Kamuoyunda “iyi hâl indirimi” diye bilinen kurumun kanundaki adı takdiri indirimdir. Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine müebbet hapis, müebbet hapis yerine yirmi beş yıl hapis verilir; diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir (TCK m.62/1). Takdiri indirim nedeni olarak failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir (m.62/2). 12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışları takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz ve takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir. Takdiri indirim, ceza hesabının son aşamasında, diğer bütün artırım ve indirimlerden sonra uygulanır (m.61/5). Sonuç ceza, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve seçenek yaptırım sınırlarını doğrudan etkilediğinden bu indirim uygulamada çok önemlidir.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
2026 güncel: Yasa dışı bahis, aklama ve örgüt isnatlarında kanundaki ceza aralıkları, TCK m.61’e göre hesaplama sırası, mağduru belli olmayan suçlarda zincirleme suç artırımı (TCK m.43/1), takdiri indirim, adli para cezasının gün ve günlük miktar hesabı, iki örnek hesap, koşullu salıverilme oranları ve Word ile PDF ceza tayinine ilişkin istinaf dilekçesi örneği Bahis Davasında Ceza Hesaplama rehberinde anlatılmıştır.
Hükmünüzde takdiri indirim uygulanmadı mı?
Gerekçenin denetimi ve kanun yolu için birlikte değerlendirelim: Hukukçular Evi Ankara.
⚡ Net Cevap: Oran (TCK m.62/1): süreli hapis ve adli para cezasında altıda birine kadar indirim; ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine 25 yıl. 5328 sayılı Kanunla oran beşte birden altıda bire çevrilmiştir. Ölçütler (m.62/2, 7406 ile değişik): failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın geleceği üzerindeki olası etkileri. Dikkate alınmayan: duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlar. Gerekçe: nedenler kararda gerekçeleriyle gösterilir; ayrıca CMK m.230/1-c. Sıra (m.61/5): temel ceza → nitelikli hâller → teşebbüs → iştirak → zincirleme → haksız tahrik → yaş küçüklüğü → akıl hastalığı → şahsi sebepler → takdiri indirim. Kesir: bir günün ve bir liranın artakalanı hesaba katılmaz (m.61/6). Etki: HAGB (2 yıl), erteleme (2 yıl; 18 yaş altı ve 65 yaş üstü 3 yıl), seçenek yaptırım (1 yıl) sınırları. Kanun yolu: gerekçesiz karar bozma sebebi (CMK m.289/1-g).
TCK m.62 (7406 ile değişik): (1) Fail yararına cezayı hafifletecek takdiri nedenlerin varlığı halinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine, müebbet hapis; müebbet hapis cezası yerine, yirmibeş yıl hapis cezası verilir. Diğer cezaların altıda birine kadarı indirilir. (2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri göz önünde bulundurulabilir. Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.
İndirimin Oranı
| Ceza | Takdiri indirimle |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Müebbet hapis |
| Müebbet hapis | 25 yıl hapis |
| Süreli hapis | Altıda birine kadar indirim |
| Adli para cezası | Altıda birine kadar indirim (gün üzerinden) |
Takdiri indirimin oranı cezanın türüne göre değişir. Ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezalarında indirim oransal değil, kademelidir: ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine yirmi beş yıl hapis verilir. Süreli hapis ve adli para cezalarında ise cezanın altıda birine kadarı indirilir (TCK m.62/1). “Altıda birine kadar” ifadesi bir üst sınırdır; mahkeme daha düşük bir oranda da indirim yapabilir; bu durumda oranın neden daha düşük belirlendiği de gerekçede açıklanmalıdır. Bu oran, 31/3/2005 tarihli ve 5328 sayılı Kanunla beşte birden altıda bire çevrilmiştir. Adli para cezasında artırma ve indirimler gün üzerinden yapılır (m.61/8). Hapis cezasında bir günün, adli para cezasında bir Türk lirasının artakalanı hesaba katılmaz (m.61/6). Örneğin iki yıllık bir hapis cezasında altıda bir oranında takdiri indirim uygulanırsa ceza bir yıl sekiz aya iner. Temel cezanın belirlenmesi için temel ceza nasıl belirlenir rehberine bakabilirsiniz.
