Ceza kararında hâkimin önce temel cezayı belirleyip ardından indirim ve artırımları uyguladığı bölüm, sonuç cezanın doğru olup olmadığını gösteren yerdir. TCK m.61/5 bu işlemlerin sırasını kesin biçimde belirler: teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, cezada indirim gerektiren şahsi sebepler ve en son takdiri indirim. Aşağıdaki araç temel cezadan başlayarak bu sırayı adım adım uygular, her aşamadaki ara sonucu ayrı satırda gösterir ve kanundaki üst sınırları otomatik denetler: yardım edende sekiz yıl, on iki ile on beş yaş arasında dokuz yıl, on beş ile on sekiz yaş arasında on beş yıl, süreli hapiste sonuç ceza için otuz yıl. 8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanun yaş küçüklüğü sınırlarını yükselttiğinden, 18/8/2026’dan önce işlenen fiillerde lehe olan eski sınırlar (yedi ve on iki yıl) uygulanır; araçta bunun için ayrı bir suç tarihi seçeneği bulunur.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
⚡ Net Cevap: İndirim sırası TCK m.61/5’te yazılıdır ve mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde cezanın TCK m.61 ve m.62’deki sıra ve esaslara göre belirlenmesi zorunludur (CMK m.230/1-c). Yalnızca oransal indirim ve artırımlar varsa sıranın değişmesi çoğu zaman rakamı değiştirmez; üst sınırlar (m.39/1, m.31/2-3, m.61/7) devreye girdiğinde ise sıra sonucu doğrudan değiştirir. Sıralamanın gözetilmemesi yüzünden eksik veya fazla ceza verilmişse bu hukuka aykırılık istinafta ve temyizde düzeltilebilir (CMK m.280/1-a, m.303/1-g). Karardaki hesabı birlikte kontrol etmek için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Ceza İndirim Zinciri Hesaplama (TCK m.61/5)
Temel ceza (TCK m.61/1)
Kanuni sırayla uygulanacak oranlar
Araç yalnızca süreli hapis cezaları için tasarlanmıştır. Suçun cezası müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis ise, zincirdeki ilk uygulanabilir kurum cezayı kanunda gösterilen sabit bir süreli cezaya dönüştürür; o noktadan sonra hesap oransal olarak devam eder. Bu durumda dönüşümden çıkan süreli cezayı temel ceza alanına yazıp, dönüşümü sağlayan kurumu seçmeden sonraki adımlardan devam edebilirsiniz. Sabit karşılıklar aşağıdaki tabloda ayrıca gösterilmiştir.
Kanun Metni: TCK m.61/5 ve Sekiz Halkalı Zincir
“Yukarıdaki fıkralara göre belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.” (TCK m.61/5)
Fıkradaki “yukarıdaki fıkralara göre belirlenen ceza”, birinci fıkraya göre belirlenen temel ceza ile ikinci ve dördüncü fıkralardaki işlemler (olası kast veya bilinçli taksir nedeniyle yapılan indirim ya da artırım, nitelikli hâllerde önce artırma sonra indirme) sonucunda ulaşılan cezadır. Zincir bu cezanın üzerine kurulur ve her halka bir önceki halkanın sonucuna uygulanır. Aşağıdaki tablo, sekiz halkanın her birinin süreli hapiste nasıl işlediğini ve varsa kanuni sınırını gösterir.
| Sıra | Kurum | Dayanak | Süreli hapiste etkisi | Özel sınır veya kural |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Teşebbüs | TCK m.35/2 | Dörtte birden dörtte üçe kadar indirim | Oran, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir |
| 2 | İştirak (yardım eden) | TCK m.39/1 | Yarı oranında indirim | Verilecek ceza sekiz yılı geçemez |
| 3 | Zincirleme suç | TCK m.43/1-2 | Dörtte birden dörtte üçe kadar artırım | Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağmada uygulanmaz (m.43/3) |
| 4 | Haksız tahrik | TCK m.29 | Dörtte birden dörtte üçe kadar indirim | Hiddet veya şiddetli elemin derecesine göre |
| 5 | Yaş küçüklüğü | TCK m.31/2-3 | 12-15 yaşta yarı, 15-18 yaşta üçte bir indirim | Her fiil için 9 ve 15 yıl sınırı; 18/8/2026 öncesi fiillerde 7 ve 12 yıl |
| 6 | Akıl hastalığı | TCK m.32/2 | Altıda birden fazla olmamak üzere indirim | İndirim takdire bağlıdır (“indirilebilir”) |
| 7 | Şahsi indirim sebepleri | İlgili maddeler (örneğin TCK m.168) | Kanunda gösterilen oranda indirim | Etkin pişmanlık gibi kişiye özgü sebepler |
| 8 | Takdiri indirim | TCK m.62 | Altıda bire kadar indirim | Gerekçe zorunlu; şeklî duruşma tutumu dikkate alınmaz |
İştirak halkasında yalnızca yardım eden kişi bakımından indirim söz konusudur. Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişilerin her biri fail olarak sorumlu olur (TCK m.37/1); başkasını suç işlemeye azmettiren kişi ise işlenen suçun cezası ile cezalandırılır (TCK m.38/1). Bu nedenle müşterek fail ve azmettiren için ikinci halkada oransal bir indirim yapılmaz; araçta bu alan “yok” olarak bırakılmalıdır.
