Evlenmenin önündeki üç ayrı engel türü vardır: yaş, hısımlık ve kadın için bekleme süresi. Üçü farklı kurallara tabidir; bekleme süresi belirli hâllerde kendiliğinden kalkar, bazı hısımlık ilişkileri sanılanın aksine engel oluşturmaz. Bu araç üçünü ayrı ayrı değerlendirir.
Net Cevap: Evlenme yaşı 17’dir; hâkim olağanüstü durumda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını dolduranın evlenmesine izin verebilir, 18 yaşından küçükler ise yasal temsilcinin izniyle evlenir (TMK m.124, m.126). Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen, eşin üstsoyu ve altsoyu ile evlat edinme ilişkisi kesin engeldir; kuzenler ve eşin kardeşi arasında engel yoktur (TMK m.129). Evliliği sona eren kadın, sona ermeden itibaren 300 gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter, gebe olmadığı anlaşılırsa veya eski eşle yeniden evlenilecekse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m.132). Süre, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten işler (5490 s.K. m.26) ve Anayasa Mahkemesi kurala yönelik itirazı reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181).
Bekleme süresi belirli hâllerde mahkemece kaldırılmak zorundadır
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Evlenme Ehliyeti, Engelleri ve Bekleme Süresi (TMK m.124 · m.129 · m.132)
Evlenme Ehliyeti ve Engellerinde Mevzuat Haritası
Aracın her sonucu aşağıdaki hükümlerden birine dayanır. Kanun, evlenmenin önündeki engelleri iki gruba ayırır: ihlali evliliği butlanla sakatlayan kesin engeller ve yalnızca evlendirme memurunun nikâhı kıymamasına yol açan önleyici engeller.
| Hüküm | Ne düzenler? | Pratik önemi |
|---|---|---|
| TMK m.11/2 | Evlenme kişiyi ergin kılar. | Evlenen küçük ergin olur. |
| TMK m.118 | Nişanlanma evlenme vaadiyle olur; yasal temsilcilerin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz. | Nişanın bağlayıcılığı. |
| TMK m.124 | Evlenme yaşı 17; olağanüstü durumda ve pek önemli sebeple hâkim izniyle 16. | Yaş hesabının temeli. |
| TMK m.125 | Evlenmek için ayırt etme gücüne sahip olmak şarttır. | Ehliyetin ikinci unsuru. |
| TMK m.126-128 | Küçük ve kısıtlı yasal temsilcinin izniyle evlenir; haklı sebep olmadan izin verilmezse hâkim izin verebilir. | Yasal temsilci izni ve mahkemeye başvuru. |
| TMK m.129 | Kan hısımlığı, kayın hısımlığı ve evlat edinme kaynaklı evlenme yasakları. | Hısımlık engelinin sınırlı listesi. |
| TMK m.130 | Yeniden evlenmek isteyen, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır. | Evli olma engeli. |
| TMK m.132 | Kadın için 300 günlük bekleme süresi; doğumla sona erme; mahkemece kaldırma. | Bekleme süresi hesabı. |
| TMK m.133 | Akıl hastaları, tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez. | Akıl hastalığında rapor şartı. |
| TMK m.134-138 | Başvuru makamı, belgeler, inceleme, ret ve redde itiraz. | Nikâh başvurusu. |
| TMK m.145-147 | Mutlak butlan sebepleri, dava hakkı, dava hakkının sınırlanması. | Kesin engellerin yaptırımı. |
| TMK m.148-153 | Evlenmenin iptali (nispi butlan) sebepleri ve hak düşürücü süre. | Yanılma, aldatma, korkutma, izin eksikliği. |
| TMK m.154 | Kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi evlenmenin butlanını gerektirmez. | Bekleme süresi önleyici engeldir. |
| TMK m.156 | Butlan hâkim kararıyla gerçekleşir; karara kadar evlilik geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. | Butlanın etkisi. |
| TMK m.285, m.290 | Babalık karinesi ve karinelerin çakışması. | Bekleme süresinde doğan çocuk. |
| 5490 s.K. m.26 | Kadının bekleme süresi, mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder. | Sürenin başlangıcı. |
| HMK m.382/2-b | Henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme, evlendirme memurunun ret kararına itiraz ve bekleme süresinin kaldırılması çekişmesiz yargı işleridir. | Dava türü ve usul. |
Bekleme Süresi: Üç Yüz Gün
TMK m.132’ye göre evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Sürenin amacı soybağı karışıklığını önlemektir; erkek bakımından böyle bir kısıtlama yoktur.
