Fazla Mesai, Yıllık İzin ve Tatil Alacağı Hesaplama Aracı (2026)

Kıdem ve ihbar tazminatı işten ayrılırken akla ilk gelen kalemlerdir; oysa çoğu dosyada asıl tutarı fazla mesai, kullanılmayan yıllık izin ve tatil çalışmaları oluşturur. Bu araç üç kalemi birlikte hesaplar ve fazla mesaide çoğu kişinin bilmediği bir gerçeği de gösterir: alacağınız nasıl ispatladığınıza göre değişir.

Fazla Çalışma ile Fazla Sürelerle Çalışma Farkı

İki kavram karıştırılır ama zam oranları farklıdır ve bu fark doğrudan cebinize yansır:

Örneğin sözleşmesinde haftalık 40 saat yazan bir işçi 50 saat çalışmışsa: 40-45 arası beş saat fazla sürelerle çalışma (%25), 45’i aşan beş saat ise fazla çalışma (%50) olarak hesaplanır. Sözleşmede 45 saat yazıyorsa fazla sürelerle çalışma hiç doğmaz.

Saatlik Ücret Neden 225’e Bölünüyor?

Aylık ücret otuz günlük çalışmayı kapsar. Haftalık 45 saatlik süre günlük 7,5 saate karşılık geldiğinden, 30 × 7,5 = 225 saat aylık normal çalışma süresini verir. Yargıtay’ın yerleşik uygulaması bu böleni esas alır.

Buna göre aylık brüt ücreti 30.000 TL olan bir işçinin saatlik brüt ücreti 133,33 TL, bir saatlik fazla çalışma ücreti ise 200 TL’dir.

Hakkaniyet İndirimi: Alacağınızı Belgeler Belirler

Bu, fazla mesai davalarının en belirleyici ama en az bilinen kuralıdır. Yargıtay, “bir işçinin hastalık, izin veya mazeret olmaksızın yıllarca kesintisiz olarak her gün aynı saatlerde fazla mesai yapması hayatın olağan akışına aykırıdır” ilkesinden hareket eder.

Sonuç olarak, fazla mesai yalnızca tanık beyanıyla ispatlanıyorsa hesaplanan tutardan takdiri bir indirim yapılır. Oran dosyaya göre değişmekle birlikte uygulamada sıklıkla %30 civarında uygulanır.

Yıllık İzin: Kıdeme Göre Kademeler

İş Kanunu m.53, yıllık ücretli izin süresini kıdeme göre kademelendirir. İzne hak kazanmak için işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir:

Kullanılmayan izin, iş sözleşmesi sona erdiğinde son ücret üzerinden ücrete dönüşür. Bu nedenle ücret zammı alan bir işçinin yıllarca birikmiş izni, eski ücretten değil güncel ücretten hesaplanır.

Yıllık 270 Saat Sınırı

İş Kanunu m.41/8 uyarınca fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati geçemez. Bu, işçi sağlığını korumaya yönelik emredici bir hükümdür.

Sınırın aşılması ücret hakkını ortadan kaldırmaz — yapılan fazla çalışmanın karşılığı yine ödenir. Ancak sınırın sürekli aşılması, işçiye haklı nedenle derhal fesih imkânı verebilir ve işveren bakımından idari yaptırım doğurur.

Ayrıca fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınmalıdır. Onay alınmadan yaptırılan fazla çalışma da ücrete tabidir.

Ücret Yerine Serbest Zaman

İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir (İş K. m.41/4):

• Fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika
• Fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika

Bu tercih işçiye aittir. İşveren tek taraflı olarak ücret yerine serbest zaman dayatamaz; dayatılmışsa ücret talebi doğar.

Süreler ve Usul

Örnek Hesap

Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan, sözleşmesinde haftalık 40 saat yazan bir işçi düşünelim. Dönem boyunca 20 saat fazla çalışma (45’i aşan) ve 10 saat fazla sürelerle çalışma (40-45 arası) yapmış olsun:

Aradaki fark 1.700 TL’dir — yani aynı çalışma, aynı saatler, ama ispat aracı değiştiği için alacak üçte bir azalıyor. Uzun dönemli dosyalarda bu fark on binlerce liraya ulaşır.