Üçüncü halka yön değiştirir. Zincirleme suç bir indirim değil, artırım sebebidir ve zincirin ortasında yer alır. Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi hâlinde tek ceza verilir; ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK m.43/1). Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesinde de aynı hüküm uygulanır (m.43/2). Bu kalemi indirim sanmak, hesabı ters yönde saptırır.
7593 Sayılı Kanunla Değişen Yaş Küçüklüğü Sınırları
8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanunun 2 nci maddesi TCK m.31’in ikinci ve üçüncü fıkralarındaki süreleri artırmış ve maddeye yeni bir dördüncü fıkra eklemiştir. Mevzuat bilgi sistemindeki yürürlük tablosuna göre bu değişiklik 18/8/2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Değişiklikten önce 12-15 yaş grubunda her fiil için verilecek hapis cezası yedi yılı, 15-18 yaş grubunda on iki yılı geçemiyordu; yeni metinde bu sınırlar sırasıyla dokuz ve on beş yıldır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarının karşılığı olan süreler de yükseltilmiştir.
| Konu | 18/8/2026 öncesi işlenen fiiller | 18/8/2026 ve sonrası işlenen fiiller |
|---|---|---|
| 12-15 yaş, ağırlaştırılmış müebbet yerine | 12 – 15 yıl | 13 – 18 yıl |
| 12-15 yaş, müebbet yerine | 9 – 11 yıl | 10 – 12 yıl |
| 12-15 yaş, diğer cezalarda üst sınır (her fiil için) | 7 yıl | 9 yıl |
| 15-18 yaş, ağırlaştırılmış müebbet yerine | 18 – 24 yıl | 19 – 27 yıl |
| 15-18 yaş, müebbet yerine | 12 – 15 yıl | 15 – 18 yıl |
| 15-18 yaş, diğer cezalarda üst sınır (her fiil için) | 12 yıl | 15 yıl |
| Yeni m.31/4 istisnası | Yok | Kasten öldürme ve m.87/2, 4 bakımından var |
Yeni dördüncü fıkraya göre somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak, kasten öldürme (m.81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m.87/2 ve 4) suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki kişiler hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. Aynı fıkra, 12-15 yaş grubunda ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ikinci fıkra yerine üçüncü fıkranın uygulanabileceğini de öngörür. Her iki ihtimal de sanığın aleyhinedir.
“Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.” (TCK m.7/2)
Değişiklik sınırları yükselttiği için sanık aleyhinedir. Bu nedenle 18/8/2026’dan önce işlenen fiillerde, hüküm bu tarihten sonra kurulsa bile, 7593 öncesi metin uygulanır: 12-15 yaşta yedi yıl, 15-18 yaşta on iki yıl sınırı ve eski müebbet karşılıkları geçerlidir; yeni dördüncü fıkra da bu fiillere uygulanamaz. Hesaplama aracındaki “Suç tarihi” seçeneği bu ayrımı yapar. Lehe kanunun belirlenmesinde her iki kanunun somut olaya ayrı ayrı uygulanıp sonuçların karşılaştırılması gerekir; ayrıntılar için lehe olan kanunun uygulanması (TCK 7) rehberine bakabilirsiniz. Aynı değişikliğin çocuklara yönelik uyuşturucu dosyalarına etkisi 7593 sonrası çocuklarda uyuşturucu dosyası yazısında ele alınmıştır.
Teşebbüste de benzer bir değişiklik vardır. 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun, TCK m.35/2’de ağırlaştırılmış müebbet hapsin karşılığını on üç ile yirmi yıldan on dört ile yirmi bir yıla, müebbet hapsin karşılığını dokuz ile on beş yıldan on ile on sekiz yıla çıkarmıştır. Bu değişiklik de aleyhe olduğundan, yürürlüğünden önce işlenen fiillerde eski süreler uygulanır. Teşebbüste oranın nasıl belirlendiği suça teşebbüs ve ceza indirimi rehberinde anlatılmıştır.