Süre boşanma veya iptal kararının kesinleştiği tarihten işler — karar tarihinden değil. Kocanın ölümü hâlinde ölüm tarihi esas alınır.
Üç hâlde bekleme süresi uygulanmaz:
| Hâl | Sonuç |
|---|---|
| Doğum yapılması | Süre kendiliğinden biter; dava gerekmez |
| Gebe olmadığının anlaşılması | Mahkeme süreyi kaldırır |
| Aynı eşle yeniden evlenme | Mahkeme süreyi kaldırır |
Son iki hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur; koşul gerçekleşmişse süre kaldırılmak zorundadır. Süre kısaltılamaz veya uzatılamaz; ya tamamen kalkar ya da üç yüz gün beklenir.
Süreye uyulmadan yapılan evlilik geçersiz değildir. Bekleme süresine uyulmaması evlenmenin iptali sebebi oluşturmaz; yapılan evlilik geçerli sayılır ve iptal edilmez. Bu, kuralın niteliğine ilişkin en sık karıştırılan noktadır. Buna karşılık nikâhı kıyan görevlinin sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir.
Bekleme Süresinin Kaldırılması Davası
Dava, kadının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde — yoksa asliye hukuk mahkemesinde — hasımsız olarak açılır. Eski eşin katılması veya onay vermesi gerekmez.
Mahkeme, gebe olmadığının anlaşılması sebebine dayanan taleplerde kadını tam teşekküllü bir sağlık kuruluşuna sevk eder ve rapor üzerine karar verir. Dilekçeye kesinleşme şerhli boşanma ilamı ve nüfus kayıt örneği eklenir.
Bu talep çekişmesiz yargı işleri arasında sayılır (HMK m.382/2-b-4). Belirleyici delil çoğu zaman sağlık raporu olduğundan uygulamada kısa sürede sonuçlanabilir; süre mahkemenin iş yüküne ve raporun alınma süresine bağlıdır.
Kuzenler arasında evlenme engeli bulunmamaktadır
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Evlenme Yaşı: On Yedi, İstisnaen On Altı
TMK m.124: erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir; olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.
| Yaş | Durum |
|---|---|
| 16 yaş altı | Evlenme ehliyeti yoktur; hâkim izniyle dahi mümkün değildir |
| 16–17 arası | Yalnızca hâkim izniyle, olağanüstü durumlarda |
| 17–18 arası | Yasal yaş dolmuştur; yasal temsilci izni gerekir |
| 18 ve üzeri | Ehliyet tamdır; izin aranmaz |
Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m.126-127). Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermezse hâkim, yasal temsilciyi dinledikten sonra küçüğün veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir (TMK m.128).
Evlenmeyle ergin olunur. Yaşı küçük olan kişi evlenmekle ergin hâle gelir ve sonradan boşanma bu sonucu değiştirmez. Evlenme yaşına aykırılık, TMK m.145’teki mutlak butlan sebepleri ve TMK m.148-153’teki iptal sebepleri arasında ayrıca sayılmamıştır; evlendirme memuru böyle bir başvuruyu reddeder (TMK m.137/2). Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçüğün evlenmesinin iptalini ise izni alınmayan yasal temsilci dava edebilir; kişi sonradan ergin olursa veya kadın gebe kalırsa iptal kararı verilemez (TMK m.153). Fiil ayrıca ceza hukuku bakımından değerlendirilebilir.
Hısımlık Engelleri Sınırlı Sayıdadır
TMK m.129 evlenme engeli oluşturan hısımlık ilişkilerini sınırlı olarak sayar. Bu liste kıyas yoluyla genişletilemez.
| İlişki | Engel |
|---|---|
| Üstsoy – altsoy | VAR |
| Kardeşler | VAR |
| Amca, dayı, hala, teyze ile yeğen | VAR |
| Eşin üstsoyu veya altsoyu | VAR — evlilik sona erse bile |
| Evlât edinen – evlâtlık | VAR |
| Kuzenler | YOK |
| Eşin kardeşi | YOK |
İki satır en sık yanlış bilinendir. Yasak, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen arasındadır; bir kuşak aşağıda, yani kuzenler arasında bu yasak sona erer. Aynı biçimde kayın hısımlığı engeli yalnızca eşin üstsoyu ve altsoyu bakımından geçerlidir; eşin kardeşi bu kapsamda değildir.
Buna karşılık kayın hısımlığı engeli kalıcıdır: kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. Boşanma bu engeli ortadan kaldırmaz.
