Evlenmenin Butlanı ve İptal Süresi Hesaplama Aracı — TMK m.145-160 (2026)

Sakat bir evlilik kendiliğinden geçersiz olmaz; mahkeme kararı gerekir. İki tür butlan vardır ve aralarındaki fark belirleyicidir: mutlak butlanda süre yoktur, nispi butlanda altı ay ve beş yıllık iki süre birlikte işler. Bu araç sebebinize göre türü belirler ve süreleri hesaplar.

Mutlak Butlan: Dört Sebep, Süre Yok

TMK m.145 dört hâlde evlenmenin mutlak butlanla batıl olduğunu düzenler:

1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması
2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması
3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması
4. Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlık bulunması

Bu hâller kamu düzenine ilişkindir. Dava Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; ilgisi olan herkes de açabilir ve hak düşürücü süreye tabi değildir.

Nispi Butlan: Çifte Süre

İrade sakatlıkları nispi butlan sebebidir ve yalnızca ilgili eş tarafından ileri sürülebilir. Cumhuriyet savcısı bu davayı açamaz.

TMK m.152 iki süre öngörür ve erken dolan geçerli olur:

• Altı ay — iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren
• Beş yıl — her hâlde evlenmenin üzerinden

Beş yıl dolduktan sonra sebebi yeni öğrenmiş olsanız bile iptal davası açılamaz. Bu üst sınır, aile birliğinin uzun vadeli belirsizlikten korunması amacıyla getirilmiştir.

Yasal Temsilcinin Dava Hakkı Nasıl Sona Erer?

Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir (TMK m.153/1).

Ancak bu hak üç hâlde sona erer. Evlenen kimse sonradan:

• On sekiz yaşını doldurmak suretiyle ergin olursa,
• Kısıtlı olmaktan çıkarsa,
• Ya da karı gebe kalırsa

evlenmenin iptaline karar verilemez. Bu düzenleme, eşlerin iradesinin sonradan istikrar kazanması hâlinde üçüncü kişinin müdahalesini sınırlar.

Butlan Kararı Verilene Kadar Evlilik Geçerlidir

Bu, konunun en çok yanlış bilinen yanıdır. TMK m.156 açıktır: butlanı gerektiren sebep ne olursa olsun, evlenme butlan kararı verilinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.

Yani sakat bir evlilik “yok hükmünde” değildir; mal rejimi işler, mirasçılık doğar, soyadı değişir ve tüm hüküm ve sonuçlar geçerli olur. Bunların ortadan kalkması ancak mahkeme kararıyla mümkündür.

Butlanın Sonuçları

Çocuklar. Butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılırlar. Çocuklar ile ana baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.

Eşler. Evlenirken iyiniyetli bulunan eş, bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.

Mirasçılık. Butlan davasını açma hakkı mirasçılara geçmez; ancak mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilirler. Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamayacağı gibi, daha önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder.

Butlanı Gerektirmeyen İki Hâl

Kanun iki durumu açıkça butlan dışında bırakır:

• Bekleme süresine uymama (m.154). Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez. Süre hesabı için evlenme engelleri aracına bakabilirsiniz.
• Şekil kurallarına uymama (m.155). Evlendirmeye yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına karar verilemez.

İkinci kural önemli bir sınır çizer: yetkili memur önünde yapılmış olmak şarttır. Bu unsur yoksa evlilik butlan değil, hukuken yokluk yaptırımına tabidir ve hiçbir sonuç doğurmaz.

Yokluk: Butlandan Daha Ağır Bir Yaptırım

Butlan, sakat da olsa kurulmuş bir evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir. Bazı eksiklikler ise evliliğin hiç kurulmamış sayılmasına yol açar; buna yokluk denir.

Yokluk hâlinde evlilik baştan itibaren hiçbir sonuç doğurmaz: mal rejimi işlemez, mirasçılık doğmaz, soyadı değişmez. Mahkeme kararına da gerek yoktur; tespit davası açılabilir ancak karar kurucu değil açıklayıcıdır.

Yokluk sebepleri öğretide sınırlı sayıda kabul edilir ve başlıcaları şunlardır: tarafların aynı cinsten olması, evlenme iradesinin hiç açıklanmamış olması ve evlendirmeye yetkili memurun hiç bulunmaması.

Aldatma Sebebinde İki Ayrı Hâl

TMK m.150 iki farklı aldatma hâlini düzenler ve ikisi farklı işler.

Birinci hâl — namus ve onur hakkında aldatma. Eşinin namus ve onuru hakkında doğrudan doğruya onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmeye razı olma. Buradaki kilit ifade “onun bilgisi altında”dır: aldatma üçüncü kişiden gelse bile eşin bundan haberi varsa sebep oluşur.

İkinci hâl — hastalığın gizlenmesi. Davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın kendisinden gizlenmesi. Bu hâlde eşin bizzat aldatması aranmaz; gizleme yeterlidir. Ancak her hastalık değil, yalnızca ağır tehlike oluşturanlar kapsamdadır.

Yanılma sebebinde (m.149) ise ölçüt farklıdır: eşte bulunmaması, onunla birlikte yaşamayı kendisi için çekilmez bir duruma sokacak derecede önemli bir nitelikte yanılma aranır. Bu, kişiye özgü bir değerlendirmedir.

Butlan mı, Boşanma mı?

Aynı olgular çoğu zaman her iki yola da dayanak olabilir. Seçim, sonuçları bakımından fark yaratır.

Malî sonuçlar büyük ölçüde örtüşür: her iki hâlde de mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Asıl fark iyiniyet ölçütündedir; butlanda kötüniyetli eş kişisel durumunu ve mirasçılığını kaybeder.

Aracı Kullanırken: Sebep ve Tarihleri Belirleyin

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci satır iki farklı rejimi ayırır: mutlak butlan sebepleri kamu düzenine ilişkindir ve Cumhuriyet savcısı tarafından da resen ileri sürülebilir; nispi butlan ise yalnızca ilgili eş tarafından ve hak düşürücü süre içinde ileri sürülebilir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Dava Açılabilir mi?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Yedinci ve sekizinci satırlar butlanın en çok yanlış bilinen iki sonucudur: butlanla sakat bir evlilik, hâkim kararıyla sona erinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur ve evlilikten doğan çocukların soybağı butlan kararından etkilenmez. Altıncı satır ise süre kaçırılmış dosyalarda çıkış yolunu gösterir — nispi butlan ileri sürülemese dahi boşanma davası açılabilir.

Konunun tam anlatımı için: evliliğin butlanı: mutlak ve nispi sebepler — sebepler, süreler ve butlanın sonuçları orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Evliliğin iptali davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Nispi butlanda sebebin öğrenilmesinden altı ay ve her hâlde evlenmeden itibaren beş yıl. Mutlak butlanda hak düşürücü süre yoktur.

Mutlak butlan ile nispi butlan farkı nedir?

Mutlak butlan kamu düzenine ilişkindir; savcı resen dava açar, süre yoktur. Nispi butlan irade sakatlıklarına dayanır; yalnızca ilgili eş açabilir ve süreye tabidir.

Sakat evlilik kendiliğinden geçersiz mi?

Hayır. Butlanı gerektiren sebep ne olursa olsun, evlenme butlan kararı verilinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.

Butlan kararı çocukları etkiler mi?

Hayır. Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana baba iyiniyetli olmasa bile evlilik içinde doğmuş sayılır.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sebebin niteliği ve öğrenme tarihinin ispatı sonucu değiştirebilir.