Karardaki hesap suç tarihine göre doğru yapılmış mı?
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Üst Sınırlar: Sıranın Sonucu Değiştirdiği Noktalar
Oransal işlemler çarpma olduğundan, yalnızca indirim ve artırım oranlarından oluşan bir zincirde sıranın değişmesi matematiksel sonucu kural olarak değiştirmez. Sırayı belirleyici kılan, zincirin belirli halkalarına bağlanmış üst sınırlardır. Sınır, uygulandığı halkada cezayı keser ve sonraki halkalar kesilmiş rakam üzerinden yürür. Aşağıdaki sınırlar araçta otomatik uygulanır.
| Kural | Sınır | Dayanak | Uygulandığı aşama |
|---|---|---|---|
| Süreli hapis cezasının genel sınırı | 1 ay – 20 yıl (kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde) | TCK m.49/1 | Temel cezanın belirlenmesi |
| Yardım edene verilecek ceza | En çok 8 yıl | TCK m.39/1 | İkinci halka (iştirak) |
| 12-15 yaş, her fiil için | En çok 9 yıl (18/8/2026 öncesi fiillerde 7 yıl) | TCK m.31/2 | Beşinci halka (yaş küçüklüğü) |
| 15-18 yaş, her fiil için | En çok 15 yıl (18/8/2026 öncesi fiillerde 12 yıl) | TCK m.31/3 | Beşinci halka (yaş küçüklüğü) |
| Süreli hapiste sonuç ceza | En çok 30 yıl | TCK m.61/7 | Zincirin sonu |
Yaş küçüklüğü sınırının “her fiil için” konulduğuna dikkat edilmelidir. Çocuğun birden fazla suçtan mahkûm olduğu dosyada sınır her suç için ayrı ayrı uygulanır; toplam cezaya değil, her fiilin cezasına bakılır. Yardım edene ilişkin sekiz yıllık sınır ise ikinci halkada, yarı oranındaki indirimden sonra ulaşılan cezaya uygulanır. Araç bu sınırı iştirak aşamasında uygular; sonraki bir artırımın, örneğin zincirleme suç artırımının sınırlandırılmış rakam üzerinden yapılması kanuni sıranın gereğidir.
Sıra Sonucu Ne Zaman Değiştirir? Somut Örnek
On altı yaşında bir sanık hakkında temel cezanın 16 yıl olarak belirlendiğini, suçun zincirleme şekilde işlendiği kabul edilerek dörtte üç oranında artırım yapıldığını ve takdiri indirim uygulandığını varsayalım. Fiil 18/8/2026’dan sonra işlenmiş olsun. Kanuni sırada zincirleme suç artırımı üçüncü, yaş küçüklüğü beşinci halkadır. Yaş küçüklüğü önce uygulanırsa sınır hiç devreye girmez ve sonuç yaklaşık üç yıl fazla çıkar.
| Adım | Kanuni sıra (doğru) | Yaş önce uygulanırsa (yanlış) |
|---|---|---|
| Temel ceza | 16 yıl | 16 yıl |
| Birinci işlem | Zincirleme +3/4 → 28 yıl | Yaş −1/3 → 10 yıl 8 ay |
| İkinci işlem | Yaş −1/3 → 18 yıl 8 ay; m.31/3 sınırı → 15 yıl | Zincirleme +3/4 → 18 yıl 8 ay |
| Takdiri indirim −1/6 | 12 yıl 6 ay | 15 yıl 6 ay 20 gün |
| Fiil 18/8/2026 öncesi ise (12 yıl sınırı) | 10 yıl | 15 yıl 6 ay 20 gün |
Tablodaki fark yalnızca sıranın yanlış uygulanmasından doğar. Kanun koyucu yaş küçüklüğünün sınırını zincirleme suç artırımından sonraya yerleştirdiği için, artırımın etkisi sınırla kesilir. İkinci örnek olarak sırayı gözetmeyen bir hesapta takdiri indirimin en başta yapılması hâlinde, oransal sonuç aynı kalsa da sınırların etkisi yine kayar. Bu nedenle kanuni sıra teknik bir tercih değil, sonuç cezayı belirleyen bir hukuk kuralıdır.
Günlerin hesabında da küçük farklar oluşabilir. TCK m.61/6 bir ayı otuz gün olarak tanımlar, yılı resmî takvime göre hesaplar ve hapis cezasında bir günün artakalanının hesaba katılmayacağını öngörür. Uygulamada oransal indirim ve artırımlarda bir yıl on iki ay, bir ay otuz gün olarak alınır; araç da bu kabulle çalışır ve kesirleri gösterimde aşağı yuvarlar. Ara sonuçlardaki gün kesirlerinin farklı ele alınması bir iki günlük farka yol açabilir; bu tür farklar karardaki hesabın ayrıca incelenmesini gerektirir.
Örnek Zincir: 15 Yıllık Temel Cezadan Sonuç Cezaya
Temel cezası 15 yıl olarak belirlenmiş ve zincirleme suç hükümlerinin uygulanabildiği bir suçta, fiilin teşebbüs aşamasında kaldığı (1/4 indirim), aynı suç işleme kararıyla birden fazla kez işlendiği (1/4 artırım), haksız tahrik altında gerçekleştiği (1/4 indirim) ve failin fiilden sonraki pişmanlığını gösteren davranışları nedeniyle takdiri indirim uygulandığı (1/6) varsayılsın. Takdiri indirim gerekçesinin failin fiilden sonraki davranışlarına dayanması önemlidir; kanun, failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışlarının takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmayacağını açıkça öngörür (TCK m.62/2).
| Adım | İşlem | Ara sonuç |
|---|---|---|
| Temel ceza (m.61/1) | — | 15 yıl |
| Teşebbüs (m.35/2) | −1/4 | 11 yıl 3 ay |
| Zincirleme suç (m.43/1) | +1/4 | 14 yıl 22 gün |
| Haksız tahrik (m.29) | −1/4 | 10 yıl 6 ay 16 gün |
| Takdiri indirim (m.62) | −1/6 | 8 yıl 9 ay 14 gün |
Dikkat edilecek nokta üçüncü satırdır: zincirleme suç cezayı artırmıştır. Bu kalem indirim sanılıp çıkarıldığında sonuç ceza gerçeğinden yaklaşık üç buçuk yıl düşük hesaplanır ve kararın okunmasında ciddi bir yanılgıya yol açar. Haksız tahrik oranının nasıl belirlendiği haksız tahrik indirimi (TCK 29), zincirleme suçun şartları ise zincirleme suç (TCK 43) rehberinde ayrıntılı anlatılmıştır.
Yardım Edende Sekiz Yıl Sınırı (TCK m.39/1)
“Suçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, onbeş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak, bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.” (TCK m.39/1)
Hükmün son cümlesi uygulamada en sık gözden kaçan sınırlardandır. Temel cezası 20 yıl olarak belirlenen bir suçta yardım eden kişi için yarı oranında indirim yapıldığında 10 yıla ulaşılır; ancak kanun bu durumda verilecek cezanın sekiz yılı geçemeyeceğini öngördüğünden ceza 8 yıla iner. Ardından takdiri indirim uygulanırsa sonuç 6 yıl 8 ay olur. Sınır gözetilmeden 10 yıl üzerinden takdiri indirim yapılsaydı sonuç 8 yıl 4 ay çıkacaktı. Hesaplama aracının önceki sürümü bu sınırı uygulamıyordu; araç 25/9/2026 itibarıyla güncellenmiştir.
Müebbet ve Ağırlaştırılmış Müebbette Sabit Karşılıklar
Müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda indirimler oransal yapılamaz; kanun her kurum için ayrı bir sabit karşılık öngörür. Zincirde ilk uygulanabilir kurum cezayı süreli hapse dönüştürür ve sonraki kurumlar bu süreli ceza üzerinden oransal olarak işler. Örneğin haksız tahrik altında kasten öldürme suçunu işleyen yetişkin bir sanıkta müebbet hapis önce on iki ile on sekiz yıl arasında bir süreli cezaya dönüşür; takdiri indirim bu süreli ceza üzerinden altıda bire kadar yapılır.
