Kayyım ile Vasi Arasındaki Fark Nedir?

Vesayet hukukunda sık karıştırılan iki kavram vardır: vasi ve kayyım. İkisi de kişileri ve malvarlıklarını korumaya yarar, ama görevlerinin kapsamı çok farklıdır. Bu yazıda aradaki farkı yalın biçimde açıklıyoruz.

Vasi Kimdir?

Vasi, vesayet altındaki bir kişinin (velayet altında olmayan küçüğün veya kısıtlının) hem kişiliğine hem de tüm malvarlığına ilişkin işlerini yürüten genel temsilcidir. Vasi, kısıtlının bütün hukuki işlemlerinde onu temsil eder, malvarlığını yönetir ve kişisel işlerinde ona yardım eder. Görevi geneldir ve süreklidir.

Kayyım Kimdir?

Kayyım ise yalnızca belirli bir iş, belirli bir işlem veya belirli bir malvarlığının yönetimi için atanır. Kayyımın görevi, atandığı konuyla sınırlıdır; bittiğinde görevi de sona erer. Yani kayyım, kişinin tüm işlerini değil, sadece kendisine verilen sınırlı görevi yürütür.

Temel Fark: Görevin Kapsamı

İki kavram arasındaki en temel fark, görevin kapsamındadır:

• Vasi: Genel ve sürekli temsil. Kişinin tüm kişisel ve mali işlerini kapsar.
• Kayyım: Sınırlı ve belirli görev. Yalnızca atandığı iş veya işlemle ilgilidir.

Kayyım Hangi Durumlarda Atanır?

Kayyım, çeşitli durumlarda atanabilir. Örneğin bir kişinin belirli bir işini kendisinin görmesi mümkün değilse (temsil kayyımı), bir malvarlığının yönetilmesi gerekiyorsa (yönetim kayyımı) ya da bir kişi ile onu temsil edenin menfaatleri çatışıyorsa kayyım atanır. Ayrıca uzun süre adresi bilinmeyen (gaip) kişilerin işleri için de kayyım söz konusu olabilir.

Hükümlüler Açısından

Cezaevindeki kişiler bakımından da bu ayrım önemlidir. Güncel düzenlemeyle (TMK 407), kesinleşmiş hapis cezası infaz edilen kişi isteği üzerine kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir. Burada kayyımlık, vasiliğe göre daha dar kapsamlı bir koruma sağladığı için, hükümlünün yalnızca belirli bir işinin (örneğin tek bir davanın takibi) görülmesi gerekiyorsa tercih edilebilir.

Hangisi Atanır?

Vasi mi yoksa kayyım mı atanacağı, kişinin ihtiyacının kapsamına bağlıdır. Kişinin genel olarak korunmaya ve tüm işlerinin yürütülmesine ihtiyacı varsa vasi; yalnızca belirli bir iş veya işlem söz konusuysa kayyım atanır. Karar, somut duruma göre vesayet makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) tarafından verilir.

Tek Maddede Ayrım: TMK m. 403

Kanun iki kurumu tek maddede birbirinden ayırır. TMK m. 403 uyarınca:

• Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.
• Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.

Maddenin üçüncü fıkrası da önemlidir: Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır. Yani iki kurum farklıdır ama kayyım, vasilik rejiminin kurallarına tabidir.

Karşılaştırma Tablosu

Sıkça Sorulan Sorular

Vasi ile kayyım arasındaki fark nedir?

TMK m. 403 uyarınca vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür. Kayyım ise belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır. Temel fark görevin kapsamıdır.

Kayyım atanması kişiyi kısıtlar mı?

Hayır. Kayyım atanması kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz; kayyım yalnızca belirlenen iş bakımından temsil eder ve kişi kayyımın görev alanı dışındaki işlerinde kendi işlerini yapma yetkisini korur. Vasilikte ise atama kısıtlama kararına dayanır ve fiil ehliyeti genel olarak sınırlanır.

Hangi durumda kayyım, hangi durumda vasi atanır?

Tek bir iş veya belirli bir malvarlığının yönetimi için kayyım yeterlidir. Kişinin tüm işlerini sürekli olarak yürütecek birine ihtiyaç varsa ve kısıtlama sebepleri bulunuyorsa vasi atanır. Ölçülülük gereği, kayyımla çözülebilecek bir ihtiyaç için kısıtlama istenmemelidir.