Alacağınızı Büyüten Beş Belge

1. Puantaj kaydı veya imzalı çizelge. En güçlü delildir; hakkaniyet indirimini tamamen ortadan kaldırır.
2. PDKS / kart geçiş dökümü. Giriş-çıkış saatlerini objektif biçimde gösterir.
3. İş yazışmaları. Mesai saatleri dışında gönderilmiş e-posta ve mesajlar, çalışma süresini destekler.
4. Bordro örnekleri. Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa, o dönem için ödeme yapıldığı kabul edilir; görünmüyorsa talep açıktır.
5. İşyeri iç yazışma ve duyuruları. Vardiya çizelgeleri, mesai duyuruları çalışma düzenini ortaya koyar.

Denkleştirme: Haftalık Sınır Nasıl Esneyebilir?

İş Kanunu, çalışma sürelerinin haftalar arasında dengelenmesine izin verir. Tarafların anlaşmasıyla, günlük on bir saati aşmamak kaydıyla iki aylık süre içinde ortalama haftalık çalışma süresi 45 saati aşmıyorsa, bazı haftalarda 45 saatin üzerinde çalışılması fazla çalışma sayılmaz. Bu süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.

Uygulamada işverenler bu kurumu sıkça ileri sürer; ancak denkleştirmenin geçerli olması için usulüne uygun biçimde kararlaştırılmış olması ve günlük on bir saat sınırının aşılmaması gerekir. Denkleştirme iddiası ispatlanamıyorsa, 45 saati aşan çalışmalar yine fazla mesai sayılır.

Hangi Kalem Ne Zaman İstenir?

İkinci satır uygulamada en çok karıştırılan noktadır: yıllık izin bir dinlenme hakkıdır, para alacağına ancak sözleşme sona erdiğinde dönüşür.

Aracı Kullanırken: Hesap İçin Gerekli Bilgiler

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Birinci ve dördüncü satırlar hesabın iki temel kuralıdır: fazla mesai ücreti kıdem tazminatından farklı olarak çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır ve ara dinlenme süreleri çalışma süresinden düşülür. Bu iki nokta atlandığında hesap gerçeğinden belirgin biçimde sapar.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Alacağınız Ne Kadar?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Altıncı ve yedinci satırlar gerçek tutarı belirleyen iki unsurdur: zamanaşımı her ay için ayrı işlediğinden dava tarihinden geriye doğru beş yılı aşan dönem hesaba katılmaz; ayrıca fazla mesai yalnızca tanık beyanıyla ispatlandığında mahkeme hakkaniyet indirimi uygulayarak hesaplanan tutarı azaltabilir. Puantaj ve giriş-çıkış kayıtları sunulduğunda bu indirim uygulanmaz.

Konunun tam anlatımı için: fazla mesai ücreti hesaplama ve ispat — zam oranları, ispat araçları ve hakkaniyet indirimi orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?

Aylık brüt ücret 225’e bölünerek saatlik ücret bulunur; haftalık 45 saati aşan her saat için bu tutar %50 zamlı ödenir. Sözleşmede haftalık süre 45’in altındaysa, 45’e kadar olan kısım %25 zamlıdır.

Hakkaniyet indirimi ne zaman uygulanır?

Fazla mesai yalnızca tanık beyanıyla ispatlanıyorsa Yargıtay uygulamasında takdiri bir indirim yapılır. Puantaj, PDKS veya kart geçiş kaydı gibi belge varsa indirim uygulanmaz.

Kullanmadığım izinlerin parasını ne zaman alabilirim?

Yıllık izin ücreti ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde talep edilebilir. Sözleşme devam ederken izin kullandırılması esastır. Hesap son ücret üzerinden yapılır.

Bayramda çalıştım, ne kadar alırım?

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, çalışılan her gün için bir günlük ücret ilave olarak ödenir (İş K. m.47).

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tutarlar brüttür; kesin hesap bilirkişi incelemesiyle yapılır.