Dava Harcı ve Açılış Maliyeti Hesaplama Aracı (2026)

Dava açarken ödenecek tutar tek kalem değildir: başvurma harcı, peşin harç, gider avansı ve vekâlet pulu ayrı ayrı hesaplanır. Konusu para olan davalarda peşin harç, 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 28/a uyarınca nispi harcın dörtte biridir — tamamı değil. Aynı fıkra bir de istisna içerir ve uygulamada en sık atlanan kural budur: ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin harç oranı yirmide birdir. Bu araç açılış maliyetini, karar aşamasında kalan bakiyeyi, ıslah harcını ve feragat hâlindeki iadeyi birlikte gösterir.

Mevzuat Haritası

Harç Kalemleri

Nispi Harç: Binde 68,31’in Dörtte Biri

Konusu para olan veya para ile değerlendirilebilen davalarda karar ve ilam harcı, (1) sayılı Tarife uyarınca hüküm altına alınan değerin binde 68,31‘idir. Dava açılırken bunun tamamı ödenmez.

m. 28/a’nın metni şudur: “Karar ve ilam harçlarının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Şu kadar ki, ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak uygulanır. Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmez.“

Yirmide bir kuralı kimleri kapsar? Fıkra “ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davaları” der. Uygulamada bu kapsama trafik kazasından, iş kazasından, meslek hastalığından ve tıbbi uygulama hatasından doğan bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı davaları girer. Aradaki fark küçük değildir: 1.000.000 TL’lik bir talepte peşin harç 17.077,50 TL yerine 3.415,50 TL‘dir.

Bakiye harcın gözden kaçan sonucu. m. 28/a’nın son cümlesi uyarınca bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması; hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir. Yani bakiye harç ödenmediği gerekçesiyle istinaf başvurusu reddedilemez. Buna karşılık m. 32 uyarınca yargı harçları ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz; iki hüküm birlikte okunmalıdır.

Anayasa Mahkemesi kararı. m. 28/a’nın birinci cümlesi, Anayasa Mahkemesi’nin 8/9/2022 tarihli kararıyla davalısı harçtan muaf olan kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden iptal edilmiştir. Bu tür davalarda peşin harç uygulaması ayrıca değerlendirilmelidir.

Bakiye harç kural olarak davayı kaybeden taraftan tahsil edilir. Kısmen kabul hâlinde harç yalnızca hükmedilen kısım üzerinden hesaplanır; fazla yatırılan peşin harç ise m. 31 uyarınca “işin hitamında ödenmesi gerekenden fazla olduğu anlaşılırsa fazlalık istek üzerine geri verilir”. Dikkat: iade kendiliğinden yapılmaz, talep şarttır.

Belirsiz Alacak ve Kısmi Dava: Harcı Erteleyen Yol

Alacağın tam miktarı dava başında bilinemiyorsa — işçilik alacakları buna tipik örnektir — belirsiz alacak davası veya kısmi dava açılabilir. Böylece yüksek nispi peşin harç baştan ödenmez.

Gerçek miktar bilirkişi raporuyla ortaya çıktığında talep ıslah yoluyla artırılır ve harç yalnızca fark üzerinden tamamlanır: (yeni talep − başlangıç talebi) × binde 68,31 ÷ 4. Araç bu tutarı ayrıca hesaplar.

Maktu Harç: Para ile Ölçülemeyen Davalar

Boşanma, velayet, soybağı, isim değişikliği gibi konusu para ile ölçülemeyen davalarda nispi harç uygulanmaz; maktu karar ve ilam harcı alınır.

Ödeme zamanı m. 27’dedir: “(1) sayılı tarifede yazılı maktu harçlar ilgili bulunduğu işlemin yapılmasından önce peşin olarak ödenir. Mahiyetleri icabı işin sonunda hesap edilip alınması gerekenler, harç alacağının doğması tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenir. Harç peşin veya süresinde ödenmemiş ise, müteakip muamelelere ancak harç ödendikten sonra devam olunur.”

Bir boşanma davasında açılış harcı, başvurma harcı ile maktu karar harcının toplamıdır. Buna gider avansı eklendiğinde gerçek açılış maliyeti ortaya çıkar; çekişmeli dosyalarda bilirkişi, pedagog ve tanık giderleri bu tutarı yükseltir.

Harca Esas Değer ve m. 30’un Yaptırımı

m. 30 — değer sonradan yükselirse. Madde, muhakeme sırasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde bildirilenden fazla olduğunun anlaşılması hâlinde yalnız o celse için muhakemeye devam olunacağını; takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunamayacağını öngörür. Ayrıca dosyanın işleme konulması, noksan harcın ödenmesine bağlıdır.

