Fazla mesai (fazla çalışma), 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saati için normal saat ücretinin yüzde 50 fazlası ödenir; haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan fazla sürelerle çalışmada zam yüzde 25’tir. Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati aşamaz; günlük çalışma 11 saati, gece çalışması 7,5 saati geçemez. Davada fazla çalıştığını ispat yükü işçidedir: imzalı ve çekincesiz bordroda görünenden fazlası kural olarak yazılı belgeyle, bordroda hiç tahakkuk yoksa tanık dahil her türlü delille ispatlanır; yalnızca tanıkla ispatlanan fazla mesaide makul bir indirim yapılır. Bu sayfada Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile 9. ve 22. Hukuk Dairelerinin 21 kararını; bordro, banka ödemesi, tanık, indirim, “maaşa dahil” fazla mesai, yönetici ve vardiyalı çalışma başlıkları altında kanun maddeleriyle birlikte sade bir dille topladık.
Güncel durum (31 Ekim 2026). Fazla çalışmayı düzenleyen 4857 sayılı Kanun’un 41. maddesi, çalışma süresine ilişkin 63. maddesi ve ara dinlenmeye ilişkin 68. maddesi yürürlüktedir. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (m.32, son fıkra). Fazla mesai alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3).
Dürüst bir not. Kararları, karar metnini yayımlayan ikincil kaynaklardan (ağırlıkla Çalışma ve Toplum Dergisi’nin karar arşivi, Alomaliye ve Hukuki Haber) aktardık; resmî karar arama sisteminden ayrıca teyit edemedik ve her kararın altına kaynağını yazdık. İmzasız bordro ile banka ödemesi ve indirim oranı konularında Yargıtay’ın yaklaşımı yıllar içinde değişmiştir; bu değişimi kararlarda ayrıca gösterdik. Kararlarda kişi adı yer almaz; büromuzun takip ettiği dosyalara ait karar bulunmamaktadır.
Fazla mesainiz mi ödenmedi?
Bordro incelemesi, delil toplama, arabuluculuk ve alacak davası için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
İçindekiler
- Kanun ne diyor? İş Kanunu m.41, m.63 ve m.68
- İspat: imzalı bordro, ihtirazi kayıt ve banka ödemesi
- Tanık, puantaj ve bilirkişi hesabı
- Tanıkla ispatta indirim
- “Fazla mesai maaşa dahildir” hükmü ve 270 saat
- Yönetici, vardiyalı ve primli çalışanlar
- 21 kararın özet tablosu
- Kararları kendi dosyanızda nasıl kullanırsınız?
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Kanun Ne Diyor? İş Kanunu m.41, m.63 ve m.68
Fazla mesai davalarında üç soru sırayla sorulur: Kanuna göre fazla çalışma sayılan süre hangisidir? İşçi bu süreyi nasıl ispatlar? İspatlanan süre için ne kadar ücret ödenir? İlk ve üçüncü sorunun cevabı İş Kanunu’ndadır; ikinci sorunun cevabını ise büyük ölçüde Yargıtay içtihadı belirlemiştir. Aşağıdaki tablo, kararlarda en sık uygulanan hükümleri gösterir.
Fazla mesaide uygulanan hükümler
| Hüküm | Ne düzenler? | Kararlardaki karşılığı |
|---|---|---|
| 4857 s.K. m.41/1 | Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır; denkleştirme uygulanıyorsa haftalık ortalama aşılmadıkça bazı haftalarda 45 saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz | Vardiya ve denkleştirme kararları |
| 4857 s.K. m.41/2-3 | Fazla çalışmada saat ücreti yüzde 50 artırılır; haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan fazla sürelerle çalışmada yüzde 25 artırılır | Yüzde 50’nin sözleşmeyle düşürülemeyeceği; primli çalışanda yalnızca zam |
| 4857 s.K. m.41/4-5 | İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanır; serbest zaman altı ay içinde, ücret kesilmeden kullanılır | Serbest zaman kullanımı |
| 4857 s.K. m.41/6-7 | Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde fazla çalışma yapılamaz; fazla çalışma için işçinin onayı alınır (ayrıntılar Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nde) | İşçinin onayı |
| 4857 s.K. m.41/8 | Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati aşamaz | “Maaşa dahil” fazla mesai kararları |
| 4857 s.K. m.63 | Haftalık çalışma en çok 45 saattir; tarafların anlaşmasıyla günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtılabilir; iki aylık denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar artırılabilir | Günde 11 saati aşan çalışma kararları |
| 4857 s.K. m.68 | Ara dinlenme: 4 saate kadar işlerde 15 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar yarım saat, 7,5 saatten uzun işlerde bir saat; ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz | Hesapta ara dinlenmenin düşülmesi |
| 4857 s.K. m.69 | İşçilerin gece çalışması 7,5 saati geçemez | Gece çalışması sınırı |
| 4857 s.K. m.37 | İşveren ücret ödemesinde fazla çalışma, hafta tatili ve bayram gibi ek ödemeleri ayrı ayrı gösteren ücret hesap pusulası (bordro) vermek zorundadır | Bordro kararları |
| 4857 s.K. m.32, son fıkra | Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır | Zamanaşımı |
| 4857 s.K. m.24/II-e | İşçinin ücreti kanun veya sözleşmeye uygun hesap edilmez veya ödenmezse işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir | Fazla mesai ödenmeyen işçinin haklı feshi |
| 7036 s.K. m.3 | İşçi alacağı davasında arabulucuya başvurmak dava şartıdır | Son tutanakta yer almayan alacaklar |
| 6100 s. HMK m.200-201 | Senetle ispat zorunluluğu ve senede karşı tanıkla ispat yasağı; imzalı bordro yazılı belgedir | İmzalı bordroya karşı tanık sınırı |
Maddelerin ayrıntılı anlatımı için Fazla Mesai Ücreti, Hesaplama, İspat ve Zamanaşımı yazımıza, kendi alacağınızı görmek için fazla mesai hesaplama aracımıza, fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma farkı için bu ayrımı anlatan yazımıza bakabilirsiniz.
İspat: İmzalı Bordro, İhtirazi Kayıt ve Banka Ödemesi
Fazla mesai davalarının çoğu bordroda düğümlenir. Yargıtay’ın yerleşik kuralı şudur: işçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispatlanmadıkça güçlü bir delildir ve bordroda görünen ödemenin yapıldığı kabul edilir. Bordronun hangi durumda olduğu, işçinin hangi delille ispat yapabileceğini belirler.
