İşçilerin hak ettikleri ücreti alabilmeleri ve kendilerine göre görece daha güçlü konumda bulunan işverenlere karşı ezdirilmemeleri, sömürülmemeleri bir sosyal devletin en önemli görevlerindendir. Bu nedenle devletler çalışma yaşamını düzenleyen yasalar çıkarır ve işçi işveren ilişkilerini düzenlerler. İşçilerin sömürülmemeleri için bir işçinin çalıştırılabileceği süreleri düzenler. Bazı çalışma sürelerini ise fazla mesai kabul edip, bu sürelerde çalışan işçiler için daha yüksek ücretler öngörürler.
“Çalışma süresi” başlıklı İş Kanunu Madde 63;
“Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/7 md.; Değişik cümle: 4/4/2015-6645/36 md.) Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.
Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz.” hükmünü vaz etmektedir.
Ancak bazı durumlarda işçilere işverenler fazla mesai yaptırır ama işçiler fazla mesai yaptıklarının farkına bile varmazlar. Sanki normal çalışma yaptıklarını zannederler ve tabii bir fazla çalışma ücreti talep etmezler.
Bunun en bariz örneği 24 saat kesintisiz işyerinde kalıp, müteakip 48 saat istirahat şeklinde çalışan işçilerdir. Bu şekil çalışmada işçiler iş yerinde kesintisiz 24 saat kalırlar ve zamanlarının büyük bölümünde çalışırlar. İş Yerinin niteliğine ve işin durumuna göre bu işçilere uyuma imkânı tanınır veya bazılarında uyuma imkânı tanınmaz ve 24 saat mesai yapmaları istenir. Müteakip 48 saat için ise işçiler izinli olur çalışmazlar işyerine bile gelmezler.
Bu tür çalışma işin niteliğine göre 24 saat çalışma yapılması gereken işyerlerinde çok sık karşılaşılan bir uygulamadır. Örneğin hastaneler, yaşlı bakım merkezleri vb. Esasen İşverenlerin işçilerini bu şekilde çalıştırmayı tercih etmelerinin sebebi, işçileri normal mesai süresinin çok üzerinde rahatça çalıştırabilmektir. İş yerinde 24 saat çalışma yapılması gerektiğinden, aksi halde işçileri vardiyalı olarak çalıştırmaları gerekir. Günlük vardiya usulünü tercih etseler daha fazla sayıda işçi istihdam etmek zorunda kalacaklardır.
Müteakip 28 saat içerisinde işçiler işyerlerine hiç gitmedikleri ve çalışmadıkları için kendilerini normal bir çalışma ortamında hatta daha avantajlı zannederler. Bu nedenle aldıkları maaşa ek bir fazla mesai ücreti talep etmezler. Aslında bir fazla mesai ücreti hak ettiklerinin farkında bile değillerdir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E:2017/4399, K:2017/5758 sayılı kararında;
“Şöyle ki; bilirkişi raporunda günde en fazla 14 saat çalışılabileceği belirtilmiş ise de, sözü edilen Dairemiz kararı ve 24 saatlik çalışmada 10 saat ara dinlenmesi düşülmesi hususundaki dosyalar radyolink istasyonlarında çalışan işçilerin fazla çalışma ücreti istemine ilişkin olup, aynı anda iki veya daha fazla işçinin çalışması, yapılan çalışmanın niteliği, yapılan işin ve iş yerinin özelliği gözetilerek sonuca gidildiğinden, somut uyuşmazlığın özelliği de dikkate alındığında emsal nitelik arz etmeyeceği açıktır. Zira radyolink istasyonunda çalışan işçi, aynı zamanda uyku ihtiyacını da dinlenme süresi içinde yerine getirmektedir. Burada temel ölçüt, çalışanın uyuma imkanına sahip olup olmamasıdır.
Mahkemece, bu husus araştırılmamış, tanıklara sorulmamıştır. Yapılacak iş, hastanede bu şekilde nöbete kalan temizlikçilere yatma yeri/imkanı tanınıp tanınmadığı taraflardan, gerekirse tanıklardan ve … Devlet Hastanesi Başhekimliğinden çalışma dönemleri de belirtilerek sorulup, uyuma imkanı tanınmışsa ara dinlenmesinin 10 saat olarak belirlenmesi, aksi takdirde 4 saat ara dinlenmesi düşülerek, 24 saat esasına göre hesaplama yapılmalıdır.” Kararına varmıştır.
Sözkonusu Yargıtay kararına göre 24 saat esasına göre çalışan bir işçinin günlük en az 14 saat, en çok 20 saat mesai yaptıklarına hükmedilecektir.
📚 İlgili Rehberler
Sıkça Sorulan Sorular — Fazla Mesai
Fazla mesai yapıldığını nasıl anlarsınız?
Günlük 8 saatten ya da haftalık 45 saatten fazla çalışıyorsanız ve bu süre resmi bordro ya da onayda görünmüyorsa fazla mesai alacağınız olabilir.
Fazla mesai alacağı zamanaşımına uğrar mı?
Evet. Fazla mesai alacağı 5 yıllık zamanaşımına tabidir. İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıl içinde dava açılmalıdır.
Bordro imzaladıysam hakkımı kaybeder miyim?
İmzalı ihtirazi kayıt içermeyen bordrolar, yüksek meblağ olmadıkça serbest irade ürünü sayılır; ancak Yargıtay baskı altında imzalanan bordrolar için farklı değerlendirme yapar.
Fazla mesai ispatı nasıl yapılır?
Mesai puantajları, güvenlik kayıtları, e-posta ve mesajlaşma kayıtları, işyeri tanık ifadeleri ispat araçlarıdır. Yargıtay bu tür davalarda takdiri indirim uygular.
Dava açmadan önce arabuluculuğa gitmem gerekir mi?
Evet. 7036 sayılı Kanun uyarınca bireysel iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu dava şartıdır. Arabuluculuk anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