Ceza hesabınızı kontrol ettirin
Takdiri indirimin sırası ve oranı sonuç cezayı değiştirebilir: 0554 648 37 15
Temel Ceza ile Takdiri İndirimin Farkı
Takdiri indirim, temel cezanın belirlenmesinden farklı bir aşamadır. Temel ceza belirlenirken hâkim suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, suçun zamanı ve yeri, suçun konusunun önem ve değeri, zarar veya tehlikenin ağırlığı, kusurun ağırlığı ve failin amaç ve saiki gibi suça ve kusura ilişkin ölçütleri değerlendirir (TCK m.61/1). Takdiri indirimde ise failin geçmişi, sosyal ilişkileri, pişmanlığı ve cezanın geleceğine etkisi gibi failin kişiliğine ilişkin ölçütler değerlendirilir (m.62/2). Bu iki aşamanın ölçütleri farklı olduğundan, hâkim temel cezayı alt sınırdan uzaklaşarak belirlediği bir dosyada da takdiri indirim uygulayabilir; temel cezayı alt sınırdan belirlediği bir dosyada da takdiri indirimi uygulamayabilir. Ancak her iki aşamadaki değerlendirmenin birbiriyle çelişmemesi ve her birinin gerekçesinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Örneğin temel cezanın belirlenmesinde failin pişmanlık göstermediği kabul edilip takdiri indirimde pişmanlık gerekçe gösterilirse, karar kendi içinde çelişkili hâle gelir. Suçun unsurunu oluşturan hususlar ise temel cezanın belirlenmesinde ayrıca göz önünde bulundurulmaz (m.61/3).
7406 Sayılı Kanunla Ne Değişti?
| Önceki metin | Yeni metin |
|---|---|
| “yargılama sürecindeki davranışları” | “yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya” |
| “gibi hususlar” ifadesiyle örnekleyici sayım | “gibi hususlar” ifadesi çıkarıldı |
| Şekli tutum hakkında hüküm yok | Duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlar dikkate alınmaz |
| “kararda gösterilir” | “kararda gerekçeleriyle gösterilir” |
Takdiri indirim, uzun süre boyunca özellikle ağır suçlarda sanığın duruşmadaki kıyafeti veya tutumu gerekçe gösterilerek uygulandığı eleştirileriyle gündeme geldi ve kamuoyunda “kravat indirimi” olarak anıldı. 12/5/2022 tarihli ve 7406 sayılı Kanun bu tartışmaya doğrudan cevap vermiştir. Değişiklikle “yargılama sürecindeki davranışları” ifadesi “yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya” şeklinde değiştirilmiş, maddedeki “gibi hususlar” ifadesi metinden çıkarılmış ve “kararda” ifadesinden sonra “gerekçeleriyle” ibaresi eklenmiştir. Ayrıca maddeye, failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlarının takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmayacağını belirten bir cümle eklenmiştir (TCK m.62/2). Eski metnimizde listenin “gibi” ifadesiyle örnekleyici olduğu ve “yargılama sürecindeki davranışların” dikkate alınabileceği yazıyordu; bu bilgiler 7406 sayılı Kanundan önceki metne aittir ve güncel değildir. Yürürlükteki metne göre yargılama sürecindeki davranışlar ancak pişmanlığı gösteriyorsa dikkate alınabilir ve duruşmada takım elbise giymek, saygılı görünmek gibi şekli davranışlar tek başına indirim gerekçesi olamaz.
Kanunda Sayılan Ölçütler
| Ölçüt | Somut karşılığı |
|---|---|
| Failin geçmişi | Sabıka durumu, daha önce suç işleyip işlemediği |
| Sosyal ilişkileri | Aile durumu, çalışma hayatı, çevresindeki konumu |
| Fiilden sonraki pişmanlığını gösteren davranışları | Zararı gidermek, mağdurdan özür dilemek, yardım çağırmak, teslim olmak |
| Yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları | Samimi pişmanlık beyanı, mağdurla uzlaşma çabası |
| Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri | Eğitim, meslek, bakmakla yükümlü olunan kişiler |
| Dikkate alınmayan | Duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum ve davranışlar |
Kanun, takdiri indirimde göz önünde bulundurulabilecek ölçütleri sayar: failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri (TCK m.62/2). Failin geçmişi bakımından sabıka kaydının bulunmaması, sosyal ilişkiler bakımından düzenli bir aile ve çalışma hayatı önem taşır. Fiilden sonraki pişmanlık, örneğin mağdurun zararını gidermek, yaralanan kişi için yardım çağırmak, kendiliğinden teslim olmak gibi davranışlarla ortaya konulabilir. Yargılama sürecindeki pişmanlık, samimi bir pişmanlık beyanı veya mağdurla ilişkinin onarılması çabası gibi davranışlarla gösterilebilir. Cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri bakımından ise failin eğitimini sürdürmesi, mesleğini kaybetme riski veya bakmakla yükümlü olduğu kişiler değerlendirilebilir. Bu ölçütlerin somut delillerle desteklenmesi, örneğin işyeri belgesi, öğrenci belgesi, zararın giderildiğine ilişkin makbuz veya mağdurun beyanı sunulması, indirimin uygulanması ihtimalini artırır. Zararın giderilmesi için zararı gidersem ceza azalır mı rehberine bakabilirsiniz.