Menfaat çatışmasında ne yapılır?

Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atanır. Tipik örnek anne ile çocuğun aynı terekede mirasçı olmasıdır; bu hâlde çocuk adına işlem yapmak üzere kayyım atanır. Bu husus araştırılmadan verilen karar kanun yolunda bozulabilir.

Kendim için kayyım atanmasını isteyebilir miyim?

Evet. Yaşlılık, deneyimsizlik veya ağır hastalık gibi isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden birinin varlığında ergin bir kişi vesayet makamına başvurarak kendisine kayyım atanmasını isteyebilir. Bu yolda kayyımın yetki alanının kapsamı önceden çizilebilir.

Başvuru hangi mahkemeye yapılır?

Her iki başvuru da sulh hukuk mahkemesine yapılır. Vasi ve temsil kayyımında kişinin yerleşim yeri vesayet makamı yetkilidir; yönetim kayyımında ise malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı yetkilidir.

Kayyım da izin almak zorunda mı?

Evet. TMK m. 403’ün üçüncü fıkrası uyarınca vasi hakkındaki hükümler, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır. Bu nedenle taşınmaz alım satımı, uzun süreli kira, dava açma ve sulh olma gibi işlemler vesayet makamının iznine tabidir; bazı işlemlerde ayrıca denetim makamının izni aranır.

Kayyımla işlem yaparken neye dikkat etmeliyim?

Kayyım atama kararını ve özellikle yetkinin kapsamını belgeyle teyit edin; kayyım yalnızca görev alanı içinde temsil eder. İşlem izne tabi ise vesayet makamı ve gerekiyorsa denetim makamı izin kararı da istenmelidir. İzinsiz işlem geçerlilik riski taşır ve bu risk işlem yapan üçüncü kişiyi de etkiler.

Hangi Durumda Hangisi? Karar Rehberi

Doğru başvuruyu seçmek, hem süreci kısaltır hem kişinin ehliyetini gereksiz yere sınırlamayı önler.

Kayyım Yeterli Olan Hâller

• Tek bir işlem için temsil gerekiyorsa: Ergin bir kişi hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple ivedi bir işini kendisi görebilecek ya da bir temsilci atayabilecek durumda değilse temsil kayyımı atanır.
• Menfaat çatışması varsa: Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa. Tipik örnek, anne ile çocuğun aynı terekede mirasçı olmasıdır.
• Yasal temsilcinin engeli varsa: Vasi veya velinin görevini yerine getirmesine engel bir sebep bulunuyorsa.
• Malvarlığı sahipsiz kalmışsa: Kişi uzun süreden beri bulunamıyor ve oturduğu yer bilinemiyorsa; ya da vesayet altına alınması için yeterli sebep bulunmamakla beraber kişi malvarlığını kendi başına yönetmek veya temsilci atamak gücünden yoksunsa yönetim kayyımı atanır.
• Kişinin kendi isteğiyle: Yaşlılık, deneyimsizlik veya ağır hastalık gibi sebeplerin varlığında ergin kişi kendisine kayyım atanmasını isteyebilir.

Vasi Gereken Hâller

• Kişinin tüm işlerini sürekli olarak yürütecek birine ihtiyaç varsa
• Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan durumlarda
• Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ya da malvarlığını kötü yönetme sebebiyle kendisini veya ailesini darlık ve yoksulluğa düşürme tehlikesi doğuran hâllerde
• Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet gibi kanunda sayılan diğer kısıtlama sebeplerinde

Ölçülülük İlkesi: Önce Daha Hafif Olan

Uygulamada gözetilen ilke şudur: kişinin ehliyetini sınırlamak ağır bir sonuçtur ve ancak gerektiği ölçüde başvurulmalıdır.

Bu nedenle amaç tek bir işlemin yürütülmesiyse kısıtlama istemek yerine kayyım atanması talep edilmelidir. Kısıtlama talebi, kayyımla çözülebilecek bir ihtiyaç için ileri sürüldüğünde mahkemece uygun görülmeyebilir.

Kısıtlama ile hiçbir sınırlama arasında bir ara yol daha bulunur: kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla birlikte korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen kişiye, belirli işlerde görüşü alınmak üzere yasal danışman atanabilir. Bu, ehliyeti tümüyle kaldırmadan koruma sağlayan bir çözümdür.

