İş Kanunu m. 41. “……..Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır…………Yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır İşçinin haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında kararlaştırıldığı durumlarda, kararlaştırılan bu süre ile 45 saate kadar olan çalışmalar ise fazla sürelerle çalışma olarak tanımlanmaktadır…..” demektedir.
Görüldüğü üzere; mevzuatımız uyarınca “Fazla Çalışma”, işçinin haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. İşçinin haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında kararlaştırıldığı durumlarda, kararlaştırılan bu süre ile 45 saate kadar olan çalışmalar ise “Fazla Sürelerle Çalışma” olarak tanımlanmaktadır.
Bu şekilde yapılan çalışmalar için normal çalışmalara göre mevzuat gereği daha yüksek bir ücret ödenir.
İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m. 4 “Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla sürelerle çalışmalarda her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.” demektedir.
Ancak uygulamada karşılaşılan ve işçilerin hak kaybına neden olan çok önemli bir konu var:
Normal mesai düzeni haftalık 45 saatin altında belirlenen (Örneğin 40 saat) iş yerlerinde de işçiler zaman zaman mesai bittikten sonra çalışmakta ve iş verenin çalışma düzeni olarak belirlediği çalışma süresinin üzerinde çalışmaktadırlar. Bu işçiler normal çalışma süresinde fazla çalıştıkları için kendilerini “fazla mesai yapmış” olarak kabul etmektedirler. Konu yargıya intikal ettiğinde talep ettikleri şey “fazla mesai ücreti” olmaktadır. Genellikle iş hukuku davalarında fazla mesai ücreti talep edilirken dava dilekçesinde tam süre belirtilmez. Dava kısmi dava olarak çok düşük bir rakam talebiyle açılır. Fazla çalışmayı kanıtlayan deliller sunulur ve hesaplamanın Bilirkişi tarafından yapılması beklenir. Bilirkişi Raporu gelince davanın ıslah edileceği belirtilir.
İşte burada çok önemli bir husus gündeme gelir. Hesaplamayı yapan Bilirkişi işçinin haftalık kaç saat çalışma yaptığını hesaplar ve bu çalışmanın ne kadarının haftalık 45 saati geçtiğini belirler. Haftalık 45 saati geçen kısım için bir fazla mesai hesaplaması yapar. Dava dilekçesinde talep “fazla mesai ücreti” ise Bilirkişi bunun dışında bir hesaplama yapmaz. Haliyle haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmiş iş yerlerinde bu saatin üzerinde çalışan kişiler dava dilekçelerinde sadece fazla mesai talep etmişlerse ya hiçbir şey alamazlar ya da çok düşük bir miktar alırlar. Hak ettikleri fazla sürelerle çalışma ücretini alamazlar.
Bu nedenle daha İş Hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu olan Arabuluculuk safhasından başlayarak tüm tutanaklara “fazla mesai ücreti” yanı sıra “Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti” de yazdırılmalıdır. Tabi ki dava dilekçesinde de “Fazla Çalışma Ücreti” ve “Fazla Sürelerle Çalışma Ücreti” ayrı ayrı talep edilmelidir.
