Evlenme Ehliyeti, Engelleri ve Bekleme Süresi Aracı — TMK m.124, m.129, m.132 (2026)
20 Ağustos 2026

Evlenme Ehliyeti, Engelleri ve Bekleme Süresi Aracı — TMK m.124, m.129, m.132 (2026)

Evlenmenin önündeki üç ayrı engel türü vardır: yaş, hısımlık ve kadın için bekleme süresi. Üçü farklı kurallara tabidir; bekleme süresi belirli hâllerde kendiliğinden kalkar, bazı hısımlık ilişkileri sanılanın aksine engel oluşturmaz. Bu araç üçünü ayrı ayrı değerlendirir.

Net Cevap: Evlenme yaşı 17’dir; hâkim olağanüstü durumda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını dolduranın evlenmesine izin verebilir, 18 yaşından küçükler ise yasal temsilcinin izniyle evlenir (TMK m.124, m.126). Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen, eşin üstsoyu ve altsoyu ile evlat edinme ilişkisi kesin engeldir; kuzenler ve eşin kardeşi arasında engel yoktur (TMK m.129). Evliliği sona eren kadın, sona ermeden itibaren 300 gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter, gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşle yeniden evlenilecekse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m.132). Süre, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten işler (5490 s.K. m.26) ve Anayasa Mahkemesi kurala yönelik itirazı reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181).

Bekleme süresi belirli hâllerde mahkemece kaldırılmak zorundadır

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Evlenme Ehliyeti, Engelleri ve Bekleme Süresi (TMK m.124 · m.129 · m.132)


Boşanma kararının kesinleştiği tarih ya da ölüm tarihi.



Not: Evlenme engelleri sınırlı sayıdadır; kıyas yoluyla genişletilemez.

Evlenme Ehliyeti ve Engellerinde Mevzuat Haritası

Aracın her sonucu aşağıdaki hükümlerden birine dayanır. Kanun, evlenmenin önündeki engelleri iki gruba ayırır: ihlali evliliği butlanla sakatlayan kesin engeller ve yalnızca evlendirme memurunun nikâhı kıymamasına yol açan önleyici engeller.

Evlenmeye ilişkin başlıca hükümler
HükümNe düzenler?Pratik önemi
TMK m.11/2Evlenme kişiyi ergin kılar.Evlenen küçük ergin olur.
TMK m.118Nişanlanma evlenme vaadiyle olur; yasal temsilcilerin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz.Nişanın bağlayıcılığı.
TMK m.124Evlenme yaşı 17; olağanüstü durumda ve pek önemli sebeple hâkim izniyle 16.Yaş hesabının temeli.
TMK m.125Evlenmek için ayırt etme gücüne sahip olmak şarttır.Ehliyetin ikinci unsuru.
TMK m.126-128Küçük ve kısıtlı yasal temsilcinin izniyle evlenir; haklı sebep olmadan izin verilmezse hâkim izin verebilir.Yasal temsilci izni ve mahkemeye başvuru.
TMK m.129Kan hısımlığı, kayın hısımlığı ve evlat edinme kaynaklı evlenme yasakları.Hısımlık engelinin sınırlı listesi.
TMK m.130Yeniden evlenmek isteyen, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır.Evli olma engeli.
TMK m.132Kadın için 300 günlük bekleme süresi; doğumla sona erme; mahkemece kaldırma.Bekleme süresi hesabı.
TMK m.133Akıl hastaları, tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez.Akıl hastalığında rapor şartı.
TMK m.134-138Başvuru makamı, belgeler, inceleme, ret ve redde itiraz.Nikâh başvurusu.
TMK m.145-147Mutlak butlan sebepleri, dava hakkı, dava hakkının sınırlanması.Kesin engellerin yaptırımı.
TMK m.148-153Evlenmenin iptali (nispi butlan) sebepleri ve hak düşürücü süre.Yanılma, aldatma, korkutma, izin eksikliği.
TMK m.154Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez.Bekleme süresi önleyici engeldir.
TMK m.156Butlan hâkim kararıyla gerçekleşir; karara kadar evlilik geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.Butlanın etkisi.
TMK m.285, m.290Babalık karinesi ve karinelerin çakışması.Bekleme süresinde doğan çocuk.
5490 s.K. m.26Kadının bekleme süresi, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder.Sürenin başlangıcı.
HMK m.382/2-bHenüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme, evlendirme memurunun ret kararına itiraz ve bekleme süresinin kaldırılması çekişmesiz yargı işleridir.Dava türü ve usul.