Ceza Hesabındaki Yeri: Son Aşama
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Temel cezanın alt ve üst sınır arasında belirlenmesi | m.61/1 |
| 2 | Olası kast veya bilinçli taksir nedeniyle artırma veya indirme | m.61/2 |
| 3 | Nitelikli hâller: önce artırma, sonra indirme | m.61/4 |
| 4 | Teşebbüs | m.61/5 |
| 5 | İştirak | m.61/5 |
| 6 | Zincirleme suç | m.61/5 |
| 7 | Haksız tahrik | m.61/5 |
| 8 | Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı | m.61/5 |
| 9 | Şahsi sebepler (örneğin etkin pişmanlık) | m.61/5 |
| 10 | Takdiri indirim | m.61/5 |
Cezanın belirlenmesinde hâkim önce suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, suçun işlendiği zaman ve yer, suçun konusunun önem ve değeri, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, kusurun ağırlığı ile failin amaç ve saikini göz önünde bulundurarak suçun kanuni tanımındaki alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirler (TCK m.61/1). Ardından nitelikli hâller uygulanır ve bu ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir (m.61/5). Takdiri indirim bu sıralamanın son aşamasıdır. Bu nedenle etkin pişmanlık gibi şahsi indirim sebeplerinden sonra, en son uygulanır. Temel cezanın belirlenmesi ile takdiri indirim birbirinden farklı aşamalardır: temel cezada suçun ve failin kusurunun ağırlığı, takdiri indirimde ise failin kişiliği ve geleceği değerlendirilir. Süreli hapis cezası gerektiren bir suçtan dolayı bu şekilde belirlenen sonuç ceza otuz yıldan fazla olamaz (m.61/7). Teşebbüs için suça teşebbüs, iştirak için suça iştirak, zincirleme suç için zincirleme suç ve içtima, haksız tahrik için haksız tahrik rehberlerine bakabilirsiniz.
Gerekçe Zorunluluğu
Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir (TCK m.62/2). Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde de Türk Ceza Kanununun 61. ve 62. maddelerinde belirlenen sıra ve esaslara göre cezanın belirlenmesi gösterilmelidir (CMK m.230/1-c). Bu kural iki yönlüdür. Takdiri indirim uygulanıyorsa, hangi somut olguya dayanıldığı açıklanmalıdır; yalnızca “sanığın duruşmadaki tutum ve davranışları” gibi kalıp ifadeler yeterli değildir ve 7406 sayılı Kanundan sonra şekli tutuma dayanmak açıkça yasaklanmıştır. Takdiri indirim uygulanmıyorsa, özellikle sanık veya müdafii bu yönde talepte bulunmuşsa, indirimin neden uygulanmadığı da gerekçelendirilmelidir. Hükmün CMK m.230 gereğince gerekçeyi içermemesi, hukuka kesin aykırılık hâlidir (m.289/1-g) ve bölge adliye mahkemesince bozma sebebi olarak değerlendirilir. Bu nedenle takdiri indirimin gerekçesiz uygulanması veya uygulanmaması, kanun yolunda ileri sürülebilecek önemli bir itiraz sebebidir. İstinaf için ceza davasında istinaf nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
HAGB, Erteleme ve Seçenek Yaptırıma Etkisi
| Kurum | Sınır | Takdiri indirim örneği | Dayanak |
|---|---|---|---|
| HAGB | 2 yıl veya daha az hapis ya da APC | 2 yıl 4 ay → 1 yıl 11 ay 10 gün | CMK m.231/5 |
| Erteleme | 2 yıl veya daha az hapis (18 yaş altı ve 65 yaş üstü için 3 yıl) | 2 yıl 6 ay → 2 yıl 1 ay | TCK m.51/1 |
| Seçenek yaptırım | 1 yıl veya daha az hapis (kısa süreli) | 1 yıl 2 ay → 11 ay 20 gün | TCK m.49/2, 50/1 |
