Hukukta sıkça duyulan “kayyım” kavramı, vesayet hukukunun bir parçasıdır ancak vasilikten farklı işler. Belirli bir iş veya mal için atanan kayyım, kişinin kısıtlanmasını gerektirmez. Bu yazıda kayyımın ne olduğunu ve vasiden farkını açıklıyoruz.
⚖️ Vasi mi kayyım mı gerekiyor? Birlikte belirleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
📞 +90 554 648 37 15💬 WhatsAppKayyım Nedir?
Kayyım, bir kişinin belirli bir işini görmek veya belirli bir malvarlığını yönetmek üzere vesayet makamınca atanan kişidir. Vasiden farklı olarak kayyım, kişinin genel olarak kısıtlanmasını gerektirmez; yalnızca belirli ve sınırlı bir görev için atanır. Kayyım atanan kişi, kayyımın görev alanı dışındaki işlerinde fiil ehliyetini korur.
Kayyım Türleri
- Temsil kayyımlığı (TMK 426): Ergin bir kişinin acil bir işini göremeyecek durumda olması (hastalık, başka yerde bulunma gibi), yasal temsilciyle menfaatinin çatışması veya vasinin görevini yapamadığı durumlarda atanır.
- Yönetim kayyımlığı (TMK 427): Bir malvarlığının yönetilmesi gereken ancak bunu yapacak kimsenin bulunmadığı durumlarda (örneğin uzun süre kayıp kişinin malları, vasiyeti yerine getirecek kimse olmaması gibi) atanır.
Kayyım Hangi Durumlarda Atanır?
Temsil kayyımı; ergin bir kişinin hastalık, yaşlılık veya başka bir engel nedeniyle ivedi (acil) bir işini kendisinin göremediği ve vekil de atayamadığı durumlarda atanır. Ayrıca bir kişinin menfaati ile yasal temsilcisinin menfaati çatışıyorsa (örneğin miras paylaşımında ebeveyn ve çocuğun çıkar çatışması), çocuk adına işlem yapmak için kayyım atanır.
Kayyım ile Vasi Arasındaki Fark
| Ölçüt | Vasi | Kayyım |
|---|---|---|
| Kapsam | Kişinin tüm işleri | Belirli bir iş veya malvarlığı |
| Ön koşul | Vesayet altına alınma | Kısıtlama gerekmez |
| Süre | Vesayet sürdüğü sürece | İşin tamamlanmasına kadar |
| Ehliyete etki | Kısıtlanır | Kural olarak etkilenmez |
En önemli fark budur: kayyım atanması kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz. Kayyım yalnızca belirlenen iş bakımından temsil eder; kişi diğer işlerini kendisi yapmaya devam eder.
Temsil Kayyımı Hangi Hâllerde Atanır?
- Ergin bir kişi, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri bir sebeple ivedi bir işini kendisi yapamıyor veya bir temsilci atayamıyorsa
- Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa
- Yasal temsilcinin görevini yerine getirmesine bir engel varsa
İkinci madde uygulamada en çok karşılaşılandır: örneğin veli ile çocuğun aynı miras dosyasında taraf olması hâlinde çocuk için kayyım atanır.
Yönetim Kayyımı
Bir malvarlığının yönetilmesi gerektiğinde ve bunu yapacak kimse bulunmadığında yönetim kayyımı atanır. Örnek hâller: gaip kişinin malvarlığı, uzun süre yurt dışında bulunan kişinin işleri, tüzel kişinin organsız kalması, mirasçısı belli olmayan terekenin yönetimi.
Başvuru ve Usul
- Başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır
- Dilekçede kayyım atanmasını gerektiren sebep ve yapılacak iş açıkça belirtilir
- İlgili belgeler eklenir: sağlık raporu, adres kaydı, tapu veya dosya bilgileri
- Mahkeme gerekli araştırmayı yapar ve kayyım atar
- Kayyımın yetkisi kararda sınırlı olarak gösterilir
- İşin tamamlanmasıyla görev sona erer
Beşinci madde önemlidir: kayyımın yetkisi kararda gösterilen işle sınırlıdır. Bu sınırı aşan işlemler geçersizdir; üçüncü kişiler bakımından kayyım kararının incelenmesi gerekir.