Bordronun durumuna göre ispat
| Bordro durumu | İşçi neyle ispatlar? | Karar |
|---|---|---|
| İmzalı, çekincesiz ve fazla mesai tahakkuku var | Bordrodakinden fazlasını yazılı belgeyle | Y. 9. HD, 02.06.2011, E. 2009/14343, K. 2011/16463 |
| İmzalı ama ihtirazi kayıt (çekince) konmuş | Her türlü delille | Y. 9. HD, 02.06.2011, E. 2009/14343, K. 2011/16463 |
| İmzalı ama fazla mesai bölümü boş veya “0” | Her türlü delille (tanık dahil) | Y. 9. HD, 02.07.2009, E. 2008/3009, K. 2009/18484 |
| İmzasız, ücret bankadan aydan aya değişen tutarlarda | Ödenenin üstü her türlü delille; ödenen mahsup edilir | Y. 9. HD, 17.10.2023, E. 2023/11435, K. 2023/14800 |
| Bordrodaki fazla mesai kalemleri gerçek değil (bordro hilesi) | İmza önemini yitirir; her türlü delille | Y. 9. HD, 06.05.2025, E. 2025/649, K. 2025/4104 |
1. İmzalı bordroda görünen fazla mesai işçiyi bağlar; daha fazlası yazılı belgeyle ispatlanır
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 02.06.2011 · E. 2009/14343 · K. 2011/16463 · Sonuç: Bozma
Olay. İşçi, haftada altı gün sabah 08.30’dan akşam 20.00 ile 23.00 arasına kadar çalıştığını, fazla çalışma ve hafta tatili ücretinin ödenmediğini ileri sürmüştür. İşveren fazla çalışma ücretlerinin bordrolarla ödendiğini savunmuştur. Mahkeme, bilirkişi raporundaki miktarlar üzerinden fazla çalışma alacağını kabul etmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, işçinin imzasını taşıyan bordronun sahteliği ispat edilmedikçe güçlü delil olduğunu ve bordroda görünen ödemenin yapıldığının kabul edileceğini belirtmiştir. Bordroda ihtirazi kayıt varsa bordroda görünenden fazla çalışma her türlü delille ispat edilebilir; ihtirazi kayıt yoksa imzalı bordroda görünenden fazla çalışmanın geçerli bir yazılı belgeyle kanıtlanması gerekir. Somut olayda bordrolarda fazla çalışma saatleri gösterildiği ve işçi bunun üzerindeki çalışmayı eşdeğer bir yazılı belgeyle ispatlayamadığı için, hesabın buna göre yapılması ve bordrolarla ödenen tutarın mahsup edilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur. Kararda ayrıca, fazla çalışma alacağından yapılan indirim nedeniyle reddedilen kısım için davalı yararına vekâlet ücretine hükmedilemeyeceği ve Dairenin bu konudaki eski görüşünden döndüğü açıklanmıştır.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.37.
Sizin için anlamı. Maaş bordronuzu imzalarken fazla mesai bölümüne bakın. Gerçekte daha fazla çalıştıysanız, imzanın yanına alacaklarınızı saklı tuttuğunuzu belirten bir çekince yazmak ileride tanıkla ispat imkânını korur. Çekince koymadıysanız kart giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, e-posta ve mesaj saatleri gibi yazılı delilleri toplayın. Ayrıntı için imzalı bordro ve ihtirazi kayıt yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
2. Bordroda fazla mesai bölümü “0” ise işçi fazla çalışmayı her türlü delille ispat edebilir
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 02.07.2009 · E. 2008/3009 · K. 2009/18484 · Sonuç: Bozma
Olay. İşçi kıdem, ihbar ve fazla çalışma alacaklarını istemiştir. İlk bilirkişi raporu, fazla mesai sütununda sıfır yazan imzalı bordroların ait olduğu aylar için de hesap yapmış; işverenin itirazı üzerine alınan ek raporda bu aylar hesap dışı bırakılmış ve mahkeme ek rapora göre karar vermiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, bordronun fazla çalışma bölümü boşsa ya da bordro imzasızsa işçinin fazla çalışmayı her türlü delille ispatlayabileceğini hatırlatmıştır. Sıfır gösterilen dönemlerde herhangi bir tahakkuk ve ödeme bulunmadığından, işçi fazla çalıştığını ispatladığı ölçüde bu aylar için de alacağa hak kazanır; bu dönemlerin hesap dışı bırakılması hatalı bulunarak karar bozulmuştur. Kararda, fazla çalışmanın aylık ücrete dahil olduğuna ilişkin sözleşme hükümlerinin yılda 270 saatle sınırlı geçerli olduğu da yinelenmiştir.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.37.
Sizin için anlamı. İmzalı bordro her zaman aleyhinize değildir. Bordroda fazla mesai hiç tahakkuk ettirilmemişse imzanız fazla mesai yapmadığınız anlamına gelmez; tanık dahil her türlü delille ispat yapabilirsiniz. Bordrolarınızı ay ay inceleyip hangi aylarda fazla mesai tahakkuku bulunduğunu ayırın. Bordronun genel ispat değeri için ücret bordrosunun ispat değeri yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
3. İmzasız bordro ve aydan aya değişen banka ödemeleri: ödenenin üstü her türlü delille ispatlanabilir
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 17.10.2023 · E. 2023/11435 · K. 2023/14800 · Sonuç: Bozma
Olay. Teknik ofis sorumlusu olarak çalışan işçi, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti istemiştir. İşveren bordro sunmamış ve ücretlerin banka yoluyla eksiksiz ödendiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi, banka kayıtlarındaki “ücret+fazla mesai” açıklamaları ve tanık beyanlarıyla alacakları kısmen kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, bordro imzalatılmamış ve ücretler aydan aya değişen tutarlarda banka yoluyla ödenmişse, ödenenin üzerindeki çalışmanın her türlü delille kanıtlanabileceğini belirtmiştir. İşverene karşı dava açmış veya davacıyla menfaat birliği içindeki tanıkların anlatımlarına ihtiyatla yaklaşılması ve bu anlatımların başka delillerle desteklenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda bir tanığın sabah 08.00’den akşam 19.00’a kadar standart bir çalışma olduğuna ilişkin anlatımı ve işin niteliğiyle çalışma saatlerini 08.00-19.00 olarak kabul etmiş; yasal ara dinlenmeler düşüldüğünde haftalık fazla çalışmanın 15 saat olduğunu, bilirkişinin esas aldığı 18 saatin hatalı olduğunu belirterek kararı bozmuştur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 04.11.2014 tarihli (E. 2013/19795, K. 2014/30172) kararında ise bordro imzalatılmamış olsa bile fazla çalışma ücreti dahil ücretlerin banka yoluyla ödendiği ve ihtirazi kayıt ileri sürülmediği durumda yazılı delil aranmıştı. 2023 ve 2024 tarihli kararlarda ise ödemelerin aydan aya değişen tutarlarda yapılıp yapılmadığı ölçüt olarak öne çıkmaktadır.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.68.
Sizin için anlamı. Maaşınız bankaya her ay farklı tutarlarda yatıyor ve bordro imzalamadıysanız, ödenenden fazla çalıştığınızı tanıkla da ispatlayabilirsiniz; ödenen tutarlar alacağınızdan düşülür. Tanık seçerken sizinle aynı dönemde, aynı çalışma düzeninde çalışmış ve mümkünse işverenle davası olmayan kişileri tercih edin. Bankadaki “mesai” veya “ücret+fazla mesai” açıklamalarını gösteren dökümleri saklayın.
