AYM: İkale Tazminatından Haksız Kesilen Gelir Vergisinin Faizsiz İadesi Mülkiyet Hakkını İhlal Etti (B. No: 2021/22795)

İş sözleşmesi ikale (karşılıklı sona erdirme) sözleşmesiyle sona eren bir çalışanın iş sonu tazminatından kesilen gelir vergisi, yargı kararıyla “açık vergi hatası” sayılarak iade edilmiş; ancak kesinti tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için faiz talebi bölge idare mahkemesince reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi, hukuka aykırı tahsil edilen bir tutarın yıllarca devletin elinde kaldıktan sonra değer kaybı gözetilmeksizin yalnızca nominal tutarıyla iade edilmesinin mülkiyet hakkına orantısız bir müdahale olduğuna hükmetti.

Bu haberde kararın künyesini, olayın aşamalarını, Mahkemenin dayandığı ilkeleri, kararın aynı durumdaki çalışanlar ve haksız vergi iadesi bekleyen mükellefler için ne anlama geldiğini ve işleyen süreleri resmî metne dayanarak özetliyoruz. Diğer günlük gelişmeler için Hukuk Gündemi Son Durum sayfamıza bakabilirsiniz. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: Haksız Kesilen Vergi Faiziyle mi İade Edilir? AYM 2021/22795, VUK m.112/4 ve Başvuru Süreleri yazımızda.

Kararın Künyesi

Olay: Vergi İade Edildi, Faiz Ödenmedi

Anayasa Mahkemesi Ne Dedi?

Mahkeme önce faiz alacağının da mülk olduğunu belirtti: icrası kabil her türlü alacak mülkiyet hakkının kapsamındadır ve asıl alacağa bağlı fer’i bir hak olan faiz talebi de bu güvenceden yararlanır. Yargı kararlarıyla kesinti kesin olarak hukuka aykırı bulunduğunda, vergi adı altında tahsil edilen tutar “kamu alacağı” niteliğini yitirmiş, devlet bakımından iadesi gereken bir borca, başvurucu bakımından ise kamuya karşı ileri sürülebilir bir alacağa dönüşmüştür. Bu nedenle olay, vergilerin tahsili ve mülkiyetin kullanımının kontrolü kapsamında değil, mülkten barışçıl yararlanma hakkı yönünden incelendi.

Kanunilik ölçütünde Mahkeme, faiz talebinin reddinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 112. maddesine dayandırıldığını ve şekli anlamda bir kanuni dayanak bulunduğunu kabul etti; kamu gelirlerinin idaresi amacını da meşru saydı. İhlal sonucu ölçülülük aşamasında çıktı: Mahkeme, kendi Akel Gıda San. ve Tic. A.Ş. (B. No: 2013/28, 25/2/2015) kararındaki ilkeyi hatırlattı — haksız tahsil edilen bir tutarın iadesi yalnızca nominal bedelle sınırlı tutulmamalı, kişinin tasarrufundan mahrum kaldığı süre boyunca uğradığı ekonomik kayıplar faiz veya benzeri bir telafi mekanizmasıyla giderilmelidir. Danıştayın, VUK m.112/4’te 31/5/2012’de yapılan değişiklikten sonra yasal dayanaktan yoksun tahsil edilen vergilerin tecil faizi işletilerek iadesi gerektiği yönünde içtihat geliştirdiğini de vurgulayan Mahkeme, istinaf dairesinin bu içtihada ve AYM ilkelerine yer vermeden sonuca ulaşmasını mülkiyet hakkının etkili korunmasıyla bağdaşmaz buldu.

Hukuki Çerçeve

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun kararda aktarılan 2/3/2022 tarihli aykırılığın giderilmesi kararı da önemlidir: Kurul, iade edilen vergi için işlemiş faizin ödenmesi istemiyle, asıl alacağın düzeltme zamanaşımı süresi içinde ve iadeden ayrı olarak düzeltme ve şikâyet yoluna başvurulabileceğini kabul etmiştir.