Bu hüküm, değeri düşük göstermenin neden işe yaramadığını açıklar: mahkeme değeri resen belirler, yargılama fiilen durur ve dosya işlemden kaldırılma riskine girer.

Eksik Harç: Dava Açılmamış Sayılabilir

Harcı yatırılmayan dava mahkemece işleme konulmaz. m. 32 genel kuralı koyar: “Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz.” Aynı madde bir kurtuluş yolu da tanır: ilgilisi tarafından ödenmeyen harçları diğer taraf öderse işleme devam olunur.

Eksik harç tespit edilirse mahkeme tamamlanması için kesin süre verir; süresinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Bu sonuç yalnızca usuli bir gecikme değildir: bu arada zamanaşımı veya hak düşürücü süre dolmuşsa hak tamamen kaybedilir.

Harç eksikliğinin en sık sebebi, harca esas değerin yanlış hesaplanması ve mahkemenin m. 30 uyarınca değeri resen yükseltmesidir. İkinci sık sebep ise ölüm ve cismani zarar davalarında 1/20 yerine 1/4 ya da tersine hatalı oran uygulanmasıdır.

Feragat, Kabul ve Sulhte Harç: m. 22

Bu başlıkta yaygın bir yanlış bilgi dolaşır. Maddenin metni şudur: “Davadan feragat veya davayı kabul veya sulh, muhakemenin ilk celsesinde vuku bulursa, karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır.”

Uygulamada sıkça tekrarlanan “ilk duruşmadan sonra yarısı iade edilir” bilgisi yanlıştır: madde yarıdan değil üçte ikisinin alınmasından söz eder, yani iadeye konu olan kısım üçte birdir.

Ayrıca ölçüt “ilk duruşmadan önce” değil, “muhakemenin ilk celsesinde“dir. Bu nedenle uzlaşma ihtimali varsa zamanlaması harç yükünü doğrudan etkiler: ilk celsede yapılan sulh, sonraki celselerde yapılana göre harcın üçte biri kadar avantaj sağlar.

Fazla yatırılan peşin harcın iadesi ise m. 31 uyarınca istek üzerine yapılır; iade talebi ödeme tarihinden itibaren zamanaşımı süresi içinde ilgili vergi dairesine yöneltilmelidir.

Kanun Yolu Harçları

İlk derece kararına karşı istinaf veya temyize gidilirken de harç ödenir. Bu harçlar iki kalemdir: başvurma harcı (maktu) ve karar ve ilam harcı.

Önemli ayrım. m. 28/a’nın son cümlesi uyarınca bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması kanun yollarına başvurmaya engel değildir. Buna karşılık kanun yolu başvurusunun kendi harçları ödenmezse başvuru işleme konulmaz. İki tutarı karıştırmamak gerekir.

Adli Yardım: HMK m. 334-340

Yargılama giderlerini karşılama gücü bulunmayan taraf adli yardım talebinde bulunabilir. Talep kabul edilirse harç ve gider avansından geçici olarak muaf tutulur.

Şartlar (HMK m. 334). Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen ya da tamamen ödeme gücünden yoksun olmak ve iddia ve savunmasında haklı olduğu yolunda kanaat uyandırmak. İki şart birliktedir: yalnızca yoksulluk yetmez, talebin dayanaksız olmadığı da görülmelidir.

Usul. Talep dava dilekçesiyle birlikte veya sonradan yapılabilir. Talebe mali durumu gösteren belgeler eklenir: gelir belgesi, tapu ve araç kaydı sorgusu, muhtardan alınacak belge gibi. Mahkeme talebi kural olarak evrak üzerinden inceler.

Gider Avansı ve Delil Avansı: İki Ayrı Kalem

Gider avansı harçtan tamamen ayrı bir kalemdir. Üstelik HMK iki farklı avans öngörür ve ikisinin yaptırımı farklıdır.

Gider avansı (HMK m. 120). Davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yeterli olmadığının anlaşılması hâlinde mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için kesin süre verilir. Ayrıca HMK m. 114/1-(g) uyarınca gider avansının yatırılmış olması bir dava şartıdır; eksikliğin giderilmemesi davanın usulden reddi sonucunu doğurabilir.

Delil ikamesi avansı (HMK m. 324). Taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Bu avans yatırılmazsa, o tarafın o delile dayanmaktan vazgeçtiği kabul edilir.

