Evlenme Ehliyeti, Engelleri ve Bekleme Süresi Aracı — TMK m.124, m.129, m.132 (2026)

Evlenmenin önündeki üç ayrı engel türü vardır: yaş, hısımlık ve kadın için bekleme süresi. Üçü farklı kurallara tabidir; bekleme süresi belirli hâllerde kendiliğinden kalkar, bazı hısımlık ilişkileri sanılanın aksine engel oluşturmaz. Bu araç üçünü ayrı ayrı değerlendirir.

Bekleme Süresi: Üç Yüz Gün

TMK m.132’ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Sürenin amacı soybağı karışıklığını önlemektir; erkek bakımından böyle bir kısıtlama yoktur.

Süre boşanma veya iptal kararının kesinleştiği tarihten işler — karar tarihinden değil. Kocanın ölümü hâlinde ölüm tarihi esas alınır.

Üç hâlde bekleme süresi uygulanmaz:

Son iki hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur; koşul gerçekleşmişse süre kaldırılmak zorundadır. Süre kısaltılamaz veya uzatılamaz; ya tamamen kalkar ya da üç yüz gün beklenir.

Bekleme Süresinin Kaldırılması Davası

Dava, kadının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde — yoksa asliye hukuk mahkemesinde — hasımsız olarak açılır. Eski eşin katılması veya onay vermesi gerekmez.

Mahkeme, gebe olmadığının anlaşılması sebebine dayanan taleplerde kadını tam teşekküllü bir sağlık kuruluşuna sevk eder ve rapor üzerine karar verir. Dilekçeye kesinleşme şerhli boşanma ilamı ve nüfus kayıt örneği eklenir.

Bu, aile mahkemesindeki en hızlı sonuçlanan dava türlerinden biridir; tek delil sağlık raporu olduğundan genellikle birkaç hafta içinde karara bağlanır.

Evlenme Yaşı: On Yedi, İstisnaen On Altı

TMK m.124: erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir; olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.

Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m.126-127). Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermezse hâkime başvurulabilir.

Hısımlık Engelleri Sınırlı Sayıdadır

TMK m.129 evlenme engeli oluşturan hısımlık ilişkilerini sınırlı olarak sayar. Bu liste kıyas yoluyla genişletilemez.

Buna karşılık kayın hısımlığı engeli kalıcıdır: kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. Boşanma bu engeli ortadan kaldırmaz.

Diğer Engeller

Evli olmak. Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır (TMK m.130). Evlenme sırasında evli bulunmak mutlak butlan sebebidir.

Akıl hastalığı. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler (TMK m.133). Rapor olumluysa evlenme mümkündür; akıl hastalığı tek başına mutlak engel değildir. Buna karşılık evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması mutlak butlan sebebidir.

Ayırt etme gücünden yoksunluk. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması da mutlak butlan sebebidir.

Mutlak Butlan Süreye Tabi Değildir

Yukarıdaki engellere rağmen yapılan evlilik kendiliğinden geçersiz olmaz; butlan kararı verilene kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur.

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; her ilgili de dava açabilir ve dava hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak evlilik sona ermişse savcı resen dava açmaz.

Evlenme Başvurusu ve Belgeler

Evlenme, kadın ve erkeğin birlikte oturdukları yer evlendirme memurluğuna başvurmasıyla başlar. Başvuru, eşlerden birinin oturduğu yerde de yapılabilir.

Başvuruda sunulacak belgeler:

• Nüfus cüzdanı veya kimlik belgesi
• Evlenme beyannamesi — memurluk tarafından verilir, taraflarca imzalanır
• Sağlık raporu — evlenmeye engel hastalık bulunmadığına ilişkin
• Fotoğraf
• Önceki evlilik varsa kesinleşme şerhli boşanma ilamı veya ölüm belgesi
• Küçükse yasal temsilcinin izin belgesi, on altı-on yedi yaş arasında ise mahkeme izin kararı

Evlendirme memuru, evlenmeye engel bulunup bulunmadığını inceler. Engel varsa evlenme başvurusunu reddeder; ret kararına karşı ilgililer aile mahkemesine başvurabilir.

Nişanlanma ve Evlenmeden Kaçınma

Nişanlanma evlenme vaadiyle olur ve ana ile babanın rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz. Ancak nişanlanma, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez.

Nişanlılık haklı bir sebep olmaksızın bozulursa ya da taraflardan birine yüklenebilen bir sebeple sona ererse, kusuru olmayan taraf bakımından üç talep gündeme gelir:

• Maddi tazminat — evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan malî fedakârlıklar karşılığı uygun bir tazminat. Ana ve baba ile onlar gibi davranan kişiler de bu talebi ileri sürebilir.
• Manevi tazminat — kişilik hakkı ihlal edilen taraf için.
• Hediyelerin geri verilmesi — alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.

Nişanlılıktan doğan davalar, nişanlılığın sona ermesinden başlayarak bir yıllık zamanaşımına tabidir.

Bekleme Süresinde Doğan Çocuğun Durumu

Bekleme süresinin varlık sebebi, çocuğun babasının kim olduğu konusunda belirsizlik doğmasını önlemektir. Süreye uyulmadan yapılan bir evlilikte çocuk doğarsa bu belirsizlik fiilen ortaya çıkar.

Böyle bir durumda babalık karinesi devreye girer: evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası önceki kocadır. Yeni evlilik yapılmış olsa dahi karine önceki koca lehine işler.

Bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir. Karinenin hangi tarihlerde uygulanacağını ve dava sürelerini soybağı davaları süre aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Aracı Kullanırken: Ehliyet, Engel ve Bekleme Süresi

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci ve ikinci satırlar ehliyetin iki temel unsurudur: kanunda öngörülen yaşı doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak. Dördüncü satır ise mutlak engelleri kapsar — belirli derecedeki kan ve kayın hısımlığı evlenmeye kesin engeldir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Evlenebilir misiniz, Ne Zaman?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Beşinci satır en çok sorulan sorunun cevabıdır: kadın için öngörülen bekleme süresi, gebe olmadığının anlaşılması veya önceki eşle yeniden evlenilmesi hâlinde mahkemeden kaldırılabilir — bu, ayrı ve hızlı bir taleple gerçekleşir. Üçüncü satır ise aşılamaz sınırdır; hısımlık engeline rağmen yapılan evlilik butlanla sakatlanır.

Konunun tam anlatımı için: kimler birbiriyle evlenemez — evlenme engelleri, ehliyet şartları ve bekleme süresi orada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşandıktan sonra ne zaman evlenebilirim?

Kadın için kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren üç yüz gün sonra. Doğum yapılmışsa süre kendiliğinden biter; gebe olmadığı anlaşılırsa veya aynı eşle evlenilecekse mahkeme süreyi kaldırır.

Kuzenler evlenebilir mi?

Evet. Kanun amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenmeyi yasaklar; kuzenler bu kapsamda değildir.

Evlenme yaşı kaçtır?

On yedi. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. On altı yaş dolmadan hâkim izniyle dahi evlenilemez.

Bekleme süresine uyulmazsa evlilik iptal edilir mi?

Hayır. Bekleme süresine uyulmaması evlenmenin iptali sebebi değildir; yapılan evlilik geçerli sayılır.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hısımlık ilişkisinin niteliği nüfus kayıtları üzerinden belirlenmelidir.