Diğer Engeller
Evli olmak. Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır (TMK m.130). Evlenme sırasında evli bulunmak mutlak butlan sebebidir (TMK m.145/1); ancak önceki evlilik butlan kararından önce sona ermiş ve ikinci evlilikteki diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m.147/3).
Akıl hastalığı. Akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbî sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemezler (TMK m.133). Rapor olumluysa evlenme mümkündür; akıl hastalığı tek başına mutlak engel değildir. Buna karşılık evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması mutlak butlan sebebidir.
Ayırt etme gücünden yoksunluk. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması da mutlak butlan sebebidir.
Mutlak Butlan Süreye Tabi Değildir
Yukarıdaki engellere rağmen yapılan evlilik kendiliğinden geçersiz olmaz; butlan kararı verilene kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur.
Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; her ilgili de dava açabilir ve dava hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; her ilgili ise butlanın tespitini isteyebilir (TMK m.146-147).
Evlenme Başvurusu ve Belgeler
Evlenmek isteyen kadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar (TMK m.134).
Başvuruda sunulacak belgeler:
- Nüfus cüzdanı veya kimlik belgesi
- Evlenme beyannamesi — memurluk tarafından verilir, taraflarca imzalanır
- Sağlık raporu — evlenmeye engel hastalık bulunmadığına ilişkin
- Fotoğraf
- Önceki evlilik varsa kesinleşme şerhli boşanma ilamı veya ölüm belgesi
- Küçükse yasal temsilcinin izin belgesi, on altı-on yedi yaş arasında ise mahkeme izin kararı
Evlendirme memuru, evlenmeye engel bulunup bulunmadığını inceler. Engel varsa evlenme başvurusunu reddeder; ret kararına karşı evlenecek kişilerden her biri mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenerek kesin karara bağlanır (TMK m.137-138).
Bekleme süresi memurlukta kontrol edilir. Üç yüz gün dolmamışsa ve elinizde kaldırma kararı yoksa nikâh kıyılmaz. Bu nedenle boşanmanın kesinleşmesinden sonra yeni evlilik planlıyorsanız, süreyi baştan hesaplamak ve gerekiyorsa kaldırma davasını erken açmak gerekir. Kaldırma kararının verilmesi, kesinleşmesi ve nüfusa işlenmesi zaman alabileceğinden nikâh tarihi buna göre belirlenmelidir.
Nişanlanma ve Evlenmeden Kaçınma
Nişanlanma evlenme vaadiyle olur ve yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz (TMK m.118). Ancak nişanlanma, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez.
Nişanlılık haklı bir sebep olmaksızın bozulursa ya da taraflardan birine yüklenebilen bir sebeple sona ererse, kusuru olmayan taraf bakımından üç talep gündeme gelir:
- Maddi tazminat — evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan malî fedakârlıklar karşılığı uygun bir tazminat. Ana ve baba ile onlar gibi davranan kişiler de bu talebi ileri sürebilir.
- Manevi tazminat — kişilik hakkı ihlal edilen taraf için.
- Hediyelerin geri verilmesi — alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
Nişanlılıktan doğan davalar, nişanlılığın sona ermesinden başlayarak bir yıllık zamanaşımına tabidir.
Alışılmış hediyeler geri istenemez. Geri verme yükümlülüğü yalnızca alışılmışın dışındaki hediyeler bakımından doğar. Günlük yaşamda mutat sayılan armağanlar bu kapsamda değildir. Neyin alışılmış sayılacağı tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre belirlenir; takı ve benzeri değerli eşyalar uygulamada ayrıca değerlendirilir.
Bekleme Süresinde Doğan Çocuğun Durumu
Bekleme süresinin varlık sebebi, çocuğun babasının kim olduğu konusunda belirsizlik doğmasını önlemektir. Süreye uyulmadan yapılan bir evlilikte çocuk doğarsa bu belirsizlik fiilen ortaya çıkar.
Böyle bir durumda iki babalık karinesi çakışır. Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kural olarak önceki kocadır (TMK m.285/1). Ancak çocuk bu süre içinde ve ana yeniden evlendikten sonra doğmuşsa ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Bu karine soybağının reddi davasıyla çürütülebilir. Karinenin hangi tarihlerde uygulanacağını ve dava sürelerini soybağı davaları süre aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Pratik sonuç: bekleme süresi dolmadan evlenilmesi hâlinde evlilik geçerli olsa bile, doğacak çocuk TMK m.290 uyarınca ikinci kocanın soybağına bağlanır; çocuğun gerçek babası önceki koca ise bu karinenin soybağının reddi davasıyla çürütülmesi gerekir. Bu durumun düzeltilmesi ayrı bir dava gerektirir ve zaman alır. Kaldırma davasını açıp karar almak, bu riski baştan ortadan kaldırır.
