Denetimli Serbestlik: Şartları, Yükümlülükler ve İhlal

Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine yaklaştığında kalan cezasını kurum dışında ve denetim altında geçirebilir. Bu infaz yöntemi 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinde düzenlenmiştir.

Denetimli serbestlik af veya cezanın ortadan kalkması değildir; hapis cezası devam eder, yalnızca infazın yeri ve yöntemi değişir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: temel şartlar ve 2025’te eklenen onda bir kuralı, kararı veren merci, yükümlülükler, üç günlük müracaat süresi, ihlalin sonuçları ve ayrıca doğan ceza sorumluluğu, geçici maddeler ile istisna suçlar.

1) Temel Şartlar (m.105/A/1)

Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına karar verilebilir.

Dördüncü satır sıkça atlanır: denetimli serbestlik re’sen uygulanmaz, hükümlünün talepte bulunması gerekir.

2025’te eklenen onda bir kuralı

Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.

Bu hükmün amacı, cezaevine hiç girmeden doğrudan denetimli serbestliğe geçilmesini önlemektir.

Pratik sonucu şudur: kısa süreli cezalarda dahi fiilen kurumda geçirilmesi gereken bir asgari süre doğmuştur.

İradesi dışında açık kuruma ayrılamayanlar

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın, iradesi dışındaki bir nedenle açık kuruma ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler, diğer şartları da taşımaları hâlinde bu infaz usulünden yararlanabilirler.

Bu fıkra 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 46 ncı maddesiyle değiştirilmiştir ve kurum kapasitesi gibi hükümlüden kaynaklanmayan sebeplerle hak kaybı yaşanmasını önler.

2) Kararı Kim Verir?

Birinci satır önemlidir ve sıkça yanlış bilinir: karar, idare ve gözlem kurulunun değil infaz hâkiminin yetkisindedir. Kurum idaresinin rolü, değerlendirme raporunu hazırlamaktır.

Bu ayrım, olumsuz karara karşı izlenecek yolu da belirler: karar infaz hâkimliğince verildiğinden, itiraz da bu çerçevede değerlendirilir.

3) Yükümlülükler

Dördüncü satır esneklik sağlar: süreç içinde koşullar değiştiğinde yükümlülüklerin uyarlanması mümkündür.

Uyulması gerekenler

Bu dört başlık kanunda birlikte sayılmıştır ve ihlal değerlendirmesinde hepsi dikkate alınır.

4) Üç Günlük Müracaat Süresi

Sürecin ilk ve en kritik yükümlülüğü budur.

Üçüncü satır dikkat gerektirir: müracaat, herhangi bir müdürlüğe değil talepte belirtilen müdürlüğe yapılır.

Bu nedenle talep dilekçesinde yazılan müdürlüğün, hükümlünün fiilen bulunacağı yerle uyumlu olması gerekir.

5) İhlal ve Kapalı Kuruma İade (m.105/A/6)

İkinci satırdaki ölçüt ısrardır: tek bir aykırılık değil, uyarılara rağmen devam eden bir tutum aranır.

Sonuç

Üçüncü satır ağır bir sonuçtur: iade açık kuruma değil kapalı kuruma yapılır.

6) İhlal Ayrıca Suç Oluşturabilir (m.105/A/8)

Yazının en çok gözden kaçan bölümü budur: bazı hâllerde sonuç yalnızca kapalı kuruma iade değildir.

Denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile kapalı ceza infaz kurumuna iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayan hükümlüler hakkında, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 292 nci ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır.

Bu iki hâlde hükümlü, cezasının kalanını kapalı kurumda çekmekle kalