Yıllık İzin Ücreti Ne Zaman Muaccel Olur? Zamanaşımı Fesihten mi Başlar?

İki farklı alacak: izin hakkı ve izin ücreti

Bu sayfadaki soruyu doğru yanıtlamak için önce bir ayrım yapmak gerekir. Yıllık izin, iş ilişkisi sürerken bir dinlenme hakkıdır; para alacağı değildir. m. 53 uyarınca yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez ve m. 58 ile işçiye izin süresi içinde çalışma yasağı getirilmiştir. Kanun koyucu bu düzenlemelerle iznin amacının — dinlenerek sağlığın ve iş gücünün korunmasının — gerçekleşmesini istemiştir.

Sözleşme sona erdiğinde bu amaç artık gerçekleşemez. İşte o anda hak, niteliğini değiştirir ve bir para alacağına dönüşür. m. 59 uyarınca hak kazanılıp kullanılmayan izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir.

Bu nitelik değişimi, muacceliyet ve zamanaşımı sorularının cevabını da belirler.

Muacceliyet: alacak ne zaman doğar?

Yıllık izin ücreti alacağı, iş ilişkisi devam ederken doğmaz. Çalışırken izin kullandırılmaması bir alacak değil, bir yükümlülük ihlalidir; karşılığı izin kullandırılması ve idari yaptırımdır. Alacak, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel olur.

Bunun üç pratik sonucu vardır. Birincisi: çalışırken yıllık izin ücreti davası açılamaz — açılırsa hukuki yarar yokluğu tartışması doğar. İkincisi: faiz de fesih tarihinden itibaren işler; daha önceki yıllar için geriye dönük faiz istenemez. Üçüncüsü: sözleşmenin hangi sebeple sona erdiğinin önemi yoktur; istifa, işveren feshi, emeklilik, askerlik, ölüm — bütün sona erme hâllerinde kullanılmayan izinler ücrete dönüşür.

Zamanaşımı: fesihten mi başlar?

Evet, ve bu sorunun cevabı 2017’de netleşmiştir. İş Kanunu’na 7036 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle eklenen Ek Madde 3 şöyledir: iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun, yıllık izin ücreti ile kıdem tazminatı, bildirim şartına uyulmaksızın fesihten kaynaklanan tazminat, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine uyulmaksızın fesihten kaynaklanan tazminatın zamanaşımı süresi beş yıldır.

Süre, alacak muaccel olduğunda işlemeye başladığından ve yıllık izin ücreti fesihle muaccel olduğundan, beş yıl fesih tarihinden itibaren işler. Bu, işçi lehine çok önemli bir sonuç doğurur: on beş yıl çalışıp hiç izin kullandırılmamış bir işçi, on beş yılın tamamına ait izin ücretini talep edebilir — çünkü zamanaşımı her yılın izni için ayrı ayrı değil, tek bir anda başlamıştır.

Geçiş hükmü

Aynı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen Geçici Madde 8 uygulama alanını belirler: Ek 3. madde, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan yıllık izin ücreti ve tazminatlar hakkında uygulanır. Yürürlük tarihi 25.10.2017’dir. Bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde daha uzun olan genel zamanaşımı süresi geçerlidir.

Geçici Madde 8 ayrıca bir geçiş kuralı içerir: yürürlükten önce işlemeye başlamış zamanaşımı süreleri değişiklikten önceki hükümlere tabi olmaya devam eder; ancak sürenin henüz dolmamış kısmı, Ek 3. maddede öngörülen süreden uzunsa, Ek 3. maddedeki sürenin geçmesiyle zamanaşımı dolmuş olur.

Hesap: hangi ücret, hangi süre?

Ücret. İzin hangi yıla ilişkin olursa olsun, ücrete çevrilirken o yılki değil son ücret esas alınır. Yargıtay uzun yıllardır, sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan sürelere ilişkin yıllık izin ücretinin çıplak ücret üzerinden hesaplanması gerektiği görüşündedir. Yani kıdem ve ihbar tazminatındaki gibi yol, yemek, prim gibi kalemler eklenmez. Bu, uygulamadaki en yaygın hesap hatalarından biridir — her iki yönde de.

Süre. İzne hak kazanmak için gereken sürenin hesabında m. 54 uyarınca işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilerek göz önüne alınır. Aynı işverene ait farklı şirket ya da şubelerde geçen süreler tek kıdem sayılır ve izin merdiveninde üst basamağa taşıyabilir. Ayrıca m. 55’te sayılan bazı süreler çalışılmış gibi kabul edilir; askerlik, ücretsiz izin, gözaltı ve tutukluluk gibi sözleşmenin askıda kaldığı süreler ise hesaba katılmaz.

Merdiven. m. 53 uyarınca izin süreleri hizmet süresine göre bir yıldan beş yıla kadar on dört, beş yıldan fazla on beş yıldan az yirmi, on beş yıl ve daha fazla yirmi altı günden az olamaz; yer altı işlerinde bu süreler dörder gün artırılır; on sekiz ve daha küçük ile elli ve daha yukarı yaştakilerde yirmi günün altına inilemez. İzin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izinden sayılmaz.

İspat ve yol haritası

Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir ve bu, işçinin imzasını taşıyan izin belgesiyle yapılır. İmzalı belge yoksa, bordroda “yıllık izin” tahakkuku görünmesi ya da tanık beyanı tek başına bu yükü karşılamaz. Buna karşılık işçinin ne kadar süre çalıştığını ve dolayısıyla ne kadar izne hak kazandığını ortaya koyması beklenir; bunun için SGK hizmet dökümü yeterlidir.

Toplanacaklar: SGK hizmet dökümü, izin talep ve onay yazışmaları, izin kayıt belgesi veya izin defteri örneği, PDKS ve giriş-çıkış kayıtları, bordrolar ve banka hesap dökümü. Bordroda izin ücreti tahakkuku görünen aylar için, ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış bordrolar işveren lehine değerlendirilir.

Dava öncesinde arabulucuya başvuru dava şartıdır. Usul tarafında 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete) HMK m. 107’yi yürürlükten kaldırarak belirsiz alacak davasını sona erdirmiştir; bu tarihten önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yerine HMK m. 109’a eklenen fıkrayla kısmi dava güçlendirilmiş; talep, aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak ve tahkikatın sonuna kadar kullanılmak üzere artırılabilir hâle gelmiş ve artırılan kısımda zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacağı düzenlenmiştir. İzin gün sayısının ancak bilirkişi incelemesiyle netleştiği dosyalarda bu düzen dilekçenin kurgusunu doğrudan belirler.