Araç Nasıl Hesaplar?
- Bekleme süresi: Girdiğiniz sona erme tarihine 300 gün ekleyerek sürenin son gününü, bunun ertesi gününü de en erken nikâh tarihi olarak gösterir. Doğum tarihi sona ermeden sonraysa süreyi doğumla bitmiş kabul eder (TMK m.132/2); gebe olmama veya eski eşle evlenme seçilirse kaldırma kararının alınması gerektiğini belirtir.
- Evlenme yaşı: Doğum tarihine göre bugünkü tam yaşı ve 16, 17, 18 yaşların dolduğu tarihleri hesaplar; her eşik için gereken izni gösterir.
- Engel kontrolü: Seçtiğiniz ilişkiyi TMK m.129, m.130, m.133 ve m.145 karşısında değerlendirir. Kanunda sayılmayan ilişkiler engel kabul edilmez; çünkü engeller sınırlı sayıdadır.
Araç hiçbir veriyi kaydetmez; hesap yalnızca tarayıcınızda yapılır. Sonuç bir ön değerlendirmedir; kesin durum nüfus kayıtları ve mahkeme kararlarıyla belirlenir.
Anayasa Mahkemesi Kararı: Bekleme Süresi Yürürlükte
Bekleme süresinin yalnızca kadına uygulanması uzun süredir eleştirilmektedir. İstanbul 8. Aile Mahkemesi, eski eşiyle yeniden evlenmek isteyen bir kadının açtığı bekleme süresinin kaldırılması davasında TMK m.132’nin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi itirazı oyçokluğuyla reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181; RG 31.12.2025, Sayı 33124).
| Konu | Karar |
|---|---|
| İncelenen kural | TMK m.132/1 ile m.132/3’teki “evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri” ibaresi; inceleme eski eşle yeniden evlenme hâli yönünden yapıldı |
| Sonuç | Anayasa’ya aykırı bulunmadı; itiraz oyçokluğuyla reddedildi |
| Gebe olmama ve doğum hükümleri | Davada uygulanacak kural olmadığından yetkisizlik nedeniyle oybirliğiyle reddedildi |
| Çoğunluk gerekçesi | Kural özel ve aile hayatına saygı hakkına (Anayasa m.20) müdahaledir; ancak soybağının sağlıklı belirlenmesi, kamu düzeni ve çocuğun korunması amaçlarına hizmet eder; eski eşle evlenecek kadın yalnızca mahkemeye başvurarak süreyi kaldırabildiğinden ve mahkemenin takdir yetkisi bulunmadığından orantısız bir yük yoktur |
| Karşıoylar | Dört üye; cinsiyete dayalı farklı muamele, DNA testi gibi daha hafif araçların varlığı ve mahremiyete müdahale gerekçeleriyle |
Bu karar nedeniyle 300 günlük süre yürürlüktedir ve evlendirme memurluklarında uygulanmaya devam etmektedir. Kaldırma kararı olmadan süre dolmadan nikâh kıyılmaz.
Süre Hesabı: Başlangıç, Son Gün ve En Erken Nikâh Tarihi
TMK m.132 süreyi “evliliğin sona ermesinden başlayarak” saymaktadır. Boşanma ve iptalde evlilik, kararın kesinleşmesiyle sona erer; Nüfus Hizmetleri Kanunu da kadının bekleme süresinin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceğini açıkça belirtir (5490 s.K. m.26). Ölümde ise ölüm tarihi esas alınır. Kesinleşme tarihi, kesinleşme şerhli karar örneğinden veya nüfus kaydından görülür.
Gün olarak belirlenen sürelerde başlangıç günü sayılmaz. Bu nedenle araç, sürenin son gününü evliliğin sona erdiği tarihe 300 gün ekleyerek bulur ve en erken nikâh tarihini bunun ertesi günü olarak gösterir. Bu yaklaşım, sınır tarihte memurlukla yaşanabilecek tartışmayı önleyen temkinli hesaptır.
| Kesinleşme tarihi | Sürenin son günü (+300) | En erken nikâh tarihi |
|---|---|---|
| 15.01.2026 | 11.11.2026 | 12.11.2026 |
| 01.03.2026 | 26.12.2026 | 27.12.2026 |
| 30.06.2026 | 26.04.2027 | 27.04.2027 |
| 14.10.2026 | 10.08.2027 | 11.08.2027 |
Karar tarihi ile kesinleşme tarihi farklıdır. Boşanma kararına karşı istinaf veya temyize gidilmişse kesinleşme aylar, hatta yıllar sonra gerçekleşebilir; 300 gün de ancak o tarihten işlemeye başlar. Kesinleşme anının belirlenmesi için boşanma kararı ne zaman kesinleşir rehberimize bakabilirsiniz.