Avans tutarı her yıl yayımlanan tarifeyle belirlenir ve taraf sayısına göre değişir: tebligat gideri taraf başına hesaplandığından çok davalılı dosyalarda avans belirgin biçimde yükselir. Tanık dinlenecekse tanık sayısı da eklenir.

Harç Muafiyeti Olan Davalar

Tüketici davaları. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesi, tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler, tüketici örgütleri ve ilgili Bakanlıkça açılacak davaları 492 sayılı Kanun’da düzenlenen harçlardan muaf tutar. Muafiyet harçlara ilişkindir; gider avansı yine yatırılır.

Not: Tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olarak arabuluculuk ayrı bir düzenlemedir ve 6502 m. 73/A’da yer alır; harç muafiyetiyle karıştırılmamalıdır.

Diğer muafiyetler. 492 sayılı Kanun’un harçtan istisna ve muafiyete ilişkin hükümleri ile özel kanunlardaki muafiyetler ayrıca değerlendirilir. Bazı davalarda davalı taraf (örneğin belirli kamu kurumları) harçtan muaf olabilir; bu durum davacının peşin harç yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz, ancak yukarıda anılan Anayasa Mahkemesi kararında olduğu gibi özel sonuçlar doğurabilir.

Kontrol Listesi

1. Dava türünü belirleyin. Nispi mi maktu mu? Harca esas değer yoksa maktu harç uygulanır.

2. Ölüm ve cismani zarar davası mı? Öyleyse peşin oran 1/4 değil 1/20‘dir (m. 28/a).

3. Harca esas değeri gerçekçi belirleyin. m. 30 uyarınca değer resen yükseltilirse yargılama fiilen durur.

4. Bakiye harcı takvime alın. Kararın tebliğinden itibaren bir ay (m. 28/a).

5. Bakiye harç ile kanun yolu harcını ayırın. Bakiye ödenmemesi kanun yoluna engel değildir; başvurunun kendi harcı ise ödenmelidir.

6. Sulh zamanlamasını hesaplayın. İlk celsede harcın üçte biri, sonrasında üçte ikisi alınır (m. 22).

7. İade için talep verin. m. 31 fazlalığı istek üzerine iade eder; kendiliğinden yapılmaz.

8. Gider avansını dava şartı olarak görün. HMK m. 114/1-(g) ve m. 120.

9. Delil avansı yazılarını kaçırmayın. HMK m. 324 uyarınca yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılır.

10. Adli yardımda iki şartı birlikte gösterin. Ödeme gücünden yoksunluk ve haklılık kanaati (HMK m. 334).

11. Maktu tutarları vezneden teyit edin. Kanundan gelen sabit unsurlar yalnızca oranlardır.

Sayısal Örnek: Aynı Tutar, Üç Farklı Dava

1.000.000 TL talepli üç ayrı dava üzerinden açılış maliyetinin nasıl değiştiğini görelim. Maktu tutarlar her yıl değiştiğinden aşağıda yalnızca kanundan gelen oranlar hesaplanmıştır; başvurma harcı, gider avansı ve vekâlet pulu bunlara eklenir.

Kısmi dava ile karşılaştırma. Aynı alacak davası 100.000 TL’lik kısmi dava olarak açılsaydı peşin harç 1.707,50 TL olurdu. Bilirkişi raporundan sonra talep 1.000.000 TL’ye ıslah edildiğinde tamamlanacak harç yalnızca fark üzerinden hesaplanır: (1.000.000 − 100.000) × 0,006831 ÷ 4 = 15.370,00 TL. Toplam ödenen yine 17.077,50 TL’dir; değişen tek şey ödeme zamanıdır.

Sulh senaryosu. Alacak davasında taraflar ilk celsede sulh olursa m. 22 uyarınca karar ve ilam harcının üçte biri, yani 22.770,00 TL alınır. Sulh daha sonraki bir celsede gerçekleşirse üçte ikisi, yani 45.540,00 TL alınır. Aradaki 22.770,00 TL’lik fark, yalnızca sulhün zamanlamasından doğar.

Ret hâlinde. Dava tamamen reddedilirse (1) sayılı Tarife uyarınca maktu ret harcına hükmedilir; bu durumda peşin yatırılan nispi harcın fazlası m. 31 uyarınca istek üzerine iade edilir. Talep verilmezse iade yapılmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava harcı ne kadar?

Konusu para olan davalarda karar ve ilam harcı dava değerinin binde 68,31‘idir; dava açılışında m. 28/a uyarınca bunun dörtte biri peşin ödenir. Para ile ölçülemeyen davalarda maktu harç uygulanır.