Bekleme Süresi: Üç Yüz Gün

TMK m.132’ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Sürenin amacı soybağı karışıklığını önlemektir; erkek bakımından böyle bir kısıtlama yoktur.

Süre boşanma veya iptal kararının kesinleştiği tarihten işler — karar tarihinden değil. Kocanın ölümü hâlinde ölüm tarihi esas alınır.

Üç hâlde bekleme süresi uygulanmaz:

HâlSonuç
Doğum yapılmasıSüre kendiliğinden biter; dava gerekmez
Gebe olmadığının anlaşılmasıMahkeme süreyi kaldırır
Aynı eşle yeniden evlenmeMahkeme süreyi kaldırır

Son iki hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur; koşul gerçekleşmişse süre kaldırılmak zorundadır. Süre kısaltılamaz veya uzatılamaz; ya tamamen kalkar ya da üç yüz gün beklenir.

Süreye uyulmadan yapılan evlilik geçersiz değildir. Bekleme süresine uyulmaması evlenmenin iptali sebebi oluşturmaz; yapılan evlilik geçerli sayılır ve iptal edilmez. Bu, kuralın niteliğine ilişkin en sık karıştırılan noktadır. Buna karşılık nikâhı kıyan görevlinin sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir.

Bekleme Süresinin Kaldırılması Davası

Dava, kadının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde — yoksa asliye hukuk mahkemesinde — hasımsız olarak açılır. Eski eşin katılması veya onay vermesi gerekmez.

Mahkeme, gebe olmadığının anlaşılması sebebine dayanan taleplerde kadını tam teşekküllü bir sağlık kuruluşuna sevk eder ve rapor üzerine karar verir. Dilekçeye kesinleşme şerhli boşanma ilamı ve nüfus kayıt örneği eklenir.

Bu talep çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır (HMK m.382/2-b-4). Belirleyici delil çoğu zaman sağlık raporu olduğundan uygulamada kısa sürede sonuçlanabilir; süre mahkemenin iş yüküne ve raporun alınma süresine bağlıdır.

Kuzenler arasında evlenme engeli bulunmamaktadır

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Evlenme Yaşı: On Yedi, İstisnaen On Altı

TMK m.124: erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir; olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.

YaşDurum
16 yaş altıEvlenme ehliyeti yoktur; hâkim izniyle dahi mümkün değildir
16–17 arasıYalnızca hâkim izniyle, olağanüstü durumlarda
17–18 arasıYasal yaş dolmuştur; yasal temsilci izni gerekir
18 ve üzeriEhliyet tamdır; izin aranmaz

Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m.126-127). Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermezse hâkim, yasal temsilciyi dinledikten sonra küçüğün veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir (TMK m.128).

Evlenmeyle ergin olunur. Yaşı küçük olan kişi evlenmekle ergin hâle gelir ve sonradan boşanma bu sonucu değiştirmez. Evlenme yaşına aykırılık, TMK m.145’teki mutlak butlan sebepleri ve TMK m.148-153’teki iptal sebepleri arasında ayrıca sayılmamıştır; evlendirme memuru böyle bir başvuruyu reddeder (TMK m.137/2). Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçüğün evlenmesinin iptalini ise izni alınmayan yasal temsilci dava edebilir; kişi sonradan ergin olursa veya kadın gebe kalırsa iptal kararı verilemez (TMK m.153). Fiil ayrıca ceza hukuku bakımından değerlendirilebilir.

Hısımlık Engelleri Sınırlı Sayıdadır

TMK m.129 evlenme engeli oluşturan hısımlık ilişkilerini sınırlı olarak sayar. Bu liste kıyas yoluyla genişletilemez.

İlişkiEngel
Üstsoy – altsoyVAR
KardeşlerVAR
Amca, dayı, hala, teyze ile yeğenVAR
Eşin üstsoyu veya altsoyuVAR — evlilik sona erse bile
Evlât edinen – evlâtlıkVAR
KuzenlerYOK
Eşin kardeşiYOK

İki satır en sık yanlış bilinendir. Yasak, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen arasındadır; bir kuşak aşağıda, yani kuzenler arasında bu yasak sona erer. Aynı biçimde kayın hısımlığı engeli yalnızca eşin üstsoyu ve altsoyu bakımından geçerlidir; eşin kardeşi bu kapsamda değildir.

