Mükerrir Kime Denir? Tekerrür ve İnfaza Etkisi (TCK 58)

Bir kişinin daha önce ceza almasına rağmen yeniden suç işlemesi, hukukta özel bir sonuç doğurur. Bu duruma tekerrür, kişiye de mükerrir denir. Tekerrürün en çok merak edilen yönü, cezanın infazını nasıl etkilediğidir. Bu yazıda konuyu yalın biçimde açıklıyoruz.

Mükerrir ve Tekerrür Nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun 58. maddesine göre tekerrür; daha önce işlediği bir suçtan dolayı kesinleşmiş bir mahkûmiyeti bulunan kişinin, yeniden suç işlemesidir. Bu kişiye mükerrir denir. Kanun, suç işlemeye devam eden kişilere karşı daha caydırıcı bir infaz rejimi öngörmüştür.

Tekerrür Cezayı Artırır mı?

Önemli bir nokta: tekerrür, verilen cezanın süresini doğrudan artırmaz. Yani hâkim, yeni suç için kanundaki cezayı belirler; tekerrür yüzünden bu ceza miktarı yükselmez. Tekerrürün asıl etkisi infaz aşamasında ortaya çıkar.

İnfaza Etkisi: Koşullu Salıverilme Uzar

Tekerrür hâlinde hükümlü, mükerrirlere özgü infaz rejimine tabi tutulur. Bunun başlıca sonucu, koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin artmasıdır:

• Genel kural olarak süreli hapis cezalarında cezanın yarısı çekildiğinde koşullu salıverilme mümkünken, tekerrür hâlinde bu süre uzar. Güncel oranlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
• Kanunda ikinci tekerrür için ayrı bir oran öngörülmemiştir; ikinci defa tekerrüre ilişkin hüküm 2025’te değişmiştir — aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
• Ayrıca koşullu salıverildikten sonra da hükümlü, mükerrirlere özgü denetim süresine tabi olur.

Süre Sınırı: Her Zaman Tekerrür Olmaz

Tekerrür süresiz değildir. Önceki mahkûmiyetin infazından itibaren belirli bir süre geçmişse, yeni suç tekerrür sayılmaz. Bu süre; önceki ceza beş yıldan fazlaysa beş yıl, beş yıl ve daha az hapis ya da adli para cezası ise üç yıldır. Bu süreler dolduktan sonra işlenen suça tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Adli Para Cezası ve Çocuklar

Suçu işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında tekerrür hükümleri uygulanamaz; bu, çocukların korunmasına yönelik bir düzenlemedir. Adlî para cezası bakımından ise durum iki ayrı soruya ayrılır ve cevapları farklıdır — aşağıda ayrı bir başlıkta ele alıyoruz.

Kasıt-Taksir Ayrımı

Kural nettir: kasıtlı suçlarla taksirli suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Aynı şekilde sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında da uygulanmaz. Yani kasıtlı bir suçtan sabıkası bulunan kişinin sonradan taksirle işlediği suç bakımından tekerrür gündeme gelmez.

Tekerrürün Şartları: Yedi Ölçüt

Tekerrür kendiliğinden oluşmaz; kanun yedi ayrı ölçüt koyar ve biri karşılanmıyorsa tekerrür hükümleri uygulanamaz.

İlk satır en çok atlanan noktadır: önceki cezanın infaz edilmiş olması aranmaz. Hükmün kesinleşmiş olması yeterlidir. Buna karşılık süre şartındaki üç ve beş yıllık süreler infaz tarihinden işlemeye başlar — yani ceza henüz infaz edilmemişse süre şartı da işlemeye başlamamıştır.

Kasıt-taksir ayrımı da nettir: yargı uygulamasında, kasıtlı suçtan sabıkası bulunan kişinin sonradan taksirle işlediği suç bakımından tekerrür hükümlerinin uygulanamayacağı kabul edilmektedir. Çocuklara ilişkin usul için çocuklar nasıl yargılanır yazımıza bakınız.

Oranlar: Yaygın Bir Yanlışı Düzeltelim

Tekerrürün asıl etkisi, koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken sürenin uzamasıdır. Güncel düzenleme şu şekildedir:

Bir üst sınır daha vardır ve savunmada kullanılır: tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezanın en ağırından fazla olamaz. Yargı uygulamasında, tekerrüre esas gösterilen ilamda birden fazla hükümlülük varsa hangisinin esas alındığının kararda gösterilmesi gerektiği; gösterilmemişse infaz aşamasında en ağır cezayı içeren hükümlülüğün gözetileceği kabul edilmektedir.

