Şartla Tahliye Sonrası Denetim Süresi ve Yükümlülükleri

Koşullu salıverilme (şartla tahliye), hükümlünün cezaevinden çıkması anlamına gelir; ama tamamen özgür olduğu anlamına gelmez. Çıkıştan sonra bir denetim süreci başlar. Bu yazıda bu sürecin ne kadar sürdüğünü ve hangi kurallara tabi olduğunu yalın biçimde açıklıyoruz.

Şartla Tahliye Tamamen Serbestlik Değildir

Koşullu salıverilen hükümlü, cezasının kalan kısmını dışarıda, denetim altında geçirir. Bu nedenle çıkıştan sonra bir denetim süresi söz konusudur. Bu süre boyunca kişi, belirlenen kurallara uymak zorundadır; aksi hâlde yeniden cezaevine dönme riski vardır.

Denetim Süresi Ne Kadardır?

Koşullu salıverilme sonrası denetim süresi, kural olarak hükümlünün cezaevinde geçirmesi gereken (henüz çekmediği) kalan süre kadardır. Yani kişi cezasının ne kadarını dışarıda tamamlayacaksa, denetim süresi de buna göre belirlenir. Bu süre, hak ederek tahliye (bihakkın) tarihine kadar devam eder.

Getirilebilecek Yükümlülükler

Denetim süresi içinde, hükümlünün durumuna göre çeşitli yükümlülükler belirlenebilir. Bunlar örnek olarak şunları içerebilir:

• Bir kamu kurumunda veya özel bir işte, belirli bir meslek veya sanat alanında çalışmak,
• Bir eğitim programına veya kuruma devam etmek,
• Belirli yerlere gitmekten veya belirli kişilerle görüşmekten kaçınmak,
• Denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen programlara katılmak ve denetime uymak.

Bu yükümlülükler, hükümlünün topluma yeniden uyumunu desteklemek ve yeniden suç işlemesini önlemek amacını taşır.

Yükümlülükler İhlal Edilirse

Denetim süresi içinde hükümlü, kendisine yüklenen yükümlülüklere uymazsa veya bunları ısrarla ihlal ederse, koşullu salıverilme kararı geri alınabilir. Bu durumda kişi, kalan cezasını çekmek üzere yeniden cezaevine alınabilir.

Yeni Suç İşlenirse

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi, en ağır sonucu doğurur. Bu hâlde koşullu salıverilme geri alınır ve hükümlü, hem önceki cezasının kalan kısmını hem de yeni suçun cezasını çekmek durumunda kalabilir. Bu nedenle denetim süresinde yeni suç işlememek büyük önem taşır.

Denetim Süresi Sona Erince

Hükümlü denetim süresini, yükümlülüklerine uyarak ve yeni bir suç işlemeden geçirirse, ceza infaz edilmiş sayılır. Bu noktadan sonra kişinin cezası tamamlanmış olur ve denetim sona erer. Böylece koşullu salıverilme, başarıyla tamamlanmış bir infaz biçimine dönüşür.

2020’deki Değişiklik: Denetim Süresi İkiye Katlandı

Bu, yazının en kritik bilgisidir ve internetteki pek çok kaynak hâlâ eski hesabı vermektedir.

• 15 Nisan 2020 öncesinde denetim süresi, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken sürenin yarısı kadardı.
• 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra denetim süresi, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadar oldu.

Yani denetim süresi iki katına çıkmıştır. Uygulamadaki karşılığı, hükümlünün koşullu salıverilme tarihi ile hak ederek tahliye tarihi arasındaki dönemin tamamının denetim altında geçmesidir.

Neden önemli? Çünkü bu sürede işlenen tek bir kasıtlı suç, kalan cezanın aynen çektirilmesine yol açabilir. Süre uzadıkça risk penceresi de uzar. Kendi denetim sürenizi bilmiyorsanız müddetnamenizden hak ederek tahliye tarihini kontrol edin.

Oranlar ve hesap için koşullu salıverilme oranları, hesap aracı için infaz süresi hesaplama, suç tarihinin belirleyiciliği için infazda suç tarihi neden önemli yazılarımıza bakabilirsiniz.

Geri Alma İçin İki Sebep — ve İkisinin de Sınırı Var

Kanun, koşullu salıverilme kararının geri alınmasını iki hâle bağlamıştır:

• Denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemek.
• Kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmek.

