İş Hukukunda Zamanaşımı Süreleri: İşçilik Alacaklarında 5 ve 10 Yıl

İşçilik alacaklarında zamanaşımı, işçinin alacağını belirli bir süre içinde talep etmemesi hâlinde, o alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının ortadan kalkmasıdır. Zamanaşımı dolduğunda alacak hakkı tümden ortadan kalkmaz; ancak karşı taraf zamanaşımı def’inde bulunursa mahkeme tahsile karar veremez. Her alacak kalemi için zamanaşımı ayrı ayrı işler ve başlangıç tarihleri farklıdır.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Nedir?

Zamanaşımı, hak arama özgürlüğünün hukuki istikrar adına bir süreye bağlanmasıdır. İş hukukunda bu süreler alacağın niteliğine göre değişir; doğru sürenin ve başlangıç anının tespiti, hak kaybı yaşanmaması açısından kritik öneme sahiptir. Önemli kural: iş sözleşmesinin devam etmesi, ücret gibi alacaklarda zamanaşımını durdurmaz.

Ücret ve Ücret Benzeri Alacaklar — 5 Yıl

İş Kanunu m. 32 uyarınca ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Bu kapsama; normal ücret (maaş), fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri, prim ve ikramiye gibi ücret ekleri girer. Bu alacaklarda süre, alacağın muaccel olduğu (ödenmesi gereken) tarihten başlar ve her dönem (her ay) için ayrı işler. Örneğin fazla mesai ve hafta tatili ücretlerinde zamanaşımı, davanın açıldığı tarihten geriye doğru beş yıl esas alınarak hesaplanır.

Tazminat ve Yıllık İzin Alacakları — 5 Yıl

25.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun’la İş Kanunu’na eklenen Ek Madde 3 uyarınca; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, ayrımcılık (eşit davranmama) tazminatı ile yıllık izin ücretinin zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu alacaklar feshe bağlı doğduğundan süre iş sözleşmesinin sona erdiği (fesih) tarihten işler.

• 25.10.2017’den sonra sona eren iş sözleşmelerinde bu tazminatlar ve yıllık izin ücreti için süre 5 yıldır.
• 25.10.2017’den önce sona eren sözleşmelerde ise Türk Borçlar Kanunu m. 146’daki genel 10 yıllık süre uygulanır (yıllık izin ücretinde 01.07.2012 öncesi fesihlerde 5 yıl).

İş Kazası Tazminatı — 10 Yıl

İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı, TBK m. 146 uyarınca on yıldır. Bu sürede başlangıç, diğer alacaklardan farklı olarak zararın ve özellikle maluliyet (sürekli iş göremezlik) oranının kesinleştiği tarihtir. Olay aynı zamanda suç oluşturuyorsa, daha uzun olan ceza zamanaşımı süresi hukuk davasında da uygulanabilir.

Zamanaşımının Başlangıcı

Başlangıç anı alacağın türüne göre değişir:

• Ücret ve ücret ekleri: alacağın muaccel olduğu (ödenmesi gereken) tarih; her ay için ayrı.
• Kıdem, ihbar, ayrımcılık tazminatı ve yıllık izin ücreti: iş sözleşmesinin hukuken sona erdiği fesih tarihi (ihbar süresinin bitimi ile fesih tarihi karıştırılmamalıdır).
• İş kazası tazminatı: maluliyet oranının kesinleştiği tarih.
• Boşta geçen süre ücreti: işe başlamak için işverene başvurulan tarih; işe başlatmama tazminatı 5 yıl (2017 sonrası).

Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi

Zamanaşımının işleyişi bazı hâllerde değişir:

• Arabuluculuk: zorunlu arabuluculuğa başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği ana kadar süre durur (işlemez); tutanaktan sonra kaldığı yerden devam eder.
• Dava açılması: zamanaşımı süresini keser.
• Borç ikrarı / kısmi ödeme: işverenin alacağı yazılı kabul etmesi veya kısmen ödemesi süreyi keser; bu tarihten itibaren süre yeniden işlemeye başlar.
• Sözlü vaatler (örneğin ‘sonra ödeyeceğim’) zamanaşımını durdurmaz veya kesmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İşçilik alacaklarında zamanaşımı kaç yıldır?

Çoğu işçilik alacağında (kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, yıllık izin) süre 5 yıldır. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatlarında ise süre 10 yıldır. Her kalem için zamanaşımı ayrı işler.

Kıdem tazminatında zamanaşımı ne zaman başlar?

İş sözleşmesinin sona erdiği (fesih) tarihte başlar. 25.10.2017’den sonra sona eren sözleşmelerde süre 5 yıl, bu tarihten önce sona erenlerde 10 yıldır.

Fazla mesai alacağında zamanaşımı nasıl hesaplanır?

Fazla mesai 5 yıllık zamanaşımına tabidir ve her dönem için ayrı işler. Uygulamada dava tarihinden geriye doğru 5 yıllık dönem esas alınır; daha eski dönemler zamanaşımına uğrayabilir.

İş kazası tazminatı davasında zamanaşımı kaç yıldır?

On yıldır ve süre, maluliyet (sürekli iş göremezlik) oranının kesinleştiği tarihten başlar. Olay suç da oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir.

Arabuluculuk zamanaşımını etkiler mi?

Evet. Zorunlu arabuluculuğa başvurulduğu andan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur; tutanaktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Zamanaşımı dolunca alacak tamamen yok mu olur?

Hayır. Alacak hakkı varlığını sürdürür; ancak karşı taraf zamanaşımı def’inde bulunursa mahkeme alacağın tahsiline karar veremez. İşverenin borcu ikrarı veya kısmi ödemesi süreyi keser ve yeniden başlatır.