Buna karşılık kayın hısımlığı engeli kalıcıdır: kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. Boşanma bu engeli ortadan kaldırmaz.

Diğer Engeller

Evli olmak. Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır (TMK m.130). Evlenme sırasında evli bulunmak mutlak butlan sebebidir (TMK m.145/1); ancak önceki evlilik butlan kararından önce sona ermiş ve ikinci evlilikteki diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m.147/3).

Akıl hastalığı. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler (TMK m.133). Rapor olumluysa evlenme mümkündür; akıl hastalığı tek başına mutlak engel değildir. Buna karşılık evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması mutlak butlan sebebidir.

Ayırt etme gücünden yoksunluk. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması da mutlak butlan sebebidir.

Mutlak Butlan Süreye Tabi Değildir

Yukarıdaki engellere rağmen yapılan evlilik kendiliğinden geçersiz olmaz; butlan kararı verilene kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur.

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; her ilgili de dava açabilir ve dava hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; her ilgili ise butlanın tespitini isteyebilir (TMK m.146-147).

Evlenme Başvurusu ve Belgeler

Evlenmek isteyen kadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar (TMK m.134).

Başvuruda sunulacak belgeler:

  • Nüfus cüzdanı veya kimlik belgesi
  • Evlenme beyannamesi — memurluk tarafından verilir, taraflarca imzalanır
  • Sağlık raporu — evlenmeye engel hastalık bulunmadığına ilişkin
  • Fotoğraf
  • Önceki evlilik varsa kesinleşme şerhli boşanma ilamı veya ölüm belgesi
  • Küçükse yasal temsilcinin izin belgesi, on altı-on yedi yaş arasında ise mahkeme izin kararı

Evlendirme memuru, evlenmeye engel bulunup bulunmadığını inceler. Engel varsa evlenme başvurusunu reddeder; ret kararına karşı evlenecek kişilerden her biri mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenerek kesin karara bağlanır (TMK m.137-138).

Bekleme süresi memurlukta kontrol edilir. Üç yüz gün dolmamışsa ve elinizde kaldırma kararı yoksa nikâh kıyılmaz. Bu nedenle boşanmanın kesinleşmesinden sonra yeni evlilik planlıyorsanız, süreyi baştan hesaplamak ve gerekiyorsa kaldırma davasını erken açmak gerekir. Kaldırma kararının verilmesi, kesinleşmesi ve nüfusa işlenmesi zaman alabileceğinden nikâh tarihi buna göre belirlenmelidir.

Nişanlanma ve Evlenmeden Kaçınma

Nişanlanma evlenme vaadiyle olur ve yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz (TMK m.118). Ancak nişanlanma, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez.

Nişanlılık haklı bir sebep olmaksızın bozulursa ya da taraflardan birine yüklenebilen bir sebeple sona ererse, kusuru olmayan taraf bakımından üç talep gündeme gelir:

  • Maddi tazminat — evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan malî fedakârlıklar karşılığı uygun bir tazminat. Ana ve baba ile onlar gibi davranan kişiler de bu talebi ileri sürebilir.
  • Manevi tazminat — kişilik hakkı ihlal edilen taraf için.
  • Hediyelerin geri verilmesi — alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.

Nişanlılıktan doğan davalar, nişanlılığın sona ermesinden başlayarak bir yıllık zamanaşımına tabidir.

Alışılmış hediyeler geri istenemez. Geri verme yükümlülüğü yalnızca alışılmışın dışındaki hediyeler bakımından doğar. Günlük yaşamda mutat sayılan armağanlar bu kapsamda değildir. Neyin alışılmış sayılacağı tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre belirlenir; takı ve benzeri değerli eşyalar uygulamada ayrıca değerlendirilir.

Bekleme Süresinde Doğan Çocuğun Durumu

Bekleme süresinin varlık sebebi, çocuğun babasının kim olduğu konusunda belirsizlik doğmasını önlemektir. Süreye uyulmadan yapılan bir evlilikte çocuk doğarsa bu belirsizlik fiilen ortaya çıkar.