| Kurum | Ağırlaştırılmış müebbet yerine | Müebbet yerine | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Teşebbüs | 14 – 21 yıl (7550 öncesi fiillerde 13 – 20) | 10 – 18 yıl (7550 öncesi fiillerde 9 – 15) | TCK m.35/2 |
| Yardım eden | 15 – 20 yıl | 10 – 15 yıl | TCK m.39/1 |
| Haksız tahrik | 18 – 24 yıl | 12 – 18 yıl | TCK m.29 |
| 12-15 yaş | 13 – 18 yıl (18/8/2026 öncesi 12 – 15) | 10 – 12 yıl (18/8/2026 öncesi 9 – 11) | TCK m.31/2 |
| 15-18 yaş | 19 – 27 yıl (18/8/2026 öncesi 18 – 24) | 15 – 18 yıl (18/8/2026 öncesi 12 – 15) | TCK m.31/3 |
| Akıl hastalığı (m.32/2) | 25 yıl | 20 yıl | TCK m.32/2 |
| Takdiri indirim | Müebbet hapis | 25 yıl | TCK m.62/1 |
Tablodaki karşılıklar, zincirdeki sıranın müebbet dosyalarında da korunduğunu gösterir. Dönüşümü hangi kurumun yapacağı sıraya göre belirlenir: teşebbüs varsa dönüşüm teşebbüs hükmüyle, yoksa sıradaki ilk uygulanabilir kurumla gerçekleşir. Dönüşümden sonra gelen yaş küçüklüğü indirimi artık süreli ceza üzerinden oransal uygulanır ve bu aşamada m.31/2-3’teki “her fiil için” sınırları devreye girer.
Müebbet dosyasında dönüşüm ve indirim sırası doğru mu uygulandı?
Hukukçular Evi Ankara | 0554 648 37 15
Temel Ceza: Zincirden Önceki Aşama (TCK m.61/1-4)
Zincir başlamadan önce bir temel ceza belirlenmelidir. TCK m.61/1’e göre hâkim, suçun işleniş biçimini, işlenmesinde kullanılan araçları, işlendiği zaman ve yeri, suçun konusunun önem ve değerini, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını, failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını ve güttüğü amaç ile saiki göz önünde bulundurarak, işlenen suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler. Süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz (TCK m.49/1).
Birinci fıkrada belirtilen hususlar suçun unsurunu oluşturuyorsa, bunlar temel cezanın belirlenmesinde ayrıca göz önünde bulundurulmaz (m.61/3). Suçun olası kastla ya da bilinçli taksirle işlenmesi nedeniyle yapılacak indirim veya artırım, birinci fıkraya göre belirlenen ceza üzerinden yapılır (m.61/2). Bir suçun temel şekline göre daha ağır veya daha az cezayı gerektiren birden fazla nitelikli hâlin gerçekleşmesi durumunda temel cezada önce artırma sonra indirme yapılır (m.61/4). Bu işlemlerin hepsi zincirden önce tamamlanır; m.61/5 zinciri bunların sonucunda ulaşılan ceza üzerine kurulur.
Alt sınırdan uzaklaşan bir temel ceza, somut olgulara dayanan ve denetime elverişli bir gerekçe gerektirir; soyut ifadelerle yetinilmesi kanun yolunda ileri sürülebilecek bir eksikliktir. Uyuşturucu dosyalarındaki uygulamalı bir hesap örneği için cezam nasıl hesaplandı yazısına bakabilirsiniz. Kanunun genel ilkesi de burada belirleyicidir: kanunda açıkça yazılmış olmadıkça cezalar ne artırılabilir, ne eksiltilebilir, ne de değiştirilebilir (TCK m.61/10). Bu nedenle kanunda yeri olmayan bir indirim veya artırım kalemi zincire eklenemez.
Şahsi İndirim Sebepleri ve Takdiri İndirim
Yedinci halkadaki şahsi indirim sebepleri, kanunda belirli suçlar veya durumlar için öngörülmüş, kişiye özgü indirim hâlleridir. En yaygın örnek malvarlığına karşı suçlarda etkin pişmanlıktır: hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık gibi suçlarda kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi hâlinde verilecek cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadarı indirilir (TCK m.168/1-2). Oranların ayrıntısı için etkin pişmanlık ve zararın giderilmesi (TCK 168) rehberine bakabilirsiniz. Araçtaki şahsi indirim seçenekleri yaygın oranları içerir; kanunda farklı bir oran öngörülmüşse hesap ona göre yapılmalıdır.
Takdiri indirim zincirin son halkasıdır. Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı hâlinde diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir (TCK m.62/1). Takdiri indirim nedeni olarak failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir; failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları ise dikkate alınmaz ve takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir (m.62/2). Uygulama ölçütleri takdiri indirim (TCK 62) rehberinde ele alınmıştır.
