Ara Dinlenme Süreleri Nedir? (İş Kanunu m. 68)

Çalışma günü içinde verilen molalar, hem işçinin dinlenme hakkı hem de fazla mesai hesabı açısından önemlidir. Ancak ara dinlenme sürelerinin ne kadar olduğu ve ücretlendirilip ücretlendirilmediği sıkça karıştırılır. Bu yazı, ara dinlenmeyi İş Kanunu m. 68 çerçevesinde açıklar.

Ara Dinlenme Nedir?

Ara dinlenme, İş Kanunu m. 68 uyarınca günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında, o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanarak işçilere verilen dinlenme molasıdır. Uygulamada yemek ve çay molaları bu kapsamdadır. Amacı, işçinin gün içinde dinlenerek sağlığını ve verimini korumasıdır.

Ara Dinlenme Süreleri

Ara dinlenme süresi, günlük çalışmanın uzunluğuna göre kademeli olarak belirlenir:

• 4 saat veya daha kısa süreli işlerde: 15 dakika,
• 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dâhil) süreli işlerde: yarım saat (30 dakika),
• 7,5 saatten fazla süreli işlerde: 1 saat.

Örneğin günde 9 saat çalışılan bir işyerinde işçiye en az 1 saat ara dinlenme verilmesi gerekir.

Süreler En Az Olup Aralıksız Verilir

Kanunda belirtilen bu süreler asgari (en az) sürelerdir; sözleşmeyle artırılabilir ama azaltılamaz. Ara dinlenme kural olarak aralıksız verilir. Ancak iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmelerle aralı (bölünerek) kullandırılabilir. Ara dinlenmeler işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Ayrıca günlük çalışmanın başlama-bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işçilere duyurulur (m. 67).

Ara Dinlenme Çalışma Süresinden Sayılmaz

Kritik kural: İş Kanunu m. 68/son gereği ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Bunun iki önemli sonucu vardır. Birincisi: ara dinlenme süreleri ücretlendirilmez ve günlük/haftalık çalışma süresine dahil edilmez. İkincisi: fazla mesai hesaplanırken, günlük çalışma süresinden ara dinlenme süreleri düşülerek net çalışma süresi bulunur. Örneğin 08.00–18.00 arası işyerinde bulunan bir işçinin 1 saatlik ara dinlenmesi düşülür ve fiili çalışması 9 saat olarak hesaplanır.

Ara Dinlenme İşçiye Ait Bir Süredir

Ara dinlenme süresi kural olarak işçiye ait bir zamandır; işçi bu süreyi serbestçe kullanır. Yerleşik kabule göre işçi, ara dinlenmesini dilerse işyeri dışında da geçirebilir. Bu süre işverenin emrine tahsis edilmiş bir zaman değildir; işçi bu sürede iş görme borcu altında değildir.

İstisna: İş Başında Bekleme

Önemli bir istisna vardır. Eğer işçi, iş gereği ara dinlenmesi sırasında işyerinden ayrılamıyor, yemeğini çalıştığı yerde yemek zorunda kalıyor ve iş görmeye hazır biçimde bekliyorsa, bu süre gerçek anlamda bir ‘dinlenme’ sayılmaz. Yargıtay uygulamasına göre bu durumda geçen süre çalışma süresinden sayılabilir ve işçi bu sürenin karşılığında ücret ile (haftalık 45 saati aşıyorsa) fazla mesai talep edebilir. Dolayısıyla molanın gerçekten serbest bir dinlenme mi yoksa iş başında bekleme mi olduğu, somut olaya göre değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ara dinlenme süresi ne kadardır?

Günlük çalışmaya göre değişir: 4 saat veya daha kısa işlerde 15 dakika, 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar işlerde yarım saat, 7,5 saatten fazla işlerde 1 saat ara dinlenme verilir.

Ara dinlenme çalışma süresinden sayılır mı?

Hayır. İş Kanunu m. 68 gereği ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz; ücretlendirilmez ve fazla mesai hesabında günlük çalışma süresinden düşülür.

Ara dinlenme aralıksız mı verilir?

Kanundaki süreler en az olup kural olarak aralıksız verilir. Ancak iklim, mevsim, gelenek ve işin niteliğine göre sözleşmelerle aralı (bölünerek) kullandırılabilir.

İşçi ara dinlenmede işyerinden ayrılabilir mi?

Kural olarak evet. Ara dinlenme işçiye ait bir süredir; işçi bu süreyi serbestçe kullanır ve dilerse işyeri dışında da geçirebilir.

Molada işyerinden ayrılamayan işçi ücret alır mı?

İşçi iş gereği dinlenme sırasında işyerinden ayrılamıyor ve iş görmeye hazır bekliyorsa, bu süre çalışma süresinden sayılabilir ve işçi ücret ile (varsa) fazla mesai talep edebilir.

Ara dinlenme süresi artırılabilir mi?

Evet. Kanundaki süreler asgari (en az) sürelerdir; sözleşmeyle artırılabilir ancak bu sürelerin altına inilemez.