Böyle bir durumda iki babalık karinesi çakışır. Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kural olarak önceki kocadır (TMK m.285/1). Ancak çocuk bu süre içinde ve ana yeniden evlendikten sonra doğmuşsa ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).

Bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir. Karinenin hangi tarihlerde uygulanacağını ve dava sürelerini soybağı davaları süre aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Pratik sonuç: bekleme süresi dolmadan evlenilmesi hâlinde evlilik geçerli olsa bile, doğacak çocuk TMK m.290 uyarınca ikinci kocanın soybağına bağlanır; çocuğun gerçek babası önceki koca ise bu karinenin soybağının reddi davasıyla çürütülmesi gerekir. Bu durumun düzeltilmesi ayrı bir dava gerektirir ve zaman alır. Kaldırma davasını açıp karar almak, bu riski baştan ortadan kaldırır.

Araç Nasıl Hesaplar?

  • Bekleme süresi: Girdiğiniz sona erme tarihine 300 gün ekleyerek sürenin son gününü, bunun ertesi gününü de en erken nikâh tarihi olarak gösterir. Doğum tarihi sona ermeden sonraysa süreyi doğumla bitmiş kabul eder (TMK m.132/2); gebe olmama veya eski eşle evlenme seçilirse kaldırma kararının alınması gerektiğini belirtir.
  • Evlenme yaşı: Doğum tarihine göre bugünkü tam yaşı ve 16, 17, 18 yaşların dolduğu tarihleri hesaplar; her eşik için gereken izni gösterir.
  • Engel kontrolü: Seçtiğiniz ilişkiyi TMK m.129, m.130, m.133 ve m.145 karşısında değerlendirir. Kanunda sayılmayan ilişkiler engel kabul edilmez; çünkü engeller sınırlı sayıdadır.

Araç hiçbir veriyi kaydetmez; hesap yalnızca tarayıcınızda yapılır. Sonuç bir ön değerlendirmedir; kesin durum nüfus kayıtları ve mahkeme kararlarıyla belirlenir.

Anayasa Mahkemesi Kararı: Bekleme Süresi Yürürlükte

Bekleme süresinin yalnızca kadına uygulanması uzun süredir eleştirilmektedir. İstanbul 8. Aile Mahkemesi, eski eşiyle yeniden evlenmek isteyen bir kadının açtığı bekleme süresinin kaldırılması davasında TMK m.132’nin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi itirazı oyçokluğuyla reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181; RG 31.12.2025, Sayı 33124).

AYM, E.2024/233, K.2025/181 kararının özeti
KonuKarar
İncelenen kuralTMK m.132/1 ile m.132/3’teki “evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri” ibaresi; inceleme eski eşle yeniden evlenme hâli yönünden yapıldı
SonuçAnayasa’ya aykırı bulunmadı; itiraz oyçokluğuyla reddedildi
Gebe olmama ve doğum hükümleriDavada uygulanacak kural olmadığından yetkisizlik nedeniyle oybirliğiyle reddedildi
Çoğunluk gerekçesiKural özel ve aile hayatına saygı hakkına (Anayasa m.20) müdahaledir; ancak soybağının sağlıklı belirlenmesi, kamu düzeni ve çocuğun korunması amaçlarına hizmet eder; eski eşle evlenecek kadın yalnızca mahkemeye başvurarak süreyi kaldırabildiğinden ve mahkemenin takdir yetkisi bulunmadığından orantısız bir yük yoktur
KarşıoylarDört üye; cinsiyete dayalı farklı muamele, DNA testi gibi daha hafif araçların varlığı ve mahremiyete müdahale gerekçeleriyle

Bu karar nedeniyle 300 günlük süre yürürlüktedir ve evlendirme memurluklarında uygulanmaya devam etmektedir. Kaldırma kararı olmadan süre dolmadan nikâh kıyılmaz.

Süre Hesabı: Başlangıç, Son Gün ve En Erken Nikâh Tarihi

TMK m.132 süreyi “evliliğin sona ermesinden başlayarak” saymaktadır. Boşanma ve iptalde evlilik, kararın kesinleşmesiyle sona erer; Nüfus Hizmetleri Kanunu da kadının bekleme süresinin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceğini açıkça belirtir (5490 s.K. m.26). Ölümde ise ölüm tarihi esas alınır. Kesinleşme tarihi, kesinleşme şerhli karar örneğinden veya nüfus kaydından görülür.