Genel oranlar için koşullu salıverilme oranları, uzun süreli cezalarda müebbet infaz süreleri, hesap için infaz süresi hesaplama aracımız ve diğer hesaplama araçlarımız kullanılabilir.

İkinci Defa Tekerrür: Kural 2025’te Değişti

Bu, yazının en güncel bölümüdür ve pek çok kaynağa henüz yansımamıştır.

• Eski metin: İnfaz Kanununun 108. maddesinin üçüncü fıkrası, ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda «hükümlü koşullu salıverilmez» diyordu.
• Yeni metin: Bu ibare, 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunun 14. maddesiyle «birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır» şeklinde değiştirilmiştir.

Pratik sonucu büyüktür: ikinci defa tekerrür hâli, artık koşullu salıverilme kapısını tümüyle kapatan bir hüküm olmaktan çıkmıştır. Dosyasında ikinci tekerrür bulunanların infaz hesabının eski metne göre değil yürürlükteki metne göre yeniden yapılması gerekir. Beklenen düzenlemelerin bu tabloyu değiştirip değiştirmediği için af ve infaz söylentileri rehberimiz izlenmelidir.

Adli Para Cezası: İki Ayrı Soru

«Adli para cezasında tekerrür olur mu?» sorusu tek bir soru değil, ikidir ve cevapları farklıdır. Karıştırılması yaygın bir hatadır.

• Önceki mahkûmiyet adli para cezasıysa, tekerrüre esas olur mu? Evet. Kanun süre şartını düzenlerken «beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet hâlinde» diyerek adli para cezasını açıkça sayar; bu hâlde süre üç yıldır.
• Yeni suçtan adli para cezasına hükmedilirse mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır mı? Hayır. Yargı uygulamasına göre İnfaz Kanununun 108. maddesi yalnızca hapis cezalarının nasıl infaz edileceğini düzenler; adli para cezasının infazına ilişkin bir hüküm içermez. Adli para cezalarının infazında tekerrür hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesi bozma sebebi sayılmaktadır.

Buna ek olarak üçüncü bir kural vardır: tekerrür hâlinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunur. Yani tekerrür, adli para cezası seçeneğini baştan kapatır. Adli para cezasının infaz rejimi için erteleme ve HAGB karşılaştırması yazımıza bakılabilir.

Hükümde Yazmıyorsa Uygulanamaz: Kazanılmış Hak

Bu, yazının en pratik bölümüdür ve dosyaların kaderini değiştirir.

Kanun, mahkûmiyet kararında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağının belirtilmesini emreder. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, tekerrürü maddi ceza hukukuna ilişkin görmüş ve kararda bu hususun mutlaka gösterilmesi gerektiğini; aksi hâlde bunun kazanılmış hakka konu teşkil edeceğini kabul etmiştir.

Sonuç şudur: mahkeme kararında «mükerrirlere özgü infaz rejiminin uygulanacağı» yazmıyorsa, infaz aşamasında bu rejim uygulanamaz ve hükümlü hakkında normal müddetname düzenlenir. Bu nedenle gerekçeli karar elinize geçtiğinde hüküm fıkrasında bu ibarenin bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Müddetnamede tekerrür uygulandığı hâlde hükümde böyle bir ibare yoksa, hesabın düzeltilmesi için başvurulabilir: infaz hâkimliğine itiraz ve kanun yolları yazılarımız yol gösterir.

Yalnız Mükerrirler Değil: Üç Grup Daha

Aynı infaz rejimi, tekerrür bulunmasa bile üç kişi grubu hakkında uygulanabilir. Kanun, mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infaz sonrası denetimli serbestlik tedbirinin şu kişiler hakkında da uygulanmasına hükmedileceğini söyler:

• İtiyadi suçlu
• Suçu meslek edinen kişi
• Örgüt mensubu suçlu

Bu, «sabıkam yok, tekerrür olamaz» savunmasının her zaman yeterli olmadığı anlamına gelir. Bu nitelendirmeler de kararda açıkça gösterilmelidir ve aynı kazanılmış hak tartışmasına tabidir. Rejimin ayrıntısı için mükerrirlere özgü infaz rejimi yazımız kapsamlıdır.