Bekleme Süresinde Evlenilirse Çocuğun Babası Kim Sayılır? (TMK m.285 ve m.290)
Bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilik geçerlidir (TMK m.154); ancak bu dönemde doğan çocuk için iki babalık karinesi çakışabilir. Kanun bu çakışmayı açık bir kuralla çözer:
| Doğum zamanı | Baba sayılan | Dayanak |
|---|---|---|
| Önceki evlilik sırasında | Önceki koca | TMK m.285/1 |
| Önceki evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde, kadın yeniden evlenmeden önce | Önceki koca | TMK m.285/1 |
| 300 gün içinde ve kadın yeniden evlendikten sonra | İkinci evlilikteki koca | TMK m.290/1 |
| Aynı durumda ikinci kocanın babalığı çürütülürse | İlk evlilikteki koca | TMK m.290/2 |
| 300 günden sonra, kadın evlenmemişse | Kocaya bağlanması için ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatı gerekir | TMK m.285/2 |
Bu nedenle bekleme süresi dolmadan evlenilip çocuk doğarsa, çocuk kural olarak ikinci kocanın soybağına bağlanır. Gerçek baba önceki koca ise ikinci kocanın babalığının soybağının reddi davasıyla çürütülmesi gerekir; dava süreleri için soybağı davaları süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Kesin Engel mi, Önleyici Engel mi?
Bütün evlenme engelleri aynı yaptırıma bağlı değildir. Evlendirme memuru hepsinde başvuruyu reddeder (TMK m.137/2); ancak engele rağmen nikâh kıyılmışsa sonuç engelin türüne göre değişir:
| Engel | Yaptırım | Dava kimde, ne zamana kadar? |
|---|---|---|
| Evlenme sırasında evli olmak | Mutlak butlan (TMK m.145/1) | Savcı ve her ilgili; süre yok. Önceki evlilik karardan önce sona ermiş ve diğer eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m.147/3) |
| Sürekli ayırt etme gücü yokluğu | Mutlak butlan (TMK m.145/2) | Savcı ve her ilgili; ancak eş ayırt etme gücünü sonradan kazanmışsa dava yalnız o eş tarafından açılabilir (TMK m.147/2) |
| Evlenmeye engel derecede akıl hastalığı | Mutlak butlan (TMK m.145/3) | Savcı ve her ilgili; ancak akıl hastalığı iyileşmişse dava yalnız o eş tarafından açılabilir (TMK m.147/2) |
| Yasak hısımlık | Mutlak butlan (TMK m.145/4) | Savcı ve her ilgili; süre yok |
| Yasal temsilci izni olmadan evlenme | İptal (TMK m.153) | Yalnızca izni alınmayan yasal temsilci; kişi ergin olur, kısıtlılıktan çıkar veya kadın gebe kalırsa iptal edilemez |
| Geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma | İptal (TMK m.148-151) | İlgili eş; öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde evlenmeden itibaren 5 yıl (TMK m.152) |
| Bekleme süresine uymama | Butlan yok (TMK m.154) | Evlilik geçerlidir; yalnızca soybağı karineleri çakışabilir |
Butlan hâkim kararıyla gerçekleşir; karar verilinceye kadar evlilik geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156). Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; her ilgili ise butlanın tespitini isteyebilir (TMK m.147/1). Butlan davalarının süreleri için evlenmenin butlanı süre aracımızı, kavramın ayrıntısı için evliliğin butlanı: mutlak ve nispi sebepler rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hısımlık Engelinde Sık Sorulan Örnekler
TMK m.129 üç grup sayar: kan hısımlığı (üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen), kayın hısımlığı (eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu) ve evlat edinme (evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu veya eşi). Liste sınırlıdır; aşağıdaki örnekler bu üç gruba göre değerlendirilmiştir.