Gün olarak belirlenen sürelerde başlangıç günü sayılmaz. Bu nedenle araç, sürenin son gününü evliliğin sona erdiği tarihe 300 gün ekleyerek bulur ve en erken nikâh tarihini bunun ertesi günü olarak gösterir. Bu yaklaşım, sınır tarihte memurlukla yaşanabilecek tartışmayı önleyen temkinli hesaptır.

Örnek hesaplar
Kesinleşme tarihiSürenin son günü (+300)En erken nikâh tarihi
15.01.202611.11.202612.11.2026
01.03.202626.12.202627.12.2026
30.06.202626.04.202727.04.2027
14.10.202610.08.202711.08.2027

Karar tarihi ile kesinleşme tarihi farklıdır. Boşanma kararına karşı istinaf veya temyize gidilmişse kesinleşme aylar, hatta yıllar sonra gerçekleşebilir; 300 gün de ancak o tarihten işlemeye başlar. Kesinleşme anının belirlenmesi için boşanma kararı ne zaman kesinleşir rehberimize bakabilirsiniz.

Bekleme Süresinde Evlenilirse Çocuğun Babası Kim Sayılır? (TMK m.285 ve m.290)

Bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilik geçerlidir (TMK m.154); ancak bu dönemde doğan çocuk için iki babalık karinesi çakışabilir. Kanun bu çakışmayı açık bir kuralla çözer:

Doğum zamanına göre babalık karinesi
Doğum zamanıBaba sayılanDayanak
Önceki evlilik sırasındaÖnceki kocaTMK m.285/1
Önceki evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde, kadın yeniden evlenmeden önceÖnceki kocaTMK m.285/1
300 gün içinde ve kadın yeniden evlendikten sonraİkinci evlilikteki kocaTMK m.290/1
Aynı durumda ikinci kocanın babalığı çürütülürseİlk evlilikteki kocaTMK m.290/2
300 günden sonra, kadın evlenmemişseKocaya bağlanması için ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekirTMK m.285/2

Bu nedenle bekleme süresi dolmadan evlenilip çocuk doğarsa, çocuk kural olarak ikinci kocanın soybağına bağlanır. Gerçek baba önceki koca ise ikinci kocanın babalığının soybağının reddi davasıyla çürütülmesi gerekir; dava süreleri için soybağı davaları süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Kesin Engel mi, Önleyici Engel mi?

Bütün evlenme engelleri aynı yaptırıma bağlı değildir. Evlendirme memuru hepsinde başvuruyu reddeder (TMK m.137/2); ancak engele rağmen nikâh kıyılmışsa sonuç engelin türüne göre değişir:

Engellerin yaptırımı
EngelYaptırımDava kimde, ne zamana kadar?
Evlenme sırasında evli olmakMutlak butlan (TMK m.145/1)Savcı ve her ilgili; süre yok. Önceki evlilik karardan önce sona ermiş ve diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m.147/3)
Sürekli ayırt etme gücü yokluğuMutlak butlan (TMK m.145/2)Savcı ve her ilgili; ancak eş ayırt etme gücünü sonradan kazanmışsa dava yalnız o eş tarafından açılabilir (TMK m.147/2)
Evlenmeye engel derecede akıl hastalığıMutlak butlan (TMK m.145/3)Savcı ve her ilgili; ancak akıl hastalığı iyileşmişse dava yalnız o eş tarafından açılabilir (TMK m.147/2)
Yasak hısımlıkMutlak butlan (TMK m.145/4)Savcı ve her ilgili; süre yok
Yasal temsilci izni olmadan evlenmeİptal (TMK m.153)Yalnızca izni alınmayan yasal temsilci; kişi ergin olur, kısıtlılıktan çıkar veya kadın gebe kalırsa iptal edilemez
Geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutmaİptal (TMK m.148-151)İlgili eş; öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde evlenmeden itibaren 5 yıl (TMK m.152)
Bekleme süresine uymamaButlan yok (TMK m.154)Evlilik geçerlidir; yalnızca soybağı karineleri çakışabilir

