda evlilik, baştan sakat (hükümsüz) olduğu için “butlan” (iptal) yoluyla sona erdirilir. Boşanma ile butlan, sebepleri ve sonuçları bakımından farklıdır.

Kanun ne diyor?

Evlenmenin butlanı, Türk Medeni Kanunu’nun 145. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Mutlak butlan sebepleri arasında; eşlerden birinin mevcut bir evliliğinin bulunması, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk veya yakın hısımlık gibi hâller sayılır. Nispi butlan ise; ayırt etme gücünden geçici yoksunluk, yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlıklarına dayanır. Boşanma ise geçerli kurulmuş bir evliliğin, kanundaki sebeplerle sona erdirilmesidir.

Uygulamada durum nedir?

Önemli bir nokta: butlanla sona eren bir evlilik dahi, butlanına karar verilene kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur. Bu nedenle, butlan hâlinde de tıpkı boşanmadaki gibi tazminat, nafaka ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemeler gündeme gelebilir; iyi niyetli eş bu haklardan yararlanabilir. Mutlak butlan davası, kural olarak ilgili herkes ve Cumhuriyet savcısı tarafından açılabilirken; nispi butlan yalnızca iradesi sakatlanan eş tarafından açılabilir.

Pratikte ne anlama geliyor?

• Boşanma, geçerli bir evliliği sona erdirir; butlan ise baştan sakat bir evliliğin iptalidir.
• Butlan kararına kadar evlilik geçerli sayılır; çocuklar ve iyi niyetli eş korunur.
• Hangi yolun uygun olduğu, evliliğin kuruluşundaki sakatlığa veya sonradan doğan sebeplere göre belirlenir.

Kısacası her hükümsüzlük boşanma değildir; baştan sakat evliliklerde butlan yolu söz konusu olur. Doğru yolun seçimi, somut olaydaki sebebe bağlıdır.

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Açıklanan kanun hükümleri ve Yargıtay’ın yerleşik uygulaması zaman içinde değişebileceğinden, kendi durumunuz için güncel değerlendirmeyi mutlaka bir avukattan alınız.

⚖️ Güncel not: Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; iptal, Resmî Gazete yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Geçiş döneminde mevcut nafaka kararları ve ödeme yükümlülüğü devam eder. Ayrıntı: AYM süresiz nafaka kararı (2026).

Sıkça Sorulan Sorular

Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark nedir?

Boşanma, geçerli bir evliliği sona erdirir. Evliliğin iptali (butlanı) ise baştan sakat olan bir evliliğin mahkeme kararıyla geçersiz kılınmasıdır; sebepleri ve sonuçları farklıdır.

Hangi durumlarda evliliğin butlanı istenir?

Mutlak butlan; mevcut evlilik (çift evlilik), ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, evlenmeye engel akıl hastalığı veya yasak hısımlık hâllerinde söz konusudur.

Butlan kararına kadar evlilik geçerli midir?

Evet. Butlan sebebiyle iptal edilen evlilik, kararın kesinleşmesine kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur. İyiniyetli eş bu durumdan yararlanır.

Butlan ile Boşanma: Karar Verirken Sorulacak Sorular

Her iki yol da evliliği sona erdirir; ancak sonuçları ve şartları farklıdır. Hangisinin tercih edileceği somut duruma bağlıdır.

Butlan Kararının Doğurduğu Sonuçlar

Butlan kararının en çok yanlış bilinen yönü, evliliğin hiç kurulmamış sayılacağı düşüncesidir. Oysa kanun, iyiniyetli tarafı ve çocukları korur.

Dava Açılmadan Eş Ölürse

Uygulamada karşılaşılan özel bir durum, butlan sebebi bulunan bir evlilikte eşlerden birinin dava açılmadan ölmesidir.

1. Mutlak butlan sebebi varsa, ölümden sonra da dava açılabilir; ilgililer ve Cumhuriyet savcısı harekete geçebilir.
2. Miras bakımından sonuç doğurur. Butlan kararı verilirse, sağ kalan eşin mirasçılık sıfatı etkilenir.
3. İyiniyet korunmaya devam eder. Sağ kalan eş iyiniyetliyse, kanunun öngördüğü korumalardan yararlanmayı sürdürür.
4. Çocukların durumu değişmez. Soybağı ve buna bağlı haklar aynen sürer.

Bu nedenle miras uyuşmazlıklarında, murisin son evliliğinin geçerliliği ayrıca incelenmelidir. Önceki evliliğin sona ermediği, ayırt etme gücünün bulunmadığı veya kanunda sayılan diğer engellerin mevcut olduğu hâllerde butlan davası gündeme gelebilir.

Kararın kesinleşmesinden sonra nüfus kayıtlarının düzeltilmesi için ilgili müdürlüğe başvurulur. Bu işlem kendiliğinden yapılmaz; kesinleşme şerhli kararla başvurulması gerekir. Soyadı, medeni hâl ve varsa çocukların kaydı bu aşamada güncellenir.

Boşanma sebeplerinin şartları ve terditli dava kurgusu için şiddetli geçimsizlik rehberimize, mal rejimi tasfiyesinin adımları ve değerleme kuralları için tasfiye davası rehberimize bakabilirsiniz.