Takdiri indirim, sonuç cezayı altıda bir oranında düşürdüğünden, bazı kurumların uygulanabilmesi için gereken sınırların altına inilmesini sağlayabilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az olması gerekir (CMK m.231/5). Hapis cezasının ertelenmesi için de iki yıl veya daha az hapis cezası aranır; bu sınır fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıldır (TCK m.51/1). Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve adli para cezası gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir (m.49/2, 50/1). Örneğin iki yıl dört ay olarak belirlenen bir cezada takdiri indirim uygulanması, cezayı bir yıl on bir ay on güne düşürür ve HAGB veya erteleme yolunu açar. Bu nedenle bu sınırlara yakın cezalarda takdiri indirimin uygulanması, sanığın cezaevine girip girmeyeceğini belirleyebilir. HAGB için HAGB kararına karşı dilekçe, seçenek yaptırımlar için kısa süreli hapse seçenek yaptırımlar rehberlerine bakabilirsiniz.
Ağır Suçlarda Takdiri İndirim
Takdiri indirim, müebbet hapis cezasını gerektiren ağır suçlarda cezanın niteliğini değiştirdiğinden özellikle önem taşır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine müebbet hapis, müebbet hapis cezası yerine yirmi beş yıl hapis verilmesi, infaz rejimini ve koşullu salıverilme sürelerini de doğrudan etkiler. Bu nedenle kasten öldürme gibi ağır suçlarda takdiri indirimin uygulanması veya uygulanmaması kamuoyunda da büyük ilgi görür. 7406 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, özellikle bu tür davalarda sanığın duruşmadaki şekli tutum ve davranışlarının indirim gerekçesi yapılmasının önüne geçmeyi amaçlamıştır. Artık ağır suçlarda da takdiri indirim, ancak failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki veya yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren somut davranışları ya da cezanın geleceği üzerindeki etkileri gibi kanunda sayılan ölçütlere dayandırılabilir. Mağdur yakınları açısından da, takdiri indirimin gerekçesinin somut olup olmadığı, kanun yolunda denetlenebilecek önemli bir husustur.
Adli Para Cezasında ve Birden Fazla Suçta
Adli para cezası hesaplanırken, cezanın belirlenmesine ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler gün üzerinden yapılır; adli para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılmasıyla bulunur (TCK m.61/8). Takdiri indirim de bu gün sayısı üzerinden uygulanır; örneğin 180 günlük bir adli para cezası takdiri indirimle 150 güne iner. Hapis cezasında bir günün, adli para cezasında bir Türk lirasının artakalanı hesaba katılmaz (m.61/6). Birden fazla suçtan yargılanan sanık hakkında ise her suç için ayrı ceza belirlendiğinden, takdiri indirim de her suç bakımından ayrı ayrı değerlendirilir ve gerekçelendirilir. Bir suçta indirim uygulanıp diğerinde uygulanmaması mümkündür; ancak bu farklılığın nedeni de kararda gösterilmelidir.
Çocuklar ve Yaşlılar
Suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar hakkında yaş küçüklüğüne ilişkin indirim, ceza hesabında takdiri indirimden önce uygulanır (TCK m.31, 61/5). Örneğin on iki ile on beş yaş arasındaki çocuklarda, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği bulunuyorsa ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on üç yıldan on sekiz yıla, müebbet hapis yerine on yıldan on iki yıla kadar hapis cezası verilir (m.31/2). Yaş küçüklüğü indirimi uygulandıktan sonra takdiri indirim ayrıca değerlendirilebilir. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından erteleme sınırı üç yıldır (m.51/1). Bu nedenle bu kişilerde takdiri indirimin cezayı üç yılın altına indirmesi, erteleme yolunu açabilir.