Butlan hâkim kararıyla gerçekleşir; karar verilinceye kadar evlilik geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156). Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; her ilgili ise butlanın tespitini isteyebilir (TMK m.147/1). Butlan davalarının süreleri için evlenmenin butlanı süre aracımızı, kavramın ayrıntısı için evliliğin butlanı: mutlak ve nispi sebepler rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hısımlık Engelinde Sık Sorulan Örnekler

TMK m.129 üç grup sayar: kan hısımlığı (üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen), kayın hısımlığı (eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu) ve evlat edinme (evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu veya eşi). Liste sınırlıdır; aşağıdaki örnekler bu üç gruba göre değerlendirilmiştir.

Akrabalık türüne göre engel
İlişkiEngelAçıklama
Ana veya baba bir kardeşVARKanun kardeşler arasında ayrım yapmaz (TMK m.129/1)
Kuzen (amca, dayı, hala, teyze çocuğu)YOKYasak yeğende biter
Eski eşin annesi veya babasıVARKayın hısımlığı evlilik sona erse de devam eder (TMK m.129/2)
Eşin önceki evliliğinden çocuğu (üvey çocuk)VAREşin altsoyudur (TMK m.129/2)
Babanın eski eşi (üvey anne)VARKişi, babasının eşi bakımından o eşin altsoyu konumundadır (TMK m.129/2)
Eşin kardeşi (baldız, kayınbirader, görümce)YOKKayın engeli yalnız üstsoy ve altsoy için geçerlidir
Elti, bacanak, yenge, enişteYOKKanunda sayılan bir hısımlık değildir
Evlat edinenin eşi ile evlatlıkVAREvlat edinen ile evlatlığın eşi veya altsoyu arasında yasak vardır (TMK m.129/3)
Evlat edinenin öz çocuğu ile evlatlıkVAREvlatlık ile evlat edinenin altsoyu arasında da yasak vardır (TMK m.129/3)
Kan bağı olmayan üvey kardeşlerYOKKanunda sayılmamıştır

Engel listesinin ayrıntılı açıklaması için kimler birbiriyle evlenemez rehberimize bakabilirsiniz.

16 Yaşında Evlenme İzni ve Yasal Temsilci İzni: Usul

Yaşa göre gereken izin ve başvuru yolu
YaşGereken izinNasıl alınır?
16 yaşını doldurmamışEvlenme mümkün değildirHâkim izniyle dahi evlenilemez (TMK m.124)
16 yaşını doldurmuş, 17 yaşını doldurmamışHâkim izni ve yasal temsilci izniHenüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-1); hâkim olağanüstü durum ve pek önemli sebep arar, olanak bulundukça ana ve babayı veya vasiyi dinler (TMK m.124/2)
17 yaşını doldurmuş, 18 yaşından küçükYasal temsilci izniİmzası onaylanmış yazılı izin belgesi memurluğa verilir (TMK m.126, m.136); izin haklı sebep olmadan verilmezse hâkim izin verebilir (TMK m.128)
18 yaş ve üzeriİzin gerekmezErgin kişi kendi iradesiyle evlenir
Kısıtlı (yaşı ne olursa olsun)Yasal temsilci izniTMK m.127; izin verilmezse TMK m.128

Hâkimin TMK m.124/2 uyarınca verdiği izin istisnaidir; “olağanüstü durum” ve “pek önemli sebep” birlikte aranır ve çocuğun üstün yararı gözetilir. Evlenme yaşına ilişkin ayrıntılı açıklama için evlenme yaşı kaçtır rehberimize bakabilirsiniz.

Nikâh Başvurusu: Belgeler, İnceleme ve Redde İtiraz (TMK m.134-138)

Başvuru süreci
AşamaKuralDayanak
Başvuru yeriKadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururTMK m.134/1
Evlendirme memuruBelediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya görevlendireceği memur; köylerde muhtarTMK m.134/2
BelgelerNüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği; önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge; küçük veya kısıtlı için yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izni; evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporuTMK m.136
İncelemeMemur eksikliği tamamlar veya tamamlattırır; usule aykırılık, ehliyetsizlik veya yasal engel varsa başvuruyu reddeder ve yazıyla hemen bildirirTMK m.137
İtirazEvlenecek kişilerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenip kesin karara bağlanır; mutlak butlan sebebine dayanan redlere karşı davalar basit yargılama usulüyle görülürTMK m.138

Sağlık raporunun nasıl alınacağı için evlilik öncesi sağlık raporu rehberimize bakabilirsiniz.