İkinci sebepteki üç kelime hayatîdir: «uyarısına rağmen» ve «ısrar etmek». Yani tek bir aksama kendiliğinden geri alma sebebi değildir; önce uyarı yapılması, buna rağmen ihlalin sürdürülmesi aranır.

Birinci sebepte de sınır vardır:

• Suç kasıtlı olmalıdır — taksirli suçlar geri alma sebebi değildir. Örneğin taksirle yaralamaya yol açan bir trafik kazası bu kapsamda değerlendirilmez.
• Suç hapis cezasını gerektirmelidir. Yargı uygulamasındaki yerleşik yaklaşıma göre, sonraki suçtan yalnızca adlî para cezası verilmesi veya hapis cezasının paraya çevrilmesi hâlinde koşullu salıverilme geri alınmaz.
• Suçun denetim süresi içinde işlenmiş olması gerekir; süre dolduktan sonraki fiiller bu sonucu doğurmaz.

Bu üç sınır, savunmada en sık kullanılan argümanlardır ve dosyada suç tarihi ile denetim süresinin başlangıç-bitiş tarihleri karşılaştırılarak ileri sürülür.

Geri Alınırsa Ne Kadar Yatılır?

Yaygın bir yanlış inanış, geri alma hâlinde kalan cezanın tamamının yatılacağıdır. Kanun bunu daha ayrıntılı düzenlemiştir:

İki nokta özellikle önemlidir:

• Her iki hâlde de bir tavan vardır: aynen çektirilecek süre, hak ederek tahliye tarihini geçemez. Yani geri alma, cezayı uzatmaz; yalnızca kalan kısmın kurumda çektirilmesini sağlar.
• Yükümlülük ihlalinde süre takdiridir. «İhlalin niteliğine göre» ifadesi, küçük bir aksama ile ağır bir ihlalin aynı sonucu doğurmayacağını gösterir. Bu, savunmada süre indirimi talebinin dayanağıdır.

Bir sonuç daha: koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra, aynı hükmün infazı bakımından yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez. Yani bu hak bir kez kaybedilir.

Mahsup ve tekerrürün hesaba etkisi için mahsup (TCK m.63) ve tekerrür ve infaza etkisi yazılarımıza bakınız.

Denetimli Serbestlik ile Karıştırmayın

Bu iki kurum sürekli birbirinin yerine kullanılır; oysa sıraları ve sonuçları farklıdır:

• Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önceki ara aşamadır. Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kala denetim altında tahliye edilir.
• Koşullu salıverilme ise bunu izleyen aşamadır ve ardından denetim süresi başlar.
• İhlalin sonucu da farklıdır: denetimli serbestlik aşamasındaki ihlalde, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın açık ceza infaz kurumunda infazına karar verilir. Denetim süresindeki ihlalde ise yukarıdaki geri alma rejimi işler.

Denetimli serbestlik tarafının ayrıntısı için denetimli serbestlik süreleri ve şartları, denetimli serbestlik yükümlülükleri, ihlal hâlinde yükümlülük ihlal edilirse ne olur ve kaç yıl cezada DS’ye ayrılınır rehberlerimiz kapsamlıdır.

Denetim Süresi İyi Geçerse Ne Olur?

Sonuç nettir: denetim süresinin yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilmesi hâlinde ceza infaz edilmiş sayılır.

Bunun anlamı:

• Ayrıca bir işlem yapılması gerekmez; hak ederek tahliye tarihinin gelmesiyle infaz tamamlanır.
• Ceza infaz edilmiş sayılır — yani mahkûmiyet ortadan kalkmaz, ancak infaz süreci kapanır.
• Kayıtlar bu tarihten sonra işlemeye başlar. Adli sicil ve arşiv kaydının silinmesine ilişkin süreler bakımından bu tarih belirleyicidir — adli sicil ve arşiv kaydı silme.

Bu nedenle hak ederek tahliye tarihini bilmek yalnızca denetim süresinin ne zaman biteceğini değil, sonraki hakların ne zaman doğacağını da belirler.

Karara İtiraz: Süre Kısadır

Geri alma kararı verildiğinde yapılacak şey beklemek değil, süresinde itiraz etmektir.