Adım Adım Bir Ceza Hesabı Örneği
| Aşama | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Temel ceza | Nitelikli hırsızlık alt sınırdan (TCK m.142/2) | 5 yıl |
| Nitelikli hâl | Gece vakti yarı artırım (m.143) | 7 yıl 6 ay |
| Şahsi sebep | Etkin pişmanlık, 2/3 indirim (m.168/1) | 2 yıl 6 ay |
| Takdiri indirim | 1/6 indirim (m.62/1) | 2 yıl 1 ay |
Takdiri indirimin yerini ve etkisini bir örnekle göstermek mümkündür. Gece vakti bina içinde muhafaza altındaki eşyaya yönelik nitelikli hırsızlıkta temel ceza alt sınırdan beş yıl olarak belirlenirse, gece vakti nedeniyle yarı oranında artırılarak yedi yıl altı aya çıkar. Fail çaldığı eşyaların tamamını kovuşturma başlamadan önce iade etmişse, etkin pişmanlık nedeniyle bu ceza üçte ikisine kadar indirilebilir; tam oranda indirim yapılırsa ceza iki yıl altı ay olur. Son aşamada takdiri indirim uygulanırsa ceza altıda bir oranında indirilerek iki yıl bir aya iner. Bu örnekte takdiri indirimden sonra da ceza iki yılın üzerinde kaldığından HAGB ve genel erteleme sınırının altına inilemez; ancak fail altmış beş yaşını bitirmişse üç yıllık erteleme sınırı değerlendirilebilir. Bu örnek, her aşamadaki oranın ve sıranın sonuç cezayı ne kadar değiştirdiğini ve sınır değerlere yakın dosyalarda her indirimin önemini gösterir. Somut dosyada hangi indirimlerin hangi oranda uygulandığı kararda ayrı ayrı gösterilmeli ve denetlenmelidir.
HAGB Kanaati ile Takdiri İndirim Arasındaki Bağ
Takdiri indirimde değerlendirilen ölçütler ile hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında aranan kanaat arasında yakın bir ilişki vardır. HAGB için mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varması gerekir (CMK m.231/6-b). Takdiri indirimde ise failin geçmişi, sosyal ilişkileri, pişmanlığı ve cezanın geleceğine etkisi değerlendirilir (TCK m.62/2). Mahkemenin bir yandan takdiri indirim uygulayıp sanığın olumlu kişilik özelliklerini kabul etmesi, diğer yandan aynı gerekçelerle yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varamadığını belirterek HAGB talebini reddetmesi, kararı gerekçe yönünden tartışmalı hâle getirebilir. Bu nedenle HAGB ve takdiri indirim talepleri birlikte ve birbiriyle tutarlı şekilde gerekçelendirilmelidir.
Etkin Pişmanlıkla Farkı
| Ölçüt | Takdiri indirim (TCK m.62) | Etkin pişmanlık (örn. m.168) |
|---|---|---|
| Kapsam | Bütün suçlar | Yalnız kanunda öngörülen suçlar |
| Nitelik | Hâkimin takdirinde | Şartlar gerçekleşince kanunda belirtilen oranlarda |
| Oran | Altıda birine kadar | Suça göre değişir; örneğin 2/3’e kadar |
| Ceza hesabındaki yeri | En son | Şahsi sebep olarak takdiri indirimden önce |
| Birlikte uygulanma | Etkin pişmanlıkla birlikte uygulanabilir | — |
Takdiri indirim ile etkin pişmanlık sıkça karıştırılır. Etkin pişmanlık, kanunda belirli suçlar için ayrıca düzenlenmiş, şartları ve oranları kanunda gösterilmiş bir kurumdur; örneğin malvarlığına karşı bazı suçlarda zararın kovuşturma başlamadan önce giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK m.168/1). Takdiri indirim ise bütün suçlarda uygulanabilen, hâkimin takdirine bırakılmış genel bir indirimdir. İki kurum birbirini dışlamaz: zararı gideren bir sanık hakkında önce etkin pişmanlık indirimi, ardından takdiri indirim uygulanabilir; zararın giderilmesi aynı zamanda fiilden sonraki pişmanlığı gösteren bir davranış olarak takdiri indirim gerekçesi de olabilir. Etkin pişmanlık için etkin pişmanlık ve zararın giderilmesi rehberine bakabilirsiniz.
Kanun Yolunda Takdiri İndirim
Takdiri indirimin uygulanmaması veya gerekçesiz uygulanması, istinaf ve temyiz başvurularında ileri sürülebilir. Bölge adliye mahkemesi, kararı usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden inceler; gerekçesiz hüküm bozma sebebidir (CMK m.289/1-g). İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz (m.283/1). Bu nedenle ilk derece mahkemesinin uyguladığı takdiri indirim, yalnız sanığın başvurduğu bir istinaf incelemesinde sanık aleyhine kaldırılamaz. Buna karşılık katılan veya Cumhuriyet savcısı da kanun yoluna başvurmuşsa, takdiri indirimin gerekçesinin yetersiz olduğu ileri sürülerek indirimin kaldırılması da gündeme gelebilir. Bu nedenle takdiri indirimin gerekçesinin somut olgulara dayanması, hem sanık hem de mağdur açısından önemlidir.
Takdiri İndirim Nasıl Talep Edilir?
- Sabıka durumunu belgeleyin: Adli sicil kaydı.
- Sosyal durumu gösterin: İş yeri belgesi, SGK dökümü, öğrenci belgesi, aile durumu.
- Pişmanlığı somutlaştırın: Zararın giderildiğine dair makbuz, mağdurun beyanı, özür yazısı.
- Geleceğe etkisini açıklayın: Meslek kaybı riski, bakmakla yükümlü olunan kişiler.
- Esas hakkındaki savunmada açıkça talep edin: Talep reddedilirse gerekçe istenir.
- Karardaki gerekçeyi denetleyin: Kalıp ifade varsa kanun yolunda ileri sürün.
Örnek Durumlar
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Sanık yalnızca takım elbiseyle ve saygılı görünerek duruşmaya geldi | Şekli tutum; tek başına indirim nedeni değil | TCK m.62/2 |
| Sanık, mağdurun tedavi giderlerini ödedi ve özür diledi | Fiilden sonraki pişmanlık; indirim nedeni olabilir | TCK m.62/2 |
| Sabıkasız, çalışan ve üç çocuğuna bakan sanık | Geçmiş, sosyal ilişkiler ve geleceğe etkisi | TCK m.62/2 |
| Müebbet hapis gerektiren suç | Takdiri indirimle 25 yıl | TCK m.62/1 |
| 2 yıl 4 ay ceza, takdiri indirimle 1 yıl 11 ay 10 gün | HAGB ve erteleme sınırı altına iner | CMK m.231/5; TCK m.51/1 |
| Kararda yalnızca “takdiren indirim yapılmasına yer olmadığına” yazıldı | Gerekçesiz; kanun yolu sebebi | CMK m.230/1-c, 289/1-g |
| Yalnız sanık istinaf etti | Uygulanan takdiri indirim aleyhe kaldırılamaz | CMK m.283/1 |
Sık Yapılan Hatalar
- Takdiri indirimin zorunlu olduğunu sanmak: Hâkimin takdirindedir, ancak gerekçesi gösterilmelidir.
- Kıyafet ve tavırla indirim beklemek: 7406 sonrası şekli tutum dikkate alınmaz.
- Pişmanlığı soyut bırakmak: Zararın giderilmesi gibi somut davranışlar gösterilmelidir.
- Eski metne dayanmak: “Gibi hususlar” ve “yargılama sürecindeki davranışlar” ifadeleri değişmiştir.
- Sırayı karıştırmak: Takdiri indirim en son uygulanır.
- Gerekçesiz kararı kanun yoluna taşımamak: Bozma sebebidir.
⚠️ Takdiri indirim bir hak değil, gerekçeli bir takdirdir: Mahkeme indirimi uygulamak zorunda değildir; ancak uygulasa da uygulamasa da nedenini kararda somut olarak göstermelidir. Duruşmadaki kıyafet veya saygılı görünüm artık indirim sebebi sayılmaz. Pişmanlığınızı, zararı gidermek gibi somut davranışlarla ve belgelerle ortaya koyun.
Ceza hesabının denetimi, takdiri indirim talebinin hazırlanması, HAGB ve erteleme sınırlarının değerlendirilmesi ve kanun yolu başvuruları için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Takdiri İndirimin Uygulanmamasına Karşı İstinaf Dilekçesi Örneği
Sık Sorulan Sorular
Takdiri indirim nedir?
Hâkimin fail lehine takdiri nedenlerle cezayı indirmesi (TCK m.62).
İyi hâl indirimi ile aynı mı?