Kaldırma Talebinde Usul

  • Niteliği: Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-4); karşı taraf gösterilmez.
  • Görevli mahkeme: Aile hukukundan doğan işler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
  • Belgeler: Kesinleşme şerhli boşanma veya iptal kararı ya da ölüm kaydı, nüfus kayıt örneği; gebe olmama sebebine dayanılıyorsa sağlık raporu, doğum sebebiyle ise doğum belgesi (doğumda süre kendiliğinden biter).
  • Hâkimin yetkisi: Kanun “mahkeme bu süreyi kaldırır” der; koşullar ispatlanmışsa talep reddedilemez. Anayasa Mahkemesi de eski eşle evlenmede mahkemenin takdir yetkisi bulunmadığını vurgulamıştır (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181).
  • Kesinleşme ve nüfus: Kaldırma kararının kesinleşip nüfus kaydına işlenmesinden sonra evlendirme memurluğuna başvurulmalıdır.

Dilekçe örneği için iddet müddetinin kaldırılması dilekçesi sayfamıza, sürecin ayrıntısı için boşanır boşanmaz yeniden evlenebilir miyim rehberimize bakabilirsiniz.

Nikâh Planlarken Kontrol Listesi

  • Yaş: İki tarafın da 17 yaşını doldurduğunu; 18’den küçükse yasal temsilci izninin, 16-17 arasında ise mahkeme izin kararının bulunduğunu kontrol edin (TMK m.124, m.126, m.136).
  • Önceki evlilik: Kesinleşme şerhli boşanma kararı veya ölüm kaydı hazır olmalı (TMK m.130, m.136).
  • Bekleme süresi: Kadın için kesinleşme tarihinden itibaren 300 günün dolup dolmadığını hesaplayın; dolmamışsa kaldırma kararını önceden alın.
  • Hısımlık: Taraflar arasındaki bağı nüfus kayıtlarından teyit edin; özellikle kayın hısımlığı ve evlat edinme ilişkileri.
  • Sağlık raporu: Evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren rapor; akıl hastalığı varsa resmî sağlık kurulu raporu (TMK m.133).
  • Başvuru yeri: İçinizden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğu (TMK m.134).

Aracı Kullanırken: Ehliyet, Engel ve Bekleme Süresi

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Girdi rehberi
GirdiNerede bulunurDikkat
YaşDoğum tarihiOlağan ve istisnai yaş sınırı
Ayırt etme gücüSağlık durumuMutlak şart
Vesayet durumuKısıtlılık var mıİzin gerekebilir
HısımlıkTaraflar arasındaki bağKesin engel olabilir
Önceki evlilikSona erdi mi, ne zamanBekleme süresi
Sağlık raporuEvlenme muayenesiZorunlu belge

Birinci ve ikinci satırlar ehliyetin iki temel unsurudur: kanunda öngörülen yaşı doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak. Dördüncü satır ise mutlak engelleri kapsar — belirli derecedeki kan ve kayın hısımlığı evlenmeye kesin engeldir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Evlenebilir misiniz, Ne Zaman?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Sonuç yorumu ve sonraki adım
Çıkan sonuçNe anlama gelirAtılacak adım
Tüm koşullar tamamBaşvuru yapılabilirBelgeleri hazırlayın
Yaş küçükİstisnai hâllerde mahkeme kararı gerekirSınırlı
Hısımlık engeliKesin engel — aşılamazEvlilik butlanla sakat olur
Bekleme süresi (iddet)Kadın için önceki evliliğin sona ermesinden itibarenBelirli süre
Süre kaldırılabilir miEvet — mahkemeden kaldırılması istenebilirGebe olmadığının tespiti
Mevcut evlilikSona ermeden yeni evlilik olmazMutlak butlan sebebi
Akıl hastalığıSakınca yoksa evlenilebilirSağlık kurulu raporu
Kısıtlı kişiYasal temsilcinin izniŞart
Engel varken evlenilirseButlan davası açılabilirSonuçları ağır

Beşinci satır en çok sorulan sorunun cevabıdır: kadın için öngörülen bekleme süresi, gebe olmadığının anlaşılması veya önceki eşle yeniden evlenilmesi hâlinde mahkemeden kaldırılabilir — bu, ayrı ve hızlı bir taleple gerçekleşir. Üçüncü satır ise aşılamaz sınırdır; hısımlık engeline rağmen yapılan evlilik butlanla sakatlanır.