Yetkili Mahkeme Farkı

Her iki başvuru da sulh hukuk mahkemesine yapılır; ancak yer bakımından yetki farklılaşabilir:

• Vasi ve temsil kayyımı: Kişinin yerleşim yeri vesayet makamı yetkilidir.
• Yönetim kayyımı: Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı yetkilidir.

Bu ayrım, malvarlığı başka bir ilde bulunan dosyalarda belirleyicidir; yanlış mahkemeye yapılan başvuru yetkisizlik kararıyla zaman kaybettirir.

Ortak Kurallar: Kayyım da Vasi Gibi Denetlenir

TMK m. 403’ün üçüncü fıkrası nedeniyle kayyım, vasiliğe ilişkin kuralların büyük bölümüne tabidir. Bunun pratik sonuçları:

• İzin rejimi geçerlidir: Taşınmaz alım satımı, uzun süreli kira, dava açma ve sulh olma gibi işlemler vesayet makamının iznine tabidir; bazı işlemlerde ayrıca denetim makamının izni aranır.
• Hesap verme yükümlülüğü vardır: Kayyım da yönetimine ilişkin hesap ve rapor sunar.
• Görevden alınabilir: Görevini ağır surette savsaklayan, yetkilerini kötüye kullanan, güveni sarsıcı davranışlarda bulunan ya da borç ödemede acze düşen kayyım, vesayet makamınca görevden alınır.
• Sorumluluğu doğar: Özensiz yönetimden kaynaklanan zarardan sorumlu tutulur.

Üçüncü Kişiler İçin Uyarı

Vesayet altındaki veya kayyım atanmış bir kişiyle işlem yapacaksanız, karşı tarafın yetkisini belgeyle teyit etmelisiniz:

• Vasi ise: kısıtlama ve vasi atama kararı
• Kayyım ise: kayyım atama kararı ve yetkinin kapsamı — kayyım yalnızca görev alanı içinde temsil eder
• İşlem izne tabi ise: vesayet makamı ve gerekiyorsa denetim makamı izin kararı

İzin alınmamış bir işlem, geçerliliği bakımından risk taşır ve bu risk yalnızca vasiyi değil işlem yaptığınız için sizi de etkiler.

Sık Yapılan Hatalar

• Kayyımlığın kişiyi kısıtladığını sanmak: Kayyım atanması fiil ehliyetini kaldırmaz; kişi görev alanı dışındaki işlerinde ehliyetini korur.
• Tek işlem için kısıtlama istemek: Ölçülülük gereği önce kayyım seçeneği değerlendirilmelidir.
• Menfaat çatışmasını gözden kaçırmak: Vasi veya veli ile kısıtlının menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atanmadan alınan karar kanun yolunda bozulabilir.
• Yönetim kayyımında yanlış mahkemeye başvurmak: Yetki, kişinin ikametgâhına değil malvarlığının bulunduğu yere göre belirlenir.
• Kayyımın izin rejiminden muaf olduğunu düşünmek: Vasi hakkındaki hükümler kayyım hakkında da uygulanır.
• Yetki kapsamını sormadan işlem yapmak: Kayyım yalnızca görev alanı içinde temsil eder; kapsam dışı işlem geçersizlik riski taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kayyım ile vasi arasındaki fark nedir?

Vasi, kişinin tüm kişisel ve mali işlerini yürüten genel ve sürekli temsilcidir. Kayyım ise yalnızca belirli bir iş, işlem veya malvarlığı için atanır; görevi sınırlıdır.

Kayyım hangi durumlarda atanır?

Belirli bir işin görülmesi (temsil kayyımı), bir malvarlığının yönetimi (yönetim kayyımı), menfaat çatışması ya da gaiplik gibi durumlarda kayyım atanır.

Hükümlüye vasi mi kayyım mı atanır?

Güncel düzenlemeyle (TMK 407) hükümlü isteği üzerine kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir. İhtiyaç tek bir işle sınırlıysa daha dar kapsamlı olan kayyımlık tercih edilebilir.

Vasi mi kayyım mı atanacağına kim karar verir?

Karar, kişinin ihtiyacının kapsamına göre vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından verilir. Genel ihtiyaçta vasi, sınırlı işte kayyım atanır.

Kayyımın görevi ne zaman biter?

Kayyımın görevi, atandığı iş veya işlemle sınırlıdır; o iş tamamlandığında görevi de sona erer.