Zincirden Sonra: Çevirme, Erteleme, HAGB ve İnfaz
Sonuç ceza belirlendikten sonra bireyselleştirme aşaması başlar. Bu kurumlar zincirin parçası değildir; sonuç ceza üzerinde değerlendirilir ve her birinin kendi şartları vardır.
| Kurum | Sonuç ceza şartı | Dayanak | Araç |
|---|---|---|---|
| Kısa süreli hapsin seçenek yaptırıma çevrilmesi | Bir yıl veya daha az hapis | TCK m.49/2, m.50/1 | Adli para cezası hesaplama |
| Hapis cezasının ertelenmesi | İki yıl veya daha az; fiil sırasında 18 yaşından küçük veya 65 yaşını bitirmiş olanlarda üç yıl | TCK m.51/1 | Erteleme ve seçenek yaptırım aracı |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | İki yıl veya daha az hapis veya adli para cezası | CMK m.231/5 | HAGB değerlendirme aracı |
| İnfaz ve koşullu salıverilme | Kesinleşen sonuç ceza | 5275 sayılı Kanun | İnfaz süresi hesaplama |
Bu kurumların hesapları için sitemizdeki adli para cezası hesaplama, erteleme ve seçenek yaptırım, HAGB değerlendirme ve infaz süresi hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz. Hapsin adli para cezasına çevrilmesinin şartları TCK 50 rehberinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının güncel hâli ise HAGB nedir yazısında anlatılmıştır.
Tekerrür bu zincirde yer almaz. Tekerrür hâlinde ceza artırılmaz; hükmolunan ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır (TCK m.58/6). Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla ise tekerrür hükümleri hiç uygulanmaz (m.58/5). Tekerrürü indirim veya artırım zincirine katmak hatalıdır; etkisi infaz aşamasında ortaya çıkar. Ayrıntılar mükerrir kime denir rehberindedir.
Adli Para Cezasında Zincir (TCK m.61/8-9, m.52)
Adli para cezası hesaplanırken, cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler gün üzerinden yapılır; sonuç gün, kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarla çarpılarak adli para cezası bulunur (TCK m.61/8). Yani zincir önce gün sayısına uygulanır, para tutarına en sonda geçilir. Adli para cezası kural olarak beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenir (m.52/1). Adli para cezasının seçimlik ceza olarak öngörüldüğü suçlarda gün biriminin alt sınırı, suç tanımındaki hapis cezasının alt sınırından az, üst sınırı da hapis cezasının üst sınırından fazla olamaz (m.61/9). Adli para cezasında bir Türk lirasının artakalanı hesaba katılmaz (m.61/6).
Karardaki Hesabı Nasıl Denetlersiniz?
Gerekçeli karar elinize geçtiğinde hesap bölümünü aşağıdaki sırayla incelemek, hataları kanun yoluna taşınabilir biçimde tespit etmeyi kolaylaştırır. Her satırda, hata varsa dayanılacak hüküm de gösterilmiştir.
| Kontrol | Dayanak | Hata hâlinde |
|---|---|---|
| Doğum ve suç tarihi doğru saptanmış, yaş grubu doğru belirlenmiş mi? | TCK m.31; CMK m.303/1-e | Kanun yolunda düzeltme istenir |
| Temel ceza somut gerekçeyle belirlenmiş mi? | TCK m.61/1; CMK m.230/1-c | Gerekçe eksikliği ileri sürülür |
| Nitelikli hâllerde önce artırma sonra indirme yapılmış mı? | TCK m.61/4 | Hesap hatası ileri sürülür |
| Zincir m.61/5 sırasına göre kurulmuş mu? | TCK m.61/5; CMK m.303/1-g | Eksik veya fazla ceza düzeltilir |
| Oranlar kanuni aralıkta mı? | TCK m.29, m.35/2, m.43/1, m.62/1 | Kanuna aykırılık ileri sürülür |
| Üst sınırlar uygulanmış mı? | TCK m.39/1, m.31/2-3, m.61/7 | Fazla ceza düzeltilir |
| Suç tarihine göre lehe kanun karşılaştırması yapılmış mı? | TCK m.7/2 | Lehe hüküm uygulanması istenir |
| Aritmetik doğru mu? | CMK m.303/1-f | Maddi hata düzeltilir |
| Takdiri indirim gerekçelendirilmiş mi? | TCK m.62/2 | Gerekçe eksikliği ileri sürülür |
| Tekerrür zincire karıştırılmış mı? | TCK m.58/6 | Hesap hatası ileri sürülür |
Hesap Hatası Kanun Yolunda Nasıl İleri Sürülür?
İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir; on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir (CMK m.272/1). İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273/1). Sürelerin hesabı için istinaf ve temyiz süre hesaplama aracını, usulün ayrıntıları için ceza davasında istinaf rehberini kullanabilirsiniz.