Kaynak: 2023 tarihli karar: Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi. 2014 tarihli karar: aynı arşiv. Her biri tek ikincil kaynak.
4. Bordrodaki fazla mesai kalemleri gerçek değilse imza önemini yitirir (bordro hilesi)
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 06.05.2025 · E. 2025/649 · K. 2025/4104 · Sonuç: Bozma
Olay. Yurt dışındaki bir şantiyede çalışan işçinin ücretinin bir kısmı bankadan, bir kısmı elden ödenmiştir. İşçi fazla çalışma, hafta tatili, genel tatil ve diğer alacaklarını istemiştir. İlk derece mahkemesi davacı tanıklarını menfaat birliği içinde oldukları gerekçesiyle dikkate almamış ve fazla çalışmayı bordrodaki sürelere göre hesaplamış; bölge adliye mahkemesi bu hesabı yerinde bulmuştur.
Yargıtay ne dedi? Daire, imzalı bordrodaki fazla çalışma süresinin kural olarak işçiyi bağladığını ve daha fazlasının yazılı delille ispatlanabileceğini, ispat hâlinde bordrodaki ödemenin mahsup edileceğini; imzasız bordroda ise tanık dahil her türlü delile başvurulabileceğini hatırlatmıştır. Ancak bordrodaki fazla çalışma, hafta tatili ve bayram tahakkukları gerçek karşılığı olmayan, aslında temel ücrete dahil ödemeler ise imza önemini yitirir ve çalışma her türlü delille ispatlanabilir; bordrodaki süreler tek başına yeterli değildir ve menfaat birliği içindeki tanıkların anlatımları da diğer delillerle birlikte değerlendirilebilir. Daire ayrıca bu davada temerrüdün arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihte oluştuğunu, faizin hem bu tarihten hem vade tarihinden işletilmesine hükmedilmesinin infazda tereddüt yaratacağını belirtmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.
Dayanak. 4857 s.K. m.32, m.37, m.41; 7036 s.K. m.3.
Sizin için anlamı. Bordronuzda her ay neredeyse aynı tutarda “fazla mesai” veya “hafta tatili” kalemi görünüyor ama toplam ödemeniz hiç değişmiyorsa, bu kalemler gerçekte temel ücretinizin parçası olabilir. Böyle bir durumda imzalı bordro tek başına aleyhinize sonuç doğurmaz; iş sözleşmenizi, banka dökümlerinizi ve bordroları ay ay karşılaştırın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Alomaliye; tek ikincil kaynak. Kaynaktaki metin hüküm fıkrasının sonunda kesilmektedir.
5. Fazla mesainin ödendiğini işveren ispatlar; ücret ödemesi tanıkla kanıtlanamaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 05.02.2010 · E. 2008/14590 · K. 2010/2297 · Sonuç: Bozma
Olay. Örme ve tekstil fabrikasında çalışan işçi, cumartesi ve pazar dahil günde 12 saat çalıştığını, fazla çalışma ücretinin ödenmediğini ileri sürmüştür. Mahkeme, fazla çalışma ücretinin ödendiğinin tanık beyanlarıyla kanıtlandığı gerekçesiyle isteği reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, fazla çalışmanın ispat yükünün işçide olduğunu, ancak ücret ödemesinin tanıkla kanıtlanmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Davacı tanıkları ücretin ödendiğini ama eksik ödendiğini söylemiş; aynı fabrikada başka bir işçinin davasında işverenin ödemeyi tam olarak gösteren yazılı belge sunamadığı gerekçesiyle alacağın kabul edildiği de tespit edilmiştir. Mahkemenin delilleri birlikte değerlendirmeden isteği reddetmesi hatalı bulunmuş; kararda mahkemenin davalıya yemin teklif etme hakkını hatırlatması gerektiği de belirtilmiştir.
Dayanak. 4857 s.K. m.32, m.41; TMK m.6 (ispat yükü).
Sizin için anlamı. Fazla çalıştığınızı ispatladığınızda, ücretini ödediğini ispat yükü işverene geçer. İşveren bunu tanıkla değil; bordro, banka kaydı veya imzalı makbuz gibi yazılı belgelerle ispatlamak zorundadır. Elden ödeme yapan işveren bakımından bu kural ciddi bir risk doğurur.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
Tanık, Puantaj ve Bilirkişi Hesabı
Yazılı delil bulunmadığında fazla mesai çoğu zaman tanıkla ispatlanır. Yargıtay’a göre işyerindeki çalışma düzenini bilmeyen veya bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımına değer verilmez; tanığın anlatımı, davacıyla birlikte çalıştığı dönemle sınırlıdır. Bilirkişi hesabı da hangi gün kaç saat çalışıldığını gösterecek ve ara dinlenmeleri düşecek biçimde denetlenebilir olmalıdır.
6. Tanığın anlatımı yalnızca davacıyla birlikte çalıştığı dönem için dikkate alınır
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 12.01.2023 · E. 2022/16853 · K. 2023/337 · Sonuç: Bozma
Olay. Bir hastanede bölüm başkanı olarak çalışan hekim, fazla çalışma ve genel tatil alacaklarıyla birlikte diğer alacaklarını istemiştir. İlk derece mahkemesi fazla çalışma ve genel tatil alacaklarını tanık beyanları ve belgelerle kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi haftada 7,5 saat fazla çalışma yapıldığını kabul edip hesaplanan alacaklardan yüzde 30 indirim yapılmasını yerinde bulmuştur.
Yargıtay ne dedi? Daire, davacı tanıklarının anlatımlarının ancak davacıyla birlikte çalıştıkları dönemle sınırlı olarak dikkate alınabileceğini, diğer dönem için davalı tanıklarının anlatımına göre değerlendirme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Buna göre birlikte çalışılan dönemde haftada 7,5 saat, diğer dönemde ise davalı tanıklarının anlatımına göre haftada 1,5 saat fazla çalışma kabul edilerek hesap yapılması gerektiğinden karar bozulmuştur.
Dayanak. 4857 s.K. m.41; HMK m.240 vd. (tanık delili).
Sizin için anlamı. Tanıklarınızı, çalıştığınız bütün dönemi kapsayacak şekilde seçin. Beş yıl çalıştıysanız ve tanığınız yalnızca son bir yıl sizinle çalıştıysa, kalan dört yıl için başka bir tanık veya yazılı delil bulmanız gerekir; aksi hâlde o dönem için işverenin tanıklarının anlattığı çalışma düzeni esas alınabilir.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
7. Devam çizelgesi bulunmayan dönemde denetlenemeyen hesap esas alınamaz; 11 saati aşan çalışmada 1,5 saat ara dinlenme düşülür
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 20.10.2025 · E. 2025/7023 · K. 2025/8091 · Sonuç: Bozma
Olay. İşçinin işverenden istediği alacaklar arasında fazla çalışma ücreti de yer almıştır. Bilirkişi, günlük devam çizelgesi bulunmayan dönem için tanık anlatımına dayanarak 150 saatlik fazla çalışma hesaplamıştır.
Yargıtay ne dedi? Daire, bilirkişi raporuna itiraz edilmemiş olmasının hükmü bağlayan bir usuli kazanılmış hak doğurmadığını, raporun takdiri delil olduğunu ve denetime elverişli olması gerektiğini belirtmiştir. Günlük devam çizelgesi bulunmayan dönemde tanık beyanına dayanılarak yapılan 150 saatlik hesabı denetime elverişli bulmamış; yeniden değerlendirme yapılmasını ve günde on bir saati aşan çalışmalarda 1,5 saatlik ara dinlenmenin düşülmesini istemiştir. Kararda, arabuluculuk son tutanağında yer almayan alacaklar yönünden dava şartının gerçekleşmediği ve bu taleplerin usulden reddi gerektiği de vurgulanmıştır.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.63, m.68; HMK m.266 vd. (bilirkişi); 7036 s.K. m.3.
Sizin için anlamı. Bilirkişi raporu hangi gün kaç saat çalışıldığını göstermeden yaklaşık rakamlarla hazırlanmışsa itiraz edin; itiraz etmeseniz bile Yargıtay raporu denetler. Arabulucuya başvururken fazla mesai, hafta tatili ve bayram alacaklarını ayrı ayrı yazdırın: son tutanakta yer almayan bir alacak için dava şartı gerçekleşmemiş sayılabilir. Ara dinlenme kuralları için ara dinlenme süreleri yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
8. İşçinin imzaladığı puantaj fazla çalışma göstermiyorsa, saat aralığı açıklanmayan hesapla alacak kabul edilemez
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 02.04.2012 · E. 2010/1137 · K. 2012/10820 · Sonuç: Bozma
Olay. Ameliyathanenin sterilizasyon bölümünde çalışan işçi, fazla çalışma ve genel tatil alacaklarını istemiştir. İşçinin de imzaladığı puantajlarda haftada altı gün, günde 8 saatlik çalışma görünmekte; ara dinlenme düşüldüğünde günlük 7,5 ve haftalık 45 saatlik sınır aşılmamaktadır. Bilirkişi ise hangi saatler arasında ne kadar çalışıldığını açıklamadan 11 ay fazla çalışma hesaplamış, mahkeme isteği tümüyle kabul etmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, fazla çalışmanın işçi tarafından ispatlanması gerektiğini, günlük 11 saat sınırının emredici olduğunu ve bu süreyi aşan çalışmanın denkleştirmeye konu edilemeyeceğini, fazla çalışma hesabında ara dinlenmelerin düşüleceğini hatırlatmıştır. Davacının imzaladığı puantajlar fazla çalışma bulunmadığını gösterdiğinden ve fazla çalışma kanıtlanamadığından, isteğin kabulü hatalı bulunarak karar bozulmuştur.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.63, m.68.
Sizin için anlamı. Puantaj ve vardiya çizelgesi gibi kayıtları imzalarken gerçeği yansıtıp yansıtmadığına bakın; gerçeğe aykırıysa çekince koyun. İşverenseniz, düzenli tutulan ve işçiye imzalatılan puantajın fazla mesai davalarındaki en güçlü savunma olduğunu unutmayın. Haftalık sınır ve denkleştirme için 45 saat sınırı ve denkleştirme yazımıza bakın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
Tanıkla İspatta İndirim (“Hakkaniyet İndirimi”)
Kanunda fazla mesai alacağından indirim yapılacağına dair bir hüküm yoktur; bu uygulama içtihatla oluşmuştur. Fazla mesai yalnızca tanıkla ispatlandığında, bir işçinin yıllarca her gün aynı ölçüde fazla çalışmasının olağan olmadığı düşüncesiyle hesaplanan tutardan indirim yapılır. Fazla mesai yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanıyorsa indirim yapılmaz.
9. Tanıkla ispatlanan fazla mesaide makul bir indirim yapılır; yüzde 50 indirim hakkın özünü zedeler
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu · T. 06.12.2017 · E. 2015/9-2698 · K. 2017/1557 · Sonuç: Direnme kararının bozulması (oy birliği)
Olay. Alt işveren aracılığıyla güvenlik görevlisi olarak çalışan işçi, günde 12 saat çalıştığını, bayram ve genel tatil günlerinde de çalıştığını ileri sürerek fazla çalışma ve tatil alacaklarını istemiştir. Mahkeme fazla çalışma alacağından yüzde 50 indirim yapmıştır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (27.11.2014, E. 2013/2006, K. 2014/35880) bu oranı hakkın özünü ortadan kaldıracak ölçüde bularak kararı bozmuş, mahkeme önceki kararında direnmiştir.
Hukuk Genel Kurulu ne dedi? Hukuk Genel Kurulu, fazla çalışma ve tatil alacaklarından indirim için kanunda bir hüküm bulunmadığını, uygulamanın içtihatla oluştuğunu ve bu indirimin “hakkaniyet” veya “takdiri” indirim değil, karineye dayalı makul bir indirim olarak nitelendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Fazla çalışma yalnızca tanık anlatımıyla kanıtlanmışsa, uzun süre her gün fazla çalışmanın veya bütün tatil günlerinde çalışmanın olağan olmadığı karinesiyle indirim yapılır. İşçinin bayram, genel tatil, yıllık izin ve mazeret izni gibi nedenlerle çalışmadığı günler yılın yaklaşık üçte birine denk geldiğinden, kural olarak bu oranın esas alınmasının isabetli olacağını, hesapta bu günler zaten dikkate alınmışsa daha düşük oranda indirim yapılması gerektiğini kabul etmiştir. Yüzde 50 indirim fazla bulunmuş ve direnme kararı Özel Dairenin bozma gerekçeleriyle bozulmuştur. Özel Daire bozma kararında, indirim nedeniyle reddedilen kısım için davalı yararına vekâlet ücretine hükmedilemeyeceğini de kabul etmişti. Oysa aynı Daire 17.04.2008 tarihli (E. 2007/17199, K. 2008/9019) kararında, indirim nedeniyle reddedilen kısım için davalı yararına avukatlık ücretine hükmedilmemesini bozma sebebi saymıştı.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.47; kanunda düzenlenmeyen, içtihatla oluşan indirim.
Sizin için anlamı. Fazla mesainizi yalnızca tanıkla ispatlayacaksanız, hesaplanan tutardan indirim yapılacağını baştan hesaba katın. İndirim nedeniyle reddedilen kısım için karşı tarafa vekâlet ücreti ödemezsiniz. Yüzde 50 gibi yüksek bir oran uygulanmışsa bu karar istinaf ve temyizde dayanak olabilir.
Kaynak: Hukuk Genel Kurulu kararı: Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi. 2008 tarihli karar: aynı arşiv. Her biri tek ikincil kaynak.
10. İş teftiş raporu yalnızca işyerinin genel düzenini gösteriyorsa yazılı delil sayılmaz; indirim yapılır
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 17.12.2025 · E. 2025/8681 · K. 2025/10093 · Sonuç: Bozma
Olay. Bir sitede güvenlik görevlisi olarak çalışan işçi, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarını, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulunun 28.03.2016 tarihli raporuna dayanarak istemiştir. Site yönetimi, raporun site kayıtları incelenmeden hazırlandığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi alacakların yazılı belgeyle ispatlandığı gerekçesiyle indirim yapmamış; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, iş teftiş raporunun işyerindeki genel çalışma düzenine ve saatlerine yer verdiğini, doğrudan davacının çalıştığı saat ve günlere ilişkin olmadığını belirtmiştir. Alacaklar işçinin çalışmasına ilişkin yazılı belgelere veya işveren kayıtlarına dayanmadığından indirim yapılması gerektiğini; somut olayda yüzde 10 oranında indirim uygulanarak alacakların belirlenmesi gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.47.
Sizin için anlamı. İş müfettişi raporu güçlü bir delildir; ama raporda sizin kendi giriş-çıkış saatleriniz değil işyerinin genel düzeni yazıyorsa mahkeme indirim yapabilir. Rapora ek olarak kendi çalışma saatlerinizi gösteren kayıtları da dosyaya sunun. Bu kararda indirim oranının yüzde 10 olarak belirlendiğine, Hukuk Genel Kurulu’nun ise kural olarak yaklaşık üçte bir oranından söz ettiğine dikkat edin: oran, delil durumuna göre değişmektedir.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
“Fazla Mesai Maaşa Dahildir” Hükmü ve 270 Saat
Birçok iş sözleşmesinde “fazla çalışma ücreti aylık ücrete dahildir” hükmü bulunur. Yargıtay bu hükmü tamamen geçersiz saymaz, ama sınırsız da kabul etmez: hüküm, kanundaki yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırı kadar geçerlidir. Bunun üzerindeki fazla mesai ayrıca ödenir.
11. Fazla mesai maaşa dahilse yıllık 270 saat ispatlanan süreden düşülür; üstü ayrıca ödenir
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 05.12.2018 · E. 2015/26412 · K. 2018/22401 · Sonuç: Bozma
Olay. Tıp teknisyeni olarak çalışan işçi, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ve diğer alacaklarını istemiştir. Mahkeme fazla çalışmanın tanık anlatımlarıyla sabit olduğunu, ödendiğinin ise işverence ispatlanamadığını kabul etmiştir. Hükme dayanak bilirkişi raporunda yıllık 270 saatin indirildiği yazılı olmakla birlikte, hesapta bu indirim yapılmamıştır.
Yargıtay ne dedi? Daire, fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödeneceği öngörülmüş ve buna uygun ödeme yapılmışsa, yıllık 270 saatlik fazla çalışmanın ispatlanan fazla çalışmadan indirilmesi gerektiğini; bu kuralın aylık 22,5 ve haftalık 5,2 saatlik süreler için de geçerli olduğunu ve haftalık 40 ile 45 saat arasındaki fazla sürelerle çalışmalara da uygulanacağını belirtmiştir. Hesapta indirim yapılmadığı için karar bozulmuştur. Aynı Daire 14.09.2022 tarihli (E. 2022/8967, K. 2022/9210) kararında da, sözleşmede fazla çalışmanın ücrete dahil olduğu kararlaştırılmış ve ücret 270 saatlik süreyi karşılıyorken bu hükmün dikkate alınmamasını hatalı bulmuş; kısa kararda yüzde 40, gerekçeli kararda yüzde 30 indirim yapılmasını da çelişki saymıştır.
Dayanak. 4857 s.K. m.41/8.
Sizin için anlamı. Sözleşmenizde “fazla mesai ücreti maaşa dahildir” yazıyorsa bu, sınırsız çalıştırılabileceğiniz anlamına gelmez: yalnızca yılda 270 saate (haftada yaklaşık 5,2 saate) kadar fazla mesai ücretin içinde sayılır. Bunun üstündeki her saat için yüzde 50 zamlı ücret istenebilir.
Kaynak: 2018 tarihli karar: Alomaliye. 2022 tarihli karar: Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi. Her biri tek ikincil kaynak.
12. “Maaşa dahil” hükmünün geçerliliği: tarihsiz sözleşmede geçersiz, ücretin yazılı olmaması tek başına geçersiz kılmaz
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 01.03.2021 · E. 2021/1390 · K. 2021/5207 · Sonuç: Bozma — ve 9. HD · T. 01.03.2022 · E. 2022/1770 · K. 2022/2677 · Sonuç: Düzelterek onama
Olay. İlk dosyada uzun yıllar teknik müdür olarak çalışan işçinin fazla mesai alacağında, bölge adliye mahkemesi iş sözleşmesindeki yıllık 270 saatin ücrete dahil olduğu hükmüne dayanarak aylık 22,5 saati hesaptan düşmüştür. İkinci dosyada ilk derece mahkemesi, sözleşmede ücret tutarı yazılı olmadığı için ödenen ücretin 270 saati karşılayıp karşılamadığının denetlenemediğini belirterek aynı türden hükmü geçersiz saymıştır.
Yargıtay ne dedi? Daire 2021 tarihli kararında, sözleşmede tarih bulunmadığını tespit ederek tarihsiz sözleşmedeki “270 saat ücret içindedir” hükmünün geçerli kabul edilemeyeceğini ve bölge adliye mahkemesinin yaptığı indirimin hatalı olduğunu belirtmiştir; bordro imzasızsa banka ve ödeme kayıtlarının getirtilip ödenen tutarların mahsup edileceğini de hatırlatmıştır. 2022 tarihli kararda ise ücretin sözleşmede yazılı olmamasının bu hükmü tek başına geçersiz kılmayacağını; dönemsel olarak ödenen ücretlere bakılarak, ödenen ücretin o dönemin asgari ücretine ek olarak ayda 22,5 saatlik fazla çalışma karşılığını aşması hâlinde hükmün geçerli sayılacağını belirtmiş ve hükmü düzelterek onamıştır.
Dayanak. 4857 s.K. m.8, m.41/8.
Sizin için anlamı. İşverenseniz, “fazla mesai ücrete dahildir” hükmünü tarihli ve imzalı bir sözleşmeye yazın ve ödediğiniz ücretin asgari ücretin üzerinde ayda 22,5 saatlik zamlı fazla mesaiyi karşıladığından emin olun. İşçiyseniz sözleşmenizin tarihine, imzasına ve ücretinizin bu tutarı karşılayıp karşılamadığına bakın.
Kaynak: 2021 tarihli karar: Hukuki Haber. 2022 tarihli karar: Hukuki Haber. Her biri tek ikincil kaynak.
13. Sözleşmede “30 gün × 8 saat” yazıyorsa haftalık 48 saat ücrete dahil sayıldı; alacak bunun üstü için hesaplanır
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 04.12.2024 · E. 2024/13003 · K. 2024/15685 · Sonuç: Bozma
Olay. Yurt dışı şantiyelerde formen olarak çalışan işçi, haftada yedi gün, günde yaklaşık 15,5 saat çalıştığını ileri sürerek fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti istemiştir. İşveren aylık ücretin bu alacakları kapsadığını, ibraname ve bordroların bunu desteklediğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, sözleşme ekindeki bilgi formunda “30 gün × 8 saat” çalışma süresi yer aldığından haftalık çalışmanın 48 saat kabul edileceğini, yerleşik uygulamaya göre yılda 270 saate kadar fazla çalışmanın ücrete dahil sayıldığını ve fazla çalışma alacağının yalnızca haftalık 48 saatin üzerindeki çalışma için hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca davacı tanığının anlatımının yalnızca birlikte çalışılan dönem için kullanılabileceğini, diğer dönemde davalı tanıklarının anlatımı ve dosya kapsamının esas alınacağını; dava dilekçesinde belirtilen fesih tarihinin esas alınması gerekirken hesabın daha sonraki bir tarihe kadar yapılmasının taleple bağlılık ilkesine aykırı olduğunu belirterek kararı bozmuştur.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.63; HMK m.26 (taleple bağlılık).
Sizin için anlamı. Sözleşmenizdeki veya ekindeki çalışma süresi yazısı, fazla mesainin hangi saatten sonra başlayacağını belirleyebilir. Dava açmadan önce sözleşmenin eklerini de isteyip okuyun; dilekçede yazdığınız tarihlerin belgelerle uyumlu olmasına dikkat edin.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
Yönetici, Vardiyalı ve Primli Çalışanlar
Fazla mesai kuralları her çalışana aynı biçimde uygulanmaz. Üst düzey yöneticilerde talimat veren bir amirin bulunup bulunmadığı, vardiya ve nöbet düzeninde günlük 11 saat sınırı, prim veya yüzde usulüyle ücret alanlarda ise zam oranı belirleyicidir.
14. Çalışma saatlerini kendisi belirleyen ve üstünde talimat veren amiri olmayan üst düzey yönetici fazla mesai isteyemez; hafta tatili hakkı ise devam eder
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 19.11.2024 · E. 2024/9820 · K. 2024/14867 · Sonuç: Bozma
Olay. Uzun yıllar aynı şirkette çalışan ve son dönemde bir bölgenin satış müdürü olan işçi, fazla çalışma, hafta tatili ve prim alacağı istemiştir. İşveren fazla çalışmanın ücrete dahil olduğunu ve davacının çalışma saatlerini kendisinin belirlediğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, görev ve sorumluluğunun gerektirdiği yüksek ücreti alan üst düzey yöneticinin ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamayacağını; ancak aynı yerde kendisine talimat veren bir yönetici veya şirket ortağı varsa, fazla çalışma talimatı verilip verilmediğinin araştırılması gerektiğini ve yasal sınırları aşan çalışma için ücret istenebileceğini belirtmiştir. Davacının çalışma düzenini kendisi belirlediği ve üzerinde düzenleyici bir amir bulunmadığı anlaşıldığından fazla çalışma isteğinin reddi gerekir. Buna karşılık hafta tatili dinlenme hakkına ilişkin olduğundan, ücretin yüksek olması veya çalışma saatlerinin işçi tarafından belirlenmesi bu hakkın kullanılmasına engel değildir; hafta tatili alacağının kabulü yerinde bulunmuştur. Daire 01.04.2008 tarihli (E. 2007/18589, K. 2008/7133) kararında da, sözleşmesinde ayrık düzenlemeler bulunan ve çalışma düzenini kendisi belirleyen bir uçuş hizmetleri müdürünün fazla mesai isteğinin reddi gerektiğini kabul etmişti; o kararda tatil ücreti isteğinin de reddi gerektiği belirtilmişti.
Dayanak. 4857 s.K. m.41, m.46 (hafta tatili).
Sizin için anlamı. Unvanınızda “müdür” yazması tek başına fazla mesai hakkınızı ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan; çalışma saatlerinizi kimin belirlediği, size fazla çalışma talimatı veren bir amir veya ortak bulunup bulunmadığı ve ücretinizin görev ve sorumluluğunuzla orantılı olup olmadığıdır. Hafta tatili konusunda 2024 kararı, yöneticinin de bu haktan yararlandığını kabul etmektedir. Hafta tatili ücreti için hafta tatili ücreti yazımıza bakın.
Kaynak: 2024 tarihli karar: Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi. 2008 tarihli karar: aynı arşiv. Her biri tek ikincil kaynak.
15. Vardiya ve nöbet düzeninde günde 11 saati aşan çalışma fazla mesaidir; yüzde 50 zam sözleşmeyle düşürülemez
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 06.11.2017 · E. 2015/15363 · K. 2017/17435 · Sonuç: Bozma
Olay. Belediyede itfaiye işçisi olarak 24 saat çalışıp 48 saat dinlenen işçiye işveren her ay 21 saat fazla mesai ücreti ödemiştir. İşçi aşan kısmın ödenmediğini ileri sürmüş; mahkeme aylık 7 saat fazla mesai alacağına hükmetmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, haftalık normal çalışma süresi aşılmasa bile günde 11 saati aşan çalışmanın fazla çalışma sayılacağını ve bir işçinin günde fiilen en çok 14 saat çalışabileceğinin kabul edildiğini belirtmiştir. 24 saat çalışıp 48 saat dinlenme düzeninde haftalık fazla çalışmanın sırasıyla 9, 6, 6 ve 9 saat olduğunu, buna göre aylık fazla çalışmanın 30 saat bulunduğunu; 21 saat ödendiğinden 9 saat bakiye alacak kaldığını ve 7 saate hükmedilmesinin hatalı olduğunu kabul etmiştir. Kararda yüzde 50 zam oranının nispi emredici olduğu, sözleşmeyle düşürülemeyeceği ama artırılabileceği; fazla çalışma ücretinin son ücrete göre değil ait olduğu dönemin ücretine göre hesaplanacağı ve davalının ara dinlenmelerin kullandırıldığını ispat edemediği de belirtilmiştir.
Dayanak. 4857 s.K. m.41/2, m.63, m.68.
Sizin için anlamı. Vardiya veya nöbet usulüyle çalışıyorsanız, haftalık toplam 45 saati aşmasanız bile günde 11 saati aşan her saat fazla mesaidir. İşverenin her ay sabit bir saat üzerinden fazla mesai ödemesi gerçek fazla çalışmanın tamamını karşılamıyorsa farkı istenebilir. Hesap yapılırken her dönemin kendi ücretinin esas alınması gerektiğini unutmayın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Çalışma ve Toplum Dergisi karar arşivi; tek ikincil kaynak.
16. Prim veya yüzde usulüyle ücret alan işçide fazla mesai için yalnızca yüzde 50’lik zam istenebilir
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi · T. 05.02.2014 · E. 2011/5471 · K. 2014/3474 · Sonuç: Bozma
Olay. Satış temsilcisi olarak çalışan ve maaş artı prim usulüyle ücret aldığını ileri süren işçi, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ve genel tatil ücreti istemiştir. İşveren primin sürekli olmadığını ve performansa bağlı bir ödeme olduğunu savunmuştur. Mahkeme davayı kısmen kabul etmiştir.