• İtiraz süresi kısadır ve kararın tebliğinden itibaren işler; gecikme ciddi hak kaybına yol açar.
• İtiraz dilekçesinde şu noktalar somut olarak gösterilmelidir: suçun tarihi denetim süresi içinde mi, suç kasıtlı mı, hapis cezası mı verildi, yükümlülük ihlali varsa uyarı yapıldı mı ve ısrar unsuru oluştu mu.
• Süre takdirine de itiraz edilebilir: yükümlülük ihlalinde çektirilecek sürenin ihlalin niteliğiyle orantılı olmadığı ileri sürülebilir.

İnfaz işlemlerine yönelik şikâyet ve itiraz usulünün tamamı için infaz hâkimliğine itiraz yazımız ayrıntılıdır. Lehe bir kanun değişikliği söz konusuysa lehe kanun ve uyarlama gündeme gelebilir.

Pratik Kontrol Listesi

• Müddetnamenizi isteyin ve hak ederek tahliye tarihini not edin — denetim süreniz bu tarihte biter.
• Yükümlülüklerinizi yazılı olarak alın: hangi kuruma, hangi sıklıkta imza, hangi programa katılım.
• Adres değişikliğini bildirin; tebligat yapılamaması ihlal gibi değerlendirilebilir.
• Uyarı yazısı gelirse ciddiye alın ve gereğini derhâl yerine getirin — geri alma için aranan «ısrar» unsuru bu aşamada oluşur.
• Denetim süresinde yeni bir dosyaya karışırsanız suç tarihini ve suçun kasıtlı olup olmadığını hemen değerlendirin.
• Hesaplarınızı doğrulayın: hesaplama araçlarımız yardımcı olur.

Uzun süreli cezalarda hesap için müebbet infaz süreleri, çocuk hükümlülerde farklı katsayılar için çocuk hükümlülerde infaz, açık kuruma ayrılma için bir ay kapalı, üç ay açık kuralı ve cezaevine girmeden infaz yolları, statü farkları için tutuklu ile hükümlü farkı, salgın dönemi düzenlemesi için salgın dönemi denetimli serbestlik. Alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetim süresi ne kadardır?

15 Nisan 2020’de yürürlüğe giren değişiklikten sonra denetim süresi, ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. Eskiden bu sürenin yarısı kadardı; yani denetim süresi iki katına çıkmıştır. Uygulamada bu, koşullu salıverilme tarihi ile hak ederek tahliye tarihi arasındaki dönemdir.

Koşullu salıverilme hangi hâllerde geri alınır?

İki hâlde: denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya yüklenen yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edilmesi.

Taksirli suç geri alma sebebi midir?

Hayır. Kanun kasıtlı suç aramaktadır; taksirli suçlar bu kapsamda değerlendirilmez.

Sonraki suçtan para cezası aldım, geri alınır mı?

Yargı uygulamasındaki yerleşik yaklaşıma göre, sonraki suçtan yalnızca adlî para cezası verilmesi veya hapis cezasının paraya çevrilmesi hâlinde koşullu salıverilme geri alınmaz.

Bir kez aksatırsam hemen geri alınır mı?

Hayır. Yükümlülük ihlali bakımından kanun “infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etme” aramaktadır. Önce uyarı yapılması, buna rağmen ihlalin sürdürülmesi gerekir.

Geri alınırsa kalan cezanın tamamını mı yatarım?

Zorunlu değildir. Yeni suç hâlinde, sonraki suçu işlediği tarihten başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı süre aynen çektirilir. Yükümlülük ihlalinde ise uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek üzere ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir süre çektirilir.

Geri alındıktan sonra tekrar koşullu salıverilebilir miyim?

Hayır. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra, aynı hükmün infazı bakımından yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez.

Denetimli serbestlik ile denetim süresi aynı şey mi?

Değil. Denetimli serbestlik koşullu salıverilmeden önceki ara aşamadır; denetim süresi ise koşullu salıverilmeden sonra başlar. İhlalin sonuçları da farklıdır.

Denetim süresi sorunsuz geçerse ne olur?

Denetim süresinin yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilmesi hâlinde ceza infaz edilmiş sayılır. Ayrıca bir işlem gerekmez; adli sicil kaydına ilişkin süreler bakımından da bu tarih belirleyicidir.