Ceza hesabındaki hataların önemli bir kısmı yeniden yargılama gerektirmeden düzeltilebilir. CMK m.303/1, Yargıtayın hükümdeki hukuka aykırılığı düzeltebileceği hâller arasında sanığın açıkça saptanmış doğum ve suç tarihlerine göre gerekli indirimin yapılmamasını veya yanlış yapılmasını (e bendi), artırma veya indirim sonucunda ceza süresinin belirlenmesinde maddi hata yapılmasını (f bendi) ve TCK m.61’deki sıralamanın gözetilmemesi yüzünden eksik veya fazla ceza verilmesini (g bendi) sayar. Bölge adliye mahkemesi de bu bentlerdeki ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığı düzelterek istinaf başvurusunu esastan reddedebilir (CMK m.280/1-a). Sıralama hatası sonuca etki etmemişse, düzeltmeyi gerektiren bir eksik veya fazla ceza da doğmamış olur; bu nedenle başvuruda hatanın sonuç cezayı nasıl değiştirdiği rakamla gösterilmelidir.
Kanun yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz (CMK m.283/1; temyiz bakımından m.307/5). Bu kural, sanık müdafiinin hesap hatasını ileri sürerken daha ağır bir sonuçla karşılaşma endişesini ortadan kaldırır; ancak Cumhuriyet savcısı veya katılan aleyhe başvurmuşsa bu güvence işlemez.
İstinaf süresi işliyorsa hesabı hemen kontrol edelim
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Dilekçe Örneği: Lehe Kanun ve Yaş Küçüklüğü Yönünden İstinaf
Aşağıdaki örnek, 12/3/2026 tarihinde on yedi yaşındayken kasten öldürme suçunu işlediği kabul edilen ve 22/9/2026 tarihli hükümle TCK m.31/3’ün 7593 sayılı Kanunla değişik hâli uygulanarak cezalandırılan bir sanık adına, yalnızca ceza miktarı yönünden hazırlanmıştır. Mahkeme müebbet hapis cezasını yeni metne göre 15 yıla dönüştürmüş, takdiri indirimle sonuç cezayı 12 yıl 6 ay olarak belirlemiştir. Esasa ilişkin itirazlar ayrıca ileri sürülmelidir; bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.
Aynı yöntem süreli hapis cezalarında da kullanılır: 18/8/2026 öncesi bir fiilde 15-18 yaş grubundaki sanığa, zincirin beşinci halkasında on iki yıl yerine on beş yıllık sınır uygulanmışsa, fark rakamla gösterilerek TCK m.7/2 ve CMK m.303/1-e uyarınca düzeltme istenir. Hesaplama aracında suç tarihi seçeneğini değiştirerek iki sonucu yan yana görebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ceza indirim sırası nedir?
TCK m.61/5’e göre temel cezaya sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, şahsi indirim sebepleri ve takdiri indirim uygulanır.
Hâkim indirim sırasını değiştirebilir mi?
Hayır. Sıra kanunla belirlenmiştir ve gerekçede cezanın TCK m.61 ve m.62’deki sıra ve esaslara göre belirlenmesi zorunludur (CMK m.230/1-c).
Sıra hatası kararı bozdurur mu?
Sıralamanın gözetilmemesi yüzünden eksik veya fazla ceza verilmişse bu hata istinafta ve temyizde düzeltilebilir (CMK m.280/1-a, m.303/1-g). Sonuca etkisi yoksa düzeltilecek bir fark da doğmaz.
Takdiri indirim neden en sonda uygulanır?
TCK m.61/5 takdiri indirimi zincirin son halkası olarak sayar. İndirim, diğer bütün kurumlar uygulandıktan sonra ulaşılan ceza üzerinden altıda bire kadar yapılır (TCK m.62/1).
Zincirleme suç cezayı azaltır mı?
Hayır, artırır. Ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK m.43/1). Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağmada zincirleme suç hükmü uygulanmaz (m.43/3).
Yardım edene en fazla ne kadar ceza verilir?
Süreli hapiste ceza yarı oranında indirilir ve verilecek ceza sekiz yılı geçemez. Müebbette 10 – 15 yıl, ağırlaştırılmış müebbette 15 – 20 yıl hapis verilir (TCK m.39/1).
15-18 yaş için üst sınır kaç yıldır?
18/8/2026 ve sonrasında işlenen fiillerde her fiil için 15 yıl, bu tarihten önce işlenen fiillerde lehe olan eski metin gereği 12 yıldır (TCK m.31/3, m.7/2).
12-15 yaş için üst sınır kaç yıldır?
18/8/2026 ve sonrasında işlenen fiillerde her fiil için 9 yıl, bu tarihten önce işlenen fiillerde 7 yıldır (TCK m.31/2, m.7/2).
7593 sayılı Kanun eski dosyalara uygulanır mı?