Yargıtay ne dedi? Daire, yüzde usulü veya parça başı ücret sisteminde, ödenen ücretin içinde fazla çalışmaların zamsız tutarının zaten ödenmiş olduğunu; bu nedenle fazla çalışmanın saat ücretinin yüzde 150’si üzerinden değil, yalnızca yüzde 50 zam oranı üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Karşılığı ödenmemiş fazla çalışma tespit edildiğinde yalnızca yüzde 50 zamlı kısmın hüküm altına alınması gerektiğinin düşünülmemesi hatalı bulunmuştur. Kararda fazla çalışma ücretinin son ücrete göre değil ait olduğu dönemin ücretine göre hesaplanacağı ve bir işçinin günde fiilen en çok 14 saat çalışabileceği de vurgulanmıştır.
Dayanak. 4857 s.K. m.41/2.
Sizin için anlamı. Satış primi veya ciroya bağlı ücret alıyorsanız fazla mesai hesabı farklı yapılır: fazla çalıştığınız saatlerin normal karşılığı primin içinde sayıldığından yalnızca zam kısmı istenebilir. Prim ödemelerinizin fazla mesainizi gerçekten karşılayıp karşılamadığını bordrolarla karşılaştırın.
Kaynak: Karar metnini aktaran Alomaliye; tek ikincil kaynak.
Bordronuz, puantajınız ve tanıklarınız birlikte değerlendirilmeli
Fazla mesai alacağının ispatı ve hesabı için dosyanızı birlikte inceleyelim: Hukukçular Evi Ankara, 0554 648 37 15.
21 Kararın Özet Tablosu
Fazla mesaiye ilişkin kararlar
| Konu | Karar | Sonuç ve ilke |
|---|---|---|
| İmzalı bordro | Y. 9. HD, 02.06.2011, E. 2009/14343, K. 2011/16463 | Çekincesiz bordrodan fazlası yazılı belgeyle |
| Bordroda “0” tahakkuk | Y. 9. HD, 02.07.2009, E. 2008/3009, K. 2009/18484 | Her türlü delille ispat |
| İmzasız bordro, değişen banka ödemesi | Y. 9. HD, 17.10.2023, E. 2023/11435, K. 2023/14800 | Her türlü delil; menfaat birliği içindeki tanığa ihtiyat |
| Banka ödemesi (eski yaklaşım) | Y. 22. HD, 04.11.2014, E. 2013/19795, K. 2014/30172 | Çekince yoksa yazılı delil aranmıştı |
| Bordro hilesi | Y. 9. HD, 06.05.2025, E. 2025/649, K. 2025/4104 | Gerçek olmayan tahakkukta imza önemini yitirir |
| Ödemenin ispatı | Y. 9. HD, 05.02.2010, E. 2008/14590, K. 2010/2297 | Ödeme tanıkla kanıtlanamaz |
| Tanığın dönemi | Y. 9. HD, 12.01.2023, E. 2022/16853, K. 2023/337 | Yalnızca birlikte çalışılan dönem |
| Bilirkişi hesabı | Y. 9. HD, 20.10.2025, E. 2025/7023, K. 2025/8091 | Denetlenebilir hesap; 11 saat üstünde 1,5 saat ara dinlenme |
| İmzalı puantaj | Y. 9. HD, 02.04.2012, E. 2010/1137, K. 2012/10820 | Fazla çalışma göstermeyen puantaj karşısında ret |
| İndirim oranı | Yargıtay HGK, 06.12.2017, E. 2015/9-2698, K. 2017/1557 | Makul indirim; yüzde 50 fazla |
| İndirimde vekâlet ücreti (eski) | Y. 9. HD, 17.04.2008, E. 2007/17199, K. 2008/9019 | Davalı lehine ücret aranmıştı; sonra terk edildi |
| İş teftiş raporu | Y. 9. HD, 17.12.2025, E. 2025/8681, K. 2025/10093 | Genel düzen raporu yazılı delil değil; somut olayda yüzde 10 |
| 270 saat indirimi | Y. 9. HD, 05.12.2018, E. 2015/26412, K. 2018/22401 | Maaşa dahilse 270 saat düşülür |
| 270 saat ve indirim çelişkisi | Y. 9. HD, 14.09.2022, E. 2022/8967, K. 2022/9210 | Hüküm dikkate alınmalı; yüzde 40 ve 30 çelişkisi |
| Tarihsiz sözleşme | Y. 9. HD, 01.03.2021, E. 2021/1390, K. 2021/5207 | “Maaşa dahil” hükmü geçersiz |
| Ücreti yazılı olmayan sözleşme | Y. 9. HD, 01.03.2022, E. 2022/1770, K. 2022/2677 | Ödenen ücret yeterliyse hüküm geçerli |
| 30 gün × 8 saat | Y. 9. HD, 04.12.2024, E. 2024/13003, K. 2024/15685 | Haftalık 48 saat üstü hesaplanır |
| Üst düzey yönetici | Y. 9. HD, 19.11.2024, E. 2024/9820, K. 2024/14867 | Talimat veren amir yoksa fazla mesai yok; hafta tatili var |
| Üst düzey yönetici (eski) | Y. 9. HD, 01.04.2008, E. 2007/18589, K. 2008/7133 | Çalışma düzenini kendisi belirleyen müdür |
| 24/48 vardiya | Y. 9. HD, 06.11.2017, E. 2015/15363, K. 2017/17435 | Günde 11 saati aşan süre fazla mesai; aylık 30 saat |
| Primli satış temsilcisi | Y. 9. HD, 05.02.2014, E. 2011/5471, K. 2014/3474 | Yalnızca yüzde 50 zam |
Bu Kararları Kendi Dosyanızda Nasıl Kullanırsınız?
- Bordrolarınızı ay ay inceleyin. Hangi aylarda fazla mesai tahakkuku var, hangilerinde boş veya sıfır; bordrolar imzalı mı, çekince var mı? İspat yolunuz buna göre değişir.
- Bordroyu imzalarken çekince koyun. Gerçekte bordrodakinden fazla çalışıyorsanız, imzanın yanına alacaklarınızı saklı tuttuğunuzu yazın.
- Yazılı delilleri toplayın. Kart giriş-çıkış kayıtları, vardiya ve nöbet çizelgeleri, puantajlar, e-posta ve mesaj saatleri, servis saatleri ve banka dökümleri yazılı delil olarak değerlendirilebilir.
- Tanıklarınızı dönem dönem planlayın. Sizinle aynı dönemde ve aynı düzende çalışmış, mümkünse işverenle davası olmayan kişileri seçin; tanığın anlatımı yalnızca birlikte çalıştığınız dönem için geçerlidir.
- Sözleşmenizi kontrol edin. “Fazla mesai maaşa dahildir” hükmü varsa sözleşmenin tarihine, imzasına ve ücretinizin 270 saati karşılayıp karşılamadığına bakın.
- Zamanaşımına dikkat edin. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (m.32, son fıkra); geriye doğru beş yıldan eski dönemler için alacak kaybedilebilir. Ayrıntı için iş hukukunda zamanaşımı süreleri yazımıza bakın.