Kimleri Etkiliyor?

27/3/2018’den önce ikale sözleşmesiyle işten ayrılan ve iş sonu tazminatından gelir vergisi kesilen çalışanlar, kesilen vergiyi faizsiz geri almışlarsa kararın doğrudan ilgi alanındadır. Kararın gerekçesi ikale ile sınırlı değildir: yargı kararıyla hukuka aykırı bulunan bir vergi tahsilatının faizsiz iadesi söz konusu olan şirketler ve diğer mükellefler de aynı ilkeye dayanabilir. Bununla birlikte değerlendirmemize göre 2018 ve öncesine ait kesintilerde VUK m.114 ve m.126’daki düzeltme zamanaşımı büyük ölçüde dolmuş olabilir; bu nedenle karar en çok derdest davalar, henüz sonuçlanmamış faiz talepleri ve gelecekteki haksız tahsilat iadeleri bakımından sonuç doğuracaktır.

Ne Yapmalı ve Süreler

Ücret gelirinin vergilendirilmesine ilişkin temel kurallar için ücret geliri rehberimize, vergi davasında kanun yolu için vergi davasında istinaf yazımıza, AYM’nin yakın tarihli mülkiyet hakkı kararlarından biri için fiyat cezası kararı haberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

AYM bu kararda neye hükmetti?

İkale ile sona eren iş sözleşmesi nedeniyle ödenen iş sonu tazminatından hukuka aykırı kesilen gelir vergisinin, kesinti tarihinden iade tarihine kadar faiz ödenmeden iade edilmesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğine hükmetti (B. No: 2021/22795, 18/5/2026).

Karar herkese faiz ödenmesini sağlar mı?

Hayır. Bireysel başvuru kararı doğrudan yalnızca başvurucunun dosyasında yeniden yargılamayı gerektirir. Benzer durumdakiler, kendi dosyalarında bu ilkeye dayanarak talepte bulunmalıdır.

Faiz hangi oranda isteniyor?

VUK m.112/4, fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin 6183 sayılı Kanuna göre belirlenen tecil faizi oranında faizle iade edileceğini düzenler. Somut olayda ilk derece mahkemesi de tecil faizi oranında faize hükmetmişti.

Faiz hangi tarihten itibaren işler?

VUK m.112/4’e göre yersiz tahsilat mükelleften kaynaklanmıyorsa verginin tahsili tarihinden, kaynaklanıyorsa düzeltme başvurusu tarihinden, düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar işler.

İkale tazminatı bugün de vergiden istisna mı?

Hayır. 27/3/2018’den itibaren ikale kapsamında ödenen tazminatlar, kıdem tazminatı istisnası sınırları içinde değerlendirilir (GVK m.25/7-b). Kararın konusu bu tarihten önceki ödemelerdir.

Faiz talebi için hangi yola başvurulur?

Vergi dairesine düzeltme talebi, reddedilirse dava süresi içinde vergi mahkemesinde dava veya süre geçmişse şikâyet yoluyla Bakanlığa başvuru. Danıştay VDDK, faiz için iadeden ayrı düzeltme-şikâyet başvurusunu düzeltme zamanaşımı içinde mümkün görmüştür.

Bireysel başvuru süresi ne kadar?

Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gündür; haklı mazeret halinde mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvurulabilir (6216 s. Kanun m.47/5).

Kaynaklar: Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 18/5/2026 tarihli ve 2021/22795 başvuru numaralı kararı (RG 30/10/2026-33415); Anayasa m.13, 35; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.112/4, 114, 116, 122–126, geçici 29; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.25/7-b, geçici 89 (7162 s. Kanun m.4); 306 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği m.12 (kararda aktarıldığı şekliyle); 6216 sayılı Kanun m.47, 50; 2577 sayılı İYUK m.7, 10. Diğer gelişmeler: Hukuk Gündemi Son Durum; aynı Resmî Gazete’deki yapı denetimi bölge düzenlemesi.