Hayır. Değişiklik sınırları yükselttiği için aleyhedir; 18/8/2026 öncesi fiillere, hüküm bu tarihten sonra kurulsa bile eski metin uygulanır (TCK m.7/2).
TCK 31/4 ne getirdi?
Kasten öldürme ve m.87/2, 4 kapsamındaki yaralamada 15-18 yaş için yaş küçüklüğü indiriminin uygulanmayabileceğini, 12-15 yaşta ikinci fıkra yerine üçüncü fıkranın uygulanabileceğini öngörür. 18/8/2026 öncesi fiillere uygulanmaz.
Müebbet hapiste indirim nasıl yapılır?
Oransal değil, kanundaki sabit karşılıklarla yapılır. Örneğin haksız tahrikte müebbet yerine 12 – 18 yıl, takdiri indirimde 25 yıl verilir. Dönüşümden sonraki kurumlar süreli ceza üzerinden işler.
Etkin pişmanlık zincirin neresindedir?
Cezada indirim gerektiren şahsi sebep olarak yedinci halkada, takdiri indirimden önce uygulanır. Malvarlığı suçlarında oran üçte ikiye veya yarıya kadardır (TCK m.168/1-2).
Tekerrür cezayı artırır mı?
Hayır. Ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanır (TCK m.58/6). 18 yaşından küçükken işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz (m.58/5).
Duruşmadaki iyi davranış takdiri indirim sebebi midir?
Failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları dikkate alınmaz. Fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki gerçek pişmanlık davranışları dikkate alınabilir (TCK m.62/2).
Ceza hesabında bir ay kaç gündür?
Bir ay otuz gündür, yıl resmî takvime göre hesaplanır; hapis cezasında bir günün artakalanı hesaba katılmaz (TCK m.61/6).
Sonuç ceza iki yılın altına düşerse ne olur?
İki yıl veya daha az hapiste erteleme (TCK m.51/1) ve HAGB (CMK m.231/5), bir yıl veya daha az hapiste seçenek yaptırıma çevirme (TCK m.50) değerlendirilebilir.
Adli para cezasında indirim nasıl yapılır?
İndirim ve artırımlar gün üzerinden yapılır; sonuç gün, bir gün karşılığı miktarla çarpılır (TCK m.61/8).
Hesaplama aracının sonucu bağlayıcı mı?
Hayır. Araç kanuni sırayı ve sınırları uygular, ancak oranların takdiri hâkime aittir. Sonuç, kararı denetlemek için bir kontrol aracıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Temel Ceza Nasıl Belirlenir? (TCK 61)
- Suça Teşebbüs ve Ceza İndirimi (TCK 35)
- Zincirleme Suç (TCK 43)
- Haksız Tahrik İndirimi (TCK 29)
- Yaş Küçüklüğü ve Çocukların Ceza Sorumluluğu (TCK 31)
- Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi (TCK 168)
- Takdiri İndirim (TCK 62)
- Lehe Olan Kanunun Uygulanması (TCK 7)
- Mükerrir Kime Denir? Tekerrür (TCK 58)
- Ceza Davasında İstinaf: Süre ve Usul
- Ceza Hukuku Rehberi
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK ve CMK hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ MASAK Kimlik Tespiti Sınırı 370.000 TL Oldu (7 Ekim 2026): Elektronik Transfer ve Kripto Eşiği 30.000 TL, SMS ile Doğrulamada İmza Örneği, Finansal Olmayan Yükümlülerde Tek Rapor — Tedbirler Yönetmeliği m.5, 16, 24, 24/A ve 38
- ▸ Düğünde Takılan Altınlar Çalındı: Kim Sorumlu? 2026 — Hırsızlık Cezası (TCK 141-142), Düğün Salonu ve Organizasyon Firmasının Sorumluluğu (TBK 112, 116, 66), Sorumsuzluk Kaydı (TBK 115), Otel (TBK 576-577), Kayınvalide (TCK 167)
- ▸ Yolda Altın Buldum, Ne Yapmalıyım? 2026 — Bulduğu Altını Teslim Etmeyenin Cezası (TCK 160), Bulana Ödül (TMK 771), 5 Yılda Mülkiyet, Toprakta Bulunan Altın (Define, 2863) ve Altınını Kaybedenin Hakları
- ▸ Eşim Düğün Altınlarımı İzinsiz Bozdurdu: Suç mu? 2026 — TCK 167 Şahsi Cezasızlık, Ayrılık Kararı, Kayınvalide ve Akrabalar, Zorla Alma (Yağma) İstisnası, Ziynet Alacağı ve 6284 Koruması
Bu konuda hukuki destek almak için