- Önce arabulucuya başvurun. Fazla mesai, hafta tatili ve bayram alacaklarını ayrı ayrı yazdırın; anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açın. Dilekçe için işçilik alacakları dava dilekçesi örneğimizi kullanabilirsiniz.
- Ödenmiyorsa haklı fesih seçeneğini değerlendirin. Ücretin kanun veya sözleşmeye uygun hesap edilmemesi ya da ödenmemesi işçiye haklı fesih hakkı verir (m.24/II-e). Bu adım için işçinin haklı nedenle fesih ihtarnamesi örneği yazımıza bakın.
Sık Yapılan Hatalar
- Bordroyu çekince koymadan imzalamak. Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa, daha fazlasını artık yalnızca yazılı belgeyle ispatlayabilirsiniz.
- Tek bir tanığa bütün dönemi yüklemek. Tanığın anlatımı yalnızca sizinle birlikte çalıştığı dönem için dikkate alınır.
- “Müdürüm, fazla mesai hakkım yok” diye düşünmek. Talimat veren bir amir veya ortak varsa hak doğabilir; hafta tatili hakkı ayrıca devam eder.
- “Maaşa dahil” hükmünü sınırsız sanmak. Bu hüküm yalnızca yılda 270 saate kadar geçerlidir.
- Bilirkişi raporunu denetlememek. Ara dinlenmenin düşülüp düşülmediğini ve hesabın hangi saatlere dayandığını kontrol edin.
- Arabuluculukta fazla mesaiyi yazdırmamak. Son tutanakta yer almayan alacak için dava şartı gerçekleşmemiş sayılabilir.
- İşveren açısından: elden ödeme yapmak ve puantaj tutmamak. Ödemeyi tanıkla ispatlayamazsınız; imzalı puantaj ve banka ödemesi en güçlü savunmadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Fazla mesai nedir, ücreti ne kadar ödenir?
Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır (4857 s.K. m.41/1). Her bir saat için normal saat ücretinin yüzde 50 fazlası ödenir (m.41/2). Denkleştirme uygulanıyorsa, haftalık ortalama 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz.
Fazla sürelerle çalışma nedir?
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve saat ücreti yüzde 25 artırılarak ödenir (m.41/3).
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati aşamaz (m.41/8). Yargıtay, bu sınır aşılsa bile yapılan çalışmanın ücretinin ödenmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Bordromda fazla mesai yazıyor ve imzaladım; daha fazlasını isteyebilir miyim?
Bordroya ihtirazi kayıt koymadıysanız, bordroda görünenden fazla çalıştığınızı yazılı bir belgeyle ispatlamanız gerekir. İhtirazi kayıt koyduysanız ya da bordroda fazla mesai bölümü boş veya sıfırsa tanık dahil her türlü delille ispat yapabilirsiniz.
Bordro imzalamadım, maaşım bankaya yatıyor; fazla mesaiyi nasıl ispatlarım?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2023 tarihli kararına göre bordro imzalatılmamış ve ücret aydan aya değişen tutarlarda bankadan ödenmişse, ödenenin üzerindeki çalışma her türlü delille ispatlanabilir; ödenen tutarlar alacaktan düşülür.
Fazla mesaimi tanıkla ispatlarsam ne kadar indirim yapılır?
Sabit bir oran yoktur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017 tarihli kararında kural olarak yaklaşık üçte bir oranının esas alınabileceğini, yüzde 50 indirimin ise fazla olduğunu belirtmiştir; 9. Hukuk Dairesi 2025 tarihli bir kararda somut olayda yüzde 10 indirim öngörmüştür. Fazla mesai yazılı belge ve işveren kayıtlarına dayanıyorsa indirim yapılmaz.
İndirim yüzünden reddedilen kısım için karşı tarafa vekâlet ücreti öder miyim?
Hayır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, indirim nedeniyle reddedilen kısım için davalı yararına vekâlet ücretine hükmedilemeyeceğini kabul etmiş ve bu yöndeki eski görüşünden dönmüştür.
Sözleşmemde “fazla mesai maaşa dahildir” yazıyor; hiç fazla mesai alamaz mıyım?
Alabilirsiniz. Bu hüküm yalnızca yılda 270 saate (haftada yaklaşık 5,2 saate) kadar geçerlidir; bunun üstündeki fazla çalışma ayrıca ödenir. Tarihsiz bir sözleşmedeki bu hüküm Yargıtay’ca geçerli sayılmamıştır.
Müdürüm; fazla mesai isteyebilir miyim?
Görev ve sorumluluğunun gerektirdiği yüksek ücreti alan ve çalışma saatlerini kendisi belirleyen üst düzey yönetici kural olarak fazla mesai isteyemez. Ancak size talimat veren bir yönetici veya şirket ortağı varsa ve fazla çalışma talimatı verilmişse isteyebilirsiniz. Hafta tatili hakkı bu durumdan etkilenmez.
Fazla mesai alacağında zamanaşımı ne kadar?
Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (4857 s.K. m.32, son fıkra). Bu nedenle beş yıldan eski dönemlere ait fazla mesai alacakları, işveren zamanaşımı savunması yaparsa istenemeyebilir.
Fazla mesai ücretim ödenmiyor; işten ayrılırsam kıdem tazminatı alabilir miyim?
İşçinin ücreti kanun veya sözleşmeye uygun hesap edilmez ya da ödenmezse işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir (m.24/II-e) ve kıdem tazminatı şartları varsa kıdem tazminatı isteyebilir. Kıdem tazminatına ilişkin kararlar için Kıdem ve İhbar Tazminatı Yargıtay Kararları sayfamıza bakabilirsiniz.
Fazla mesai yerine izin kullanabilir miyim?
Evet. İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmada her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir; bu serbest zaman altı ay içinde ve ücret kesilmeden kullanılır (m.41/4-5).
Dava açmadan önce arabulucuya gitmem gerekir mi?
Evet. Fazla mesai gibi işçi alacaklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 s.K. m.3). Başvuruda fazla mesai, hafta tatili ve bayram alacaklarınızı ayrı ayrı belirtin.
İçtihatlar ve fazla mesai kümesindeki diğer sayfalar:
İçtihatlar: Konu Konu Yargıtay Kararları · İş Hukuku Rehberi · Kıdem ve İhbar Tazminatı Yargıtay Kararları · İşe İade Davası Yargıtay Kararları · Fazla mesai ücreti: şartlar ve ispat · Fazla çalışma ücreti nedir? · Bayram ve hafta tatili çalışması · Fazla mesai hesaplama aracı · Mobbing Yargıtay Kararları · İş Kazası Yargıtay Kararları
Kaynaklar ve doğrulama. Karar metinleri; Çalışma ve Toplum Dergisi’nin karar arşivi, Alomaliye ve Hukuki Haber’den aktarılmıştır. Kanun hükümleri için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Kararlar özetlenirken metinlerin kendi ifadeleri yerine sade bir anlatım tercih edilmiştir; dilekçede kullanmadan önce tam metne Yargıtay Karar Arama veya UYAP Emsal Karar sisteminden ulaşmanızı öneririz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanızda sonuç, delillere ve olayın bütün koşullarına göre değişir.