| İlişki | Engel | Açıklama |
|---|---|---|
| Ana veya baba bir kardeş | VAR | Kanun kardeşler arasında ayrım yapmaz (TMK m.129/1) |
| Kuzen (amca, dayı, hala, teyze çocuğu) | YOK | Yasak yeğende biter |
| Eski eşin annesi veya babası | VAR | Kayın hısımlığı evlilik sona erse de devam eder (TMK m.129/2) |
| Eşin önceki evliliğinden çocuğu (üvey çocuk) | VAR | Eşin altsoyudur (TMK m.129/2) |
| Babanın eski eşi (üvey anne) | VAR | Kişi, babasının eşi bakımından o eşin altsoyu konumundadır (TMK m.129/2) |
| Eşin kardeşi (baldız, kayınbirader, görümce) | YOK | Kayın engeli yalnız üstsoy ve altsoy için geçerlidir |
| Elti, bacanak, yenge, enişte | YOK | Kanunda sayılan bir hısımlık değildir |
| Evlat edinenin eşi ile evlatlık | VAR | Evlat edinen ile evlatlığın eşi veya altsoyu arasında yasak vardır (TMK m.129/3) |
| Evlat edinenin öz çocuğu ile evlatlık | VAR | Evlatlık ile evlat edinenin altsoyu arasında da yasak vardır (TMK m.129/3) |
| Kan bağı olmayan üvey kardeşler | YOK | Kanunda sayılmamıştır |
Engel listesinin ayrıntılı açıklaması için kimler birbiriyle evlenemez rehberimize bakabilirsiniz.
16 Yaşında Evlenme İzni ve Yasal Temsilci İzni: Usul
| Yaş | Gereken izin | Nasıl alınır? |
|---|---|---|
| 16 yaşını doldurmamış | Evlenme mümkün değildir | Hâkim izniyle dahi evlenilemez (TMK m.124) |
| 16 yaşını doldurmuş, 17 yaşını doldurmamış | Hâkim izni ve yasal temsilci izni | Henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-1); hâkim olağanüstü durum ve pek önemli sebep arar, olanak bulundukça ana ve babayı veya vasiyi dinler (TMK m.124/2) |
| 17 yaşını doldurmuş, 18 yaşından küçük | Yasal temsilci izni | İmzası onaylanmış yazılı izin belgesi memurluğa verilir (TMK m.126, m.136); izin haklı sebep olmadan verilmezse hâkim izin verebilir (TMK m.128) |
| 18 yaş ve üzeri | İzin gerekmez | Ergin kişi kendi iradesiyle evlenir |
| Kısıtlı (yaşı ne olursa olsun) | Yasal temsilci izni | TMK m.127; izin verilmezse TMK m.128 |
Hâkimin TMK m.124/2 uyarınca verdiği izin istisnaidir; “olağanüstü durum” ve “pek önemli sebep” birlikte aranır ve çocuğun üstün yararı gözetilir. Evlenme yaşına ilişkin ayrıntılı açıklama için evlenme yaşı kaçtır rehberimize bakabilirsiniz.
Nikâh Başvurusu: Belgeler, İnceleme ve Redde İtiraz (TMK m.134-138)
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru yeri | Kadın ve erkek, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur | TMK m.134/1 |
| Evlendirme memuru | Belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya görevlendireceği memur; köylerde muhtar | TMK m.134/2 |
| Belgeler | Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği; önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge; küçük veya kısıtlı için yasal temsilcinin imzası onaylanmış yazılı izni; evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu | TMK m.136 |
| İnceleme | Memur eksikliği tamamlar veya tamamlattırır; usule aykırılık, ehliyetsizlik veya yasal engel varsa başvuruyu reddeder ve yazıyla hemen bildirir | TMK m.137 |
| İtiraz | Evlenecek kişilerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenip kesin karara bağlanır; mutlak butlan sebebine dayanan redlere karşı davalar basit yargılama usulüyle görülür | TMK m.138 |
Sağlık raporunun nasıl alınacağı için evlilik öncesi sağlık raporu rehberimize bakabilirsiniz.
Kaldırma Talebinde Usul
- Niteliği: Yeniden evlenmede bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-4); karşı taraf gösterilmez.
- Görevli mahkeme: Aile hukukundan doğan işler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
- Belgeler: Kesinleşme şerhli boşanma veya iptal kararı ya da ölüm kaydı, nüfus kayıt örneği; gebe olmama sebebine dayanılıyorsa sağlık raporu, doğum sebebiyle ise doğum belgesi (doğumda süre kendiliğinden biter).