Trafik kazası veya iş kazası davasında peşin harç kaç?

m. 28/a’nın ikinci cümlesi uyarınca ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide birdir. Yani 1.000.000 TL’lik bir talepte peşin harç 17.077,50 TL değil, 3.415,50 TL‘dir.

Peşin harç neden dava değerinin tamamı üzerinden alınmıyor?

492 sayılı Kanun m. 28/a, karar ve ilam harcının dörtte birinin peşin, geri kalanının kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesini öngörür.

Bakiye harcı ödemezsem istinafa gidemez miyim?

Gidebilirsiniz. m. 28/a’nın son cümlesi açıktır: “Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması, hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel teşkil etmez.” Ancak kanun yolu başvurusunun kendi harçları ayrıca ödenmelidir.

Feragat edersem harcın ne kadarı iade edilir?

m. 22 uyarınca feragat, kabul veya sulh muhakemenin ilk celsesinde olursa karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır. Yani ilk celsede iadeye konu kısım üçte iki, sonrasında üçte birdir. Yaygın olarak söylenen “yarısı iade edilir” bilgisi yanlıştır.

Başvurma harcı iade edilir mi?

Hayır. Başvurma harcı, davanın sonucundan ve feragat-sulh hâllerinden bağımsız olarak iade edilmez.

Fazla yatırdığım peşin harcı nasıl geri alırım?

m. 31 uyarınca peşin alınan karar ve ilam harcının işin hitamında ödenmesi gerekenden fazla olduğu anlaşılırsa fazlalık istek üzerine geri verilir. İade otomatik değildir; talep edilmelidir.

Dava değerini düşük gösterirsem ne olur?

m. 30 uyarınca muhakeme sırasında tespit olunan değer dilekçedekinden fazla çıkarsa yalnız o celse için muhakemeye devam olunur; takip eden celseye kadar noksan harç tamamlanmadıkça davaya devam edilmez ve dosyanın işleme konulması noksan harcın ödenmesine bağlıdır.

Harç yatırılmazsa ne olur?

m. 32 uyarınca yargı harçları ödenmedikçe müteakip işlemler yapılmaz. Mahkemece verilen kesin süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılabilir. Aynı madde, ilgilisi ödemezse harcı diğer tarafın ödemesi hâlinde işleme devam olunacağını da öngörür.

Tüketici davalarında harç ödenir mi?

Hayır. 6502 sayılı Kanun m. 73 uyarınca tüketici mahkemelerinde açılan davalar 492 sayılı Kanun’daki harçlardan muaftır. Muafiyet harçlara ilişkindir; gider avansı yatırılır.

Gider avansı ile delil avansı aynı şey mi?

Hayır. Gider avansı HMK m. 120’de düzenlenir ve m. 114/1-(g) uyarınca dava şartıdır. Delil ikamesi avansı ise HMK m. 324’tedir ve kesin süre içinde yatırılmazsa taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır.

Adli yardımdan yararlanmak için ne gerekir?

HMK m. 334 iki şartı birlikte arar: kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli giderleri ödeme gücünden yoksun olmak ve iddia ve savunmasında haklı olduğu yolunda kanaat uyandırmak.

Adli yardım aldım, hiç ödemeyecek miyim?

Muafiyet geçicidir. HMK m. 339 uyarınca ertelenen yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar, dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur; mahkeme durumu dikkate alarak taksit veya süre tanıyabilir.

Davayı kazanırsam harcı geri alır mıyım?

Yargılama giderleri kural olarak kaybeden tarafa yüklenir; ödediğiniz harç hükümle karşı taraftan tahsil edilir. Kısmen kabul hâlinde fazla yatırılan peşin harç ayrıca m. 31 uyarınca iadeye tabidir. Kaybeden tarafa yüklenen giderler arasında karşı tarafın vekâlet ücreti de vardır (HMK m.323/1-ğ); bu ücreti mahkemeye göre maktu alt sınırlarıyla birlikte vekalet ücreti hesaplama aracı ile hesaplayabilirsiniz.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Maktu tarife tutarları her yıl değişir; kesin tutar için mahkeme veznesine başvurun.

Atıf yapılan başlıca mevzuat: 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 22, 27, 28, 30, 31, 32 ve (1) sayılı Tarife; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114, 120, 324 ve 334-340; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73 ve 73/A; Anayasa Mahkemesi’nin 8/9/2022 tarihli ve E. 2022/61, K. 2022/101 sayılı kararı; her yıl yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği ve gider avansı tarifesi. Maktu tutarlar her yıl değiştiğinden işlem tarihindeki tarifenin teyidi gerekir.