İnfazdan Sonra Bitmiyor: Denetim Süresi

Mükerrirlerde ceza, tahliyeyle sona ermez. Kanun iki ayrı sonuç öngörür:

• Tekerrür hâlinde hükmolunan ceza, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir.
• Ayrıca mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Hâkim, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler.

Denetim süresinde koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır; yükümlülüklere aykırılığın sonuçları için yükümlülük ihlali ve şartla tahliye sonrası denetim süresi yazılarımıza bakınız.

Bir başka pratik sonuç: ikinci defa mükerrir olanların açık ceza infaz kurumuna ayrılması bakımından ayrı sınırlamalar bulunmaktadır. Açık kuruma ayrılma ve denetimli serbestlik zincirinin bütünü için cezaevine girmeden infaz yolları rehberimiz kapsamlıdır.

Hesabı Etkileyen Diğer Başlıklar

• Suç tarihi: Hangi geçici hükümlerin uygulanacağını belirler — infazda suç tarihi neden önemli.
• İçtima: Birden fazla ceza varsa toplama kuralları devreye girer — cezaların içtimaı.
• Mahsup: Gözaltı ve tutuklulukta geçen süre indirilir — mahsup (TCK m.63).
• Sabıka kaydı: Tekerrüre esas alınacak ilamın tespiti adli sicil kaydı üzerinden yapılır — adli sicil ve GBT kayıtları.
• HAGB: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâlinde ortada açıklanmış bir mahkûmiyet hükmü bulunmadığından tekerrür tartışması farklı işler — HAGB rehberimiz.
• İnfazın ertelenmesi: hastalık ve doğum hâlinde erteleme.

Alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tekerrür için önceki cezanın infaz edilmiş olması gerekir mi?

Hayır. Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suç işlenmesi yeterlidir; kanun bunun için cezanın infaz edilmiş olmasının gerekmediğini açıkça belirtir.

Tekerrür süresi ne kadar?

Önceki ceza beş yıldan fazla süreli hapisse infaz tarihinden itibaren beş yıl, beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasıysa üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Tekerrür cezayı artırır mı?

Hükmedilen ceza miktarını doğrudan artırmaz; etkisi infaz aşamasında ortaya çıkar. Ancak bir istisnası vardır: sonraki suça ilişkin maddede seçimlik olarak hapis veya adlî para cezası öngörülmüşse tekerrür hâlinde hapis cezasına hükmolunur.

İkinci tekerrürde oran dörtte üçe mi çıkar?

Hayır. Kanunda “birinci tekerrürde şu oran, ikinci tekerrürde şu oran” biçiminde kademeli bir merdiven yoktur; tekerrür hâlinde tek bir rejim uygulanır. Ayrıca ilgili madde 14/4/2020 tarihli 7242 sayılı Kanunun 49. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir; hesabın yürürlükteki metinden teyit edilmesi gerekir.

İkinci defa tekerrürde koşullu salıverilme var mı?

Eski metin “hükümlü koşullu salıverilmez” diyordu. Bu ibare 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanunun 14. maddesiyle “birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır” şeklinde değiştirilmiştir. Dosyasında ikinci tekerrür bulunanların hesabının güncel metne göre yeniden yapılması gerekir.

Adli para cezası tekerrüre esas olur mu?

Evet. Kanun süre şartını düzenlerken adlî para cezasına mahkûmiyeti açıkça sayar; bu hâlde süre üç yıldır. Buna karşılık yeni suçtan adlî para cezasına hükmedilirse mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmaz; İnfaz Kanununun 108. maddesi yalnızca hapis cezalarını düzenler.

Kasıtlı ve taksirli suç arasında tekerrür olur mu?

Hayır. Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz.

Hükümde tekerrür yazmıyorsa ne olur?

Mahkûmiyet kararında mükerrirlere özgü infaz rejiminin uygulanacağının belirtilmesi gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bunun gösterilmemesini kazanılmış hak olarak kabul etmektedir; bu hâlde infaz aşamasında mükerrirlere özgü rejim uygulanamaz ve normal müddetname düzenlenir.

Sabıkam yoksa mükerrir sayılmam, değil mi?

Tekerrür bakımından evet; ancak aynı infaz rejimi itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanabilir. Bu nitelendirmelerin de kararda açıkça gösterilmesi gerekir.