Aracın sınırı: Bu araç kanuni koşullara göre bir ön değerlendirme yapar; sağlık raporu ve mahkeme kararı gerektiren durumları takdir edemez. Somut dosyanızdaki sonucu mahkeme belirler; araç bir ön değerlendirme sunar, hukuki görüş yerine geçmez.

Konunun tam anlatımı için: kimler birbiriyle evlenemez — evlenme engelleri, ehliyet şartları ve bekleme süresi orada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Redde itiraz ayrıntıları: TMK 138 itirazında görevli ve yetkili mahkeme, kesinlik, yabancı eşte belgeler ve örnek dilekçe için Nikâh Başvurusu Reddedildi: Evlendirme Memurunun Reddine İtiraz yazımıza bakın.

Akraba evliliği rehberi: Kuzenler, kayın hısımları ve evlatlık ilişkisinde evlenme yasağının sınırları ile yabancı eşin millî hukuku için Kuzen (Akraba) Evliliği Türkiye’de Yasal mı? yazımıza bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşandıktan sonra ne zaman evlenebilirim?

Kadın için kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren üç yüz gün sonra. Doğum yapılmışsa süre kendiliğinden biter; gebe olmadığı anlaşılırsa veya aynı eşle evlenilecekse mahkeme süreyi kaldırır.

Kuzenler evlenebilir mi?

Evet. Kanun amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenmeyi yasaklar; kuzenler bu kapsamda değildir.

Evlenme yaşı kaçtır?

On yedi. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. On altı yaş dolmadan hâkim izniyle dahi evlenilemez.

Bekleme süresine uyulmazsa evlilik iptal edilir mi?

Hayır. Bekleme süresine uyulmaması evlenmenin iptali sebebi değildir; yapılan evlilik geçerli sayılır.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bekleme süresi hangi tarihten başlar?

Boşanma ve iptalde mahkeme kararının kesinleştiği tarihten, ölümde ölüm tarihinden başlar. Nüfus Hizmetleri Kanunu da kadının bekleme süresinin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceğini belirtir (5490 s.K. m.26). Karar tarihi esas alınmaz.

Bekleme süresi Anayasa Mahkemesince kaldırıldı mı?

Hayır. Anayasa Mahkemesi, eski eşle yeniden evlenme hâli yönünden TMK m.132’ye yönelik itirazı oyçokluğuyla reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181; RG 31.12.2025). 300 günlük süre yürürlüktedir.

Bekleme süresinde evlenirsem doğacak çocuğun babası kim olur?

Çocuk önceki evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde ve ana yeniden evlendikten sonra doğarsa ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).

Eşimden boşandım; eski eşimin annesiyle veya çocuğuyla evlenebilir miyim?

Hayır. Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme, kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile yasaktır (TMK m.129/2). Buna karşılık eski eşin kardeşiyle evlenme engeli yoktur.

Yasal temsilcim evlenmeme izin vermiyor; ne yapabilirim?

Yasal temsilci haklı bir sebep olmaksızın izin vermezse hâkim, yasal temsilciyi dinledikten sonra küçüğün veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir (TMK m.128).

Evlendirme memuru başvurumu reddetti; itiraz edebilir miyim?

Evet. Evlenecek kişilerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenip kesin karara bağlanır. Mutlak butlan sebebine dayanan redlere karşı davalar basit yargılama usulüyle görülür (TMK m.138).

Yaşı küçükken evlenen kişi boşanınca yeniden küçük mü olur?

Hayır. Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m.11/2); uygulamada sonradan boşanmanın bu erginliği ortadan kaldırmadığı kabul edilir.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hısımlık ilişkisinin niteliği nüfus kayıtları üzerinden belirlenmelidir.

Bekleme süresi beklemek zorunda değilsiniz

Koşullar varsa mahkeme süreyi kaldırmak zorundadır.

Randevu Talep Edin


Post by Av. Fatma Öztürk