Kayyımın Yükümlülükleri
- Görevini özenle yerine getirmek
- Önemli işlemler için mahkeme izni almak (taşınmaz satışı, borçlanma gibi)
- Hesap vermek ve rapor sunmak
- Menfaat çatışmasından kaçınmak
Kayyımın kusurlu davranışıyla zarar doğarsa sorumluluğu gündeme gelir. Ayrıca vesayet makamının denetimi altındadır.
Ceza Hukukunda Kayyım
Ceza muhakemesinde de belirli hâllerde şirket yönetimi için kayyım atanması gündeme gelebilir. Bu, medeni hukuktaki kayyımlıktan farklı bir kurumdur ve kendi şartlarına tabidir; kararına karşı itiraz yolu açıktır.
Dosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.
İletişime GeçinKayyım Kararına İtiraz
Kayyım atanmasına ilişkin karara karşı ilgililer tarafından itiraz edilebilir. İtirazda ileri sürülebilecekler: kayyım atanmasını gerektiren sebebin bulunmadığı, yetkinin çok geniş belirlendiği, atanan kişinin menfaat çatışması içinde olduğu, işin kişinin kendisi tarafından yapılabileceği.
Kayyımın Değiştirilmesi
Kayyımın görevini gereği gibi yerine getirmemesi, menfaat çatışması içine girmesi veya güven ilişkisinin zedelenmesi hâlinde değiştirilmesi istenebilir. Talep, kayyımı atayan mahkemeye yapılır ve gerekçelendirilmelidir.
Üçüncü Kişiler İçin Uyarı
Kayyımla işlem yapacak kişilerin kayyım kararını incelemesi ve yetkinin kapsamını teyit etmesi gerekir. Yetkiyi aşan işlemler geçersizdir ve iyiniyet iddiası her hâlde korunmaz. Önemli işlemlerde mahkeme izninin bulunup bulunmadığı da kontrol edilmelidir.
Vesayet Türleri ile Karşılaştırma
Türk hukukunda vesayet altına alma (vasi), kayyımlık ve yasal danışmanlık olmak üzere farklı koruma kurumları bulunur. Yasal danışman atanan kişi, belirli işlemleri danışmanın görüşü olmaksızın yapamaz; ehliyeti tümüyle kaldırılmaz.
Bu üç kurum arasındaki seçim, kişinin korunma ihtiyacının derecesine göre yapılır. En hafif müdahaleyi öngören kurumun tercih edilmesi ilkesi geçerlidir: gereksinim belirli bir işle sınırlıysa kayyımlık, ehliyetin genel olarak korunması gerekiyorsa yasal danışmanlık uygundur.
İlgili Rehberler
- 📘 Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi
- Kayyım Atanması Talebi Dilekçesi Örneği (2026) — TMK 426
- Hükümlüye Vasi Tayini Zorunlu mu? Tutukluya Vasi Atanır mı? (TMK)
- Kayyım ile Vasi Arasındaki Fark Nedir?
- Vesayet ve Kayyım Atanması: Şartları ve Süreci
- Yaşlı veya Hasta Ebeveyn İçin Vasi Nasıl Atanır? (Kısıtlama Süreci)
İsteğe Bağlı Kayyımlık (TMK m. 428)
Kayyım her zaman dışarıdan gelen bir müdahale değildir. Kanun, kişinin kendi iradesiyle kayyım atanmasını istemesine de olanak tanır.
İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden birinin varlığı hâlinde — yaşlılık, deneyimsizlik veya ağır hastalık gibi — ergin bir kişi vesayet makamına başvurarak kendisine kayyım atanmasını isteyebilir. Bu yolun avantajı, kişinin kendi durumunu kabul ederek koruma altına girmesi ve kayyımın yetki alanının kapsamının önceden çizilebilmesidir.
Uygulamada bu, yaşlanan ancak henüz kısıtlanmayı gerektirecek durumda olmayan kişiler için ölçülü bir çözüm sunar: malvarlığı korunur, kişinin ehliyeti ise genel olarak sınırlanmaz.
Yetkili Mahkeme: Türe Göre Değişir
Kayyım atanmasında yetki, kayyımın türüne göre farklı belirlenir. TMK m. 430 bu ayrımı yapar:
| Tür | Yetkili vesayet makamı |
|---|---|
| Temsil kayyımı | Kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı |
| Yönetim kayyımı | Malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı |
Bu ayrım pratikte önemlidir: yönetim kayyımı gerektiren dosyalarda kişinin ikametgâhı değil, malvarlığının bulunduğu yer belirleyicidir. Yanlış mahkemeye yapılan başvuru yetkisizlik kararıyla zaman kaybettirir.
Menfaat Çatışması: En Sık Karşılaşılan Hâl
TMK m. 426’nın ikinci bendi uygulamada en çok işletilen hükümdür: bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün veya kısıtlının menfaati çatışıyorsa temsil kayyımı atanır.
Tipik örnek miras paylaşımıdır: anne ile çocuk aynı terekede mirasçıysa, annenin çocuğu temsil etmesi çıkar çatışması doğurur. Bu hâlde çocuk adına işlem yapmak üzere kayyım atanır.
Yargıtay bu hususun araştırılmasını zorunlu görmektedir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 09.03.2017 tarihli, E. 2017/9069, K. 2017/3294 sayılı kararında; kısıtlı ile vasi arasında dava konusunda menfaat çatışmasının bulunup bulunmadığının araştırılması ve çatışma tespit edilmesi hâlinde kısıtlıya TMK m. 426 uyarınca temsil kayyımı atanması gerekirken, yeterli araştırma yapılmadan davanın kabulünün doğru olmadığı belirtilmiştir.
Pratik sonuç: vasi ile kısıtlının menfaatinin çatıştığı bir dosyada kayyım atanmadan alınan karar, kanun yolunda bozulabilir.
Kayyımın Görevden Alınması
Türk Medeni Kanunu’nda kayyımın görevden alınması ayrıca düzenlenmemiştir. Ancak TMK m. 403’ün üçüncü fıkrası uyarınca vasi hakkındaki hükümler, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır.
Buna göre vasiliğe ilişkin hüküm kıyasen işletilir: görevini ağır surette savsaklayan, yetkilerini kötüye kullanan, güveni sarsıcı davranışlarda bulunan ya da borç ödemede acze düşen kayyım, vesayet makamı tarafından görevden alınır.
Başvuru vesayet makamına yapılır; ilgililer bu yönde talepte bulunabileceği gibi vesayet makamı re’sen de harekete geçebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kayyım ile vasi aynı şey mi?
Hayır. Vasi, kişinin genel bakımı ve temsili için atanır ve kısıtlama gerektirir. Kayyım ise yalnızca belirli bir iş veya mal için, kişiyi kısıtlamadan atanır; daha sınırlı bir görevdir.
Kayyım ne zaman atanır?
Ergin bir kişinin acil bir işini göremediği, yasal temsilciyle menfaat çatışması bulunduğu (örneğin mirasta ebeveyn-çocuk çıkar çatışması) veya bir malvarlığını yönetecek kimsenin olmadığı durumlarda atanır.
Kayyım atanınca kısıtlanmış mı olurum?
Hayır. Kayyımlık kişiyi kısıtlamaz. Kayyım atanan kişi, kayyımın görev alanı dışındaki işlerinde fiil ehliyetini ve kendi işlerini yapma yetkisini korur.
Menfaat çatışmasında kayyım nasıl yardımcı olur?
Çocuk ile ebeveynin menfaati çatışıyorsa (örneğin miras paylaşımı), çocuğun çıkarını objektif korumak için çocuk adına işlem yapacak bir kayyım atanır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız ve güncel mevzuat ile uzman hukuki görüşü esas almanız önerilir.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr
- Yargıtay Karar Arama — karararama.yargitay.gov.tr
Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.