Evet; kanundaki adı takdiri indirimdir.
Oranı nedir?
Süreli cezalarda altıda birine kadar (TCK m.62/1).
Müebbet hapiste nasıl uygulanır?
Ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine 25 yıl.
Zorunlu mu?
Hayır; takdiridir, ancak gerekçesi gösterilmelidir.
Hangi durumlar dikkate alınır?
Geçmiş, sosyal ilişkiler, pişmanlığı gösteren davranışlar, cezanın geleceğe etkisi (TCK m.62/2).
Takım elbise giymek indirim sebebi mi?
Hayır; mahkemeyi etkilemeye yönelik şekli tutum dikkate alınmaz (7406).
7406 ne zaman değişti?
12/5/2022.
Takdiri indirim ne zaman uygulanır?
Ceza hesabının en son aşamasında (TCK m.61/5).
Etkin pişmanlıkla birlikte uygulanır mı?
Evet; önce etkin pişmanlık, sonra takdiri indirim.
Gerekçesiz uygulanmazsa ne olur?
Kanun yolu sebebidir (CMK m.230/1-c, 289/1-g).
HAGB’ye etkisi var mı?
Sonuç ceza 2 yıl veya altına inerse HAGB yolunu açabilir (CMK m.231/5).
Ertelemeye etkisi?
2 yıl sınırı; 18 yaş altı ve 65 yaş üstü için 3 yıl (TCK m.51/1).
Seçenek yaptırıma etkisi?
1 yıl veya altına inen ceza seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK m.49/2, 50).
İstinafta aleyhe kaldırılabilir mi?
Yalnız sanık başvurduysa hayır (CMK m.283/1).
Adli para cezasında nasıl uygulanır?
Gün üzerinden altıda birine kadar (TCK m.61/8, 62/1).
Oran hep altıda bir mi?
Altıda bir üst sınırdır; daha az oran da uygulanabilir.
Birden fazla suçta nasıl uygulanır?
Her suç için ayrı değerlendirilir ve gerekçelendirilir.
Çocuklarda takdiri indirim var mı?
Yaş küçüklüğü indiriminden sonra ayrıca uygulanabilir (TCK m.31, 61/5).
Takdiri indirim HAGB kanaatiyle çelişebilir mi?
Aynı olumlu ölçütlere rağmen HAGB reddi gerekçe yönünden tartışmalı olabilir (CMK m.231/6-b).
Etkin pişmanlıktan sonra takdiri indirim ne kadar düşürür?
Kalan cezanın altıda birine kadar; örnekte 2 yıl 6 ay → 2 yıl 1 ay.
Nasıl talep ederim?
Esas hakkındaki savunmada, belgelerle birlikte açıkça.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
Takdiri indirim: oran, 7406 değişikliği, sıra ve gerekçe
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK (7406 ile değişik) ve CMK hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Göçmen Kaçakçılığı Soruşturmasında Tutuklama, Araca El Koyma ve Sınır Dışı 2026: TCK m.79, 6458 Ek m.1 Teminatı (30 Gün), CMK m.100–102 — Şoför, Araç Sahibi, Ev Sahibi ve Göçmen Ne Yapmalı?
- ▸ Sahte İçki ve Kaçak Etil Alkol Soruşturması 2026: İzinsiz İmalathane (4733 m.8/1), Bandrolsüz İçki (5607 m.3/18), Sağlığa Zararlı İçki (TCK 186) — Tekel Bayisi, Tedarikçi ve Taşıyıcı Ne Kadar Sorumlu?
- ▸ AİHM Kararından Sonra Yargılamanın Yenilenmesi ve Gözaltı Süresinin Hesabı 2026: AYM Genel Kurulunun 2021/29667 ve 2022/103359 Kararları — “Kanun Yürürlükte” Reddi, 4 Gün 12 Saat ve Dosyanın Hâkimliğe Geçtiği An (CMK m.311/1-f, 91, 141; 6216 m.50)
- ▸ Gümrük Kapısında veya Havalimanında Uyuşturucu ile Yakalanmak 2026: İthal Suçu (TCK 188/1), Kokain-Eroin Artırımı (188/4-a), Şoför ve Yolcunun Kastı (TCK 21, 30), Araç Müsaderesi (TCK 54) ve Gözaltı Hakları (CMK 91, 95, 154)
Bu konuda hukuki destek almak için