- Hâkimin yetkisi: Kanun “mahkeme bu süreyi kaldırır” der; koşullar ispatlanmışsa talep reddedilemez. Anayasa Mahkemesi de eski eşle evlenmede mahkemenin takdir yetkisi bulunmadığını vurgulamıştır (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181).
- Kesinleşme ve nüfus: Kaldırma kararının kesinleşip nüfus kaydına işlenmesinden sonra evlendirme memurluğuna başvurulmalıdır.
Dilekçe örneği için iddet müddetinin kaldırılması dilekçesi sayfamıza, sürecin ayrıntısı için boşanır boşanmaz yeniden evlenebilir miyim rehberimize bakabilirsiniz.
Nikâh Planlarken Kontrol Listesi
- Yaş: İki tarafın da 17 yaşını doldurduğunu; 18’den küçükse yasal temsilci izninin, 16-17 arasında ise mahkeme izin kararının bulunduğunu kontrol edin (TMK m.124, m.126, m.136).
- Önceki evlilik: Kesinleşme şerhli boşanma kararı veya ölüm kaydı hazır olmalı (TMK m.130, m.136).
- Bekleme süresi: Kadın için kesinleşme tarihinden itibaren 300 günün dolup dolmadığını hesaplayın; dolmamışsa kaldırma kararını önceden alın.
- Hısımlık: Taraflar arasındaki bağı nüfus kayıtlarından teyit edin; özellikle kayın hısımlığı ve evlat edinme ilişkileri.
- Sağlık raporu: Evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren rapor; akıl hastalığı varsa resmî sağlık kurulu raporu (TMK m.133).
- Başvuru yeri: İçinizden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğu (TMK m.134).
Aracı Kullanırken: Ehliyet, Engel ve Bekleme Süresi
Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.
| Girdi | Nerede bulunur | Dikkat |
|---|---|---|
| Yaş | Doğum tarihi | Olağan ve istisnai yaş sınırı |
| Ayırt etme gücü | Sağlık durumu | Mutlak şart |
| Vesayet durumu | Kısıtlılık var mı | İzin gerekebilir |
| Hısımlık | Taraflar arasındaki bağ | Kesin engel olabilir |
| Önceki evlilik | Sona erdi mi, ne zaman | Bekleme süresi |
| Sağlık raporu | Evlenme muayenesi | Zorunlu belge |
Birinci ve ikinci satırlar ehliyetin iki temel unsurudur: kanunda öngörülen yaşı doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip bulunmak. Dördüncü satır ise mutlak engelleri kapsar — belirli derecedeki kan ve kayın hısımlığı evlenmeye kesin engeldir.
Sonucu Nasıl Okumalısınız: Evlenebilir misiniz, Ne Zaman?
Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.
| Çıkan sonuç | Ne anlama gelir | Atılacak adım |
|---|---|---|
| Tüm koşullar tamam | Başvuru yapılabilir | Belgeleri hazırlayın |
| Yaş küçük | İstisnai hâllerde mahkeme kararı gerekir | Sınırlı |
| Hısımlık engeli | Kesin engel — aşılamaz | Evlilik butlanla sakat olur |
| Bekleme süresi (iddet) | Kadın için önceki evliliğin sona ermesinden itibaren | Belirli süre |
| Süre kaldırılabilir mi | Evet — mahkemeden kaldırılması istenebilir | Gebe olmadığının tespiti |
| Mevcut evlilik | Sona ermeden yeni evlilik olmaz | Mutlak butlan sebebi |
| Akıl hastalığı | Sakınca yoksa evlenilebilir | Sağlık kurulu raporu |
| Kısıtlı kişi | Yasal temsilcinin izni | Şart |
| Engel varken evlenilirse | Butlan davası açılabilir | Sonuçları ağır |
Beşinci satır en çok sorulan sorunun cevabıdır: kadın için öngörülen bekleme süresi, gebe olmadığının anlaşılması veya önceki eşle yeniden evlenilmesi hâlinde mahkemeden kaldırılabilir — bu, ayrı ve hızlı bir taleple gerçekleşir. Üçüncü satır ise aşılamaz sınırdır; hısımlık engeline rağmen yapılan evlilik butlanla sakatlanır.
Aracın sınırı: Bu araç kanuni koşullara göre bir ön değerlendirme yapar; sağlık raporu ve mahkeme kararı gerektiren durumları takdir edemez. Somut dosyanızdaki sonucu mahkeme belirler; araç bir ön değerlendirme sunar, hukuki görüş yerine geçmez.
Konunun tam anlatımı için: kimler birbiriyle evlenemez — evlenme engelleri, ehliyet şartları ve bekleme süresi orada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Redde itiraz ayrıntıları: TMK 138 itirazında görevli ve yetkili mahkeme, kesinlik, yabancı eşte belgeler ve örnek dilekçe için Nikâh Başvurusu Reddedildi: Evlendirme Memurunun Reddine İtiraz yazımıza bakın.
Akraba evliliği rehberi: Kuzenler, kayın hısımları ve evlatlık ilişkisinde evlenme yasağının sınırları ile yabancı eşin millî hukuku için Kuzen (Akraba) Evliliği Türkiye’de Yasal mı? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşandıktan sonra ne zaman evlenebilirim?
Kadın için kural olarak boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren üç yüz gün sonra. Doğum yapılmışsa süre kendiliğinden biter; gebe olmadığı anlaşılırsa veya aynı eşle evlenilecekse mahkeme süreyi kaldırır.
Kuzenler evlenebilir mi?
Evet. Kanun amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenmeyi yasaklar; kuzenler bu kapsamda değildir.
Evlenme yaşı kaçtır?
On yedi. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. On altı yaş dolmadan hâkim izniyle dahi evlenilemez.
Bekleme süresine uyulmazsa evlilik iptal edilir mi?
Hayır. Bekleme süresine uyulmaması evlenmenin iptali sebebi değildir; yapılan evlilik geçerli sayılır.
Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.
Bekleme süresi hangi tarihten başlar?
Boşanma ve iptalde mahkeme kararının kesinleştiği tarihten, ölümde ölüm tarihinden başlar. Nüfus Hizmetleri Kanunu da kadının bekleme süresinin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade edeceğini belirtir (5490 s.K. m.26). Karar tarihi esas alınmaz.
Bekleme süresi Anayasa Mahkemesince kaldırıldı mı?
Hayır. Anayasa Mahkemesi, eski eşle yeniden evlenme hâli yönünden TMK m.132’ye yönelik itirazı oyçokluğuyla reddetmiştir (AYM, 10.09.2025, E.2024/233, K.2025/181; RG 31.12.2025). 300 günlük süre yürürlüktedir.
Bekleme süresinde evlenirsem doğacak çocuğun babası kim olur?
Çocuk önceki evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içinde ve ana yeniden evlendikten sonra doğarsa ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Eşimden boşandım; eski eşimin annesiyle veya çocuğuyla evlenebilir miyim?
Hayır. Eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme, kayın hısımlığını meydana getiren evlilik sona ermiş olsa bile yasaktır (TMK m.129/2). Buna karşılık eski eşin kardeşiyle evlenme engeli yoktur.
Yasal temsilcim evlenmeme izin vermiyor; ne yapabilirim?
Yasal temsilci haklı bir sebep olmaksızın izin vermezse hâkim, yasal temsilciyi dinledikten sonra küçüğün veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir (TMK m.128).
Evlendirme memuru başvurumu reddetti; itiraz edebilir miyim?
Evet. Evlenecek kişilerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz dosya üzerinden incelenip kesin karara bağlanır. Mutlak butlan sebebine dayanan redlere karşı davalar basit yargılama usulüyle görülür (TMK m.138).
Yaşı küçükken evlenen kişi boşanınca yeniden küçük mü olur?
Hayır. Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m.11/2); uygulamada sonradan boşanmanın bu erginliği ortadan kaldırmadığı kabul edilir.
⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.11, 118, 124-138, 145-156, 285, 290) — mevzuat.gov.tr
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (m.26) — mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.382) — mevzuat.gov.tr
- Anayasa Mahkemesi, E.2024/233, K.2025/181 (TMK m.132) — normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Hısımlık ilişkisinin niteliği nüfus kayıtları üzerinden belirlenmelidir.
Aile ve boşanma hukuku araçları
- Boşanma sebepleri ve hak düşürücü süre hesaplama
- Soybağı davaları süre hesaplama
- Evlât edinme koşulları ve süreleri (TMK m.305-320)
- Evlenmenin butlanı ve iptal süresi (TMK m.145-160)
- Aile konutu şerhi ve eşin rızası (TMK m.194)
- Nafaka hesaplama ve artırım
- Katılma alacağı hesaplama (mal rejimi)
- Değer artış payı ve mal sınıflandırma
- 6284 tedbir süreleri hesaplama
Genel araçlar
📘 İlgili Rehberler
Bekleme süresi beklemek zorunda değilsiniz
Koşullar varsa mahkeme süreyi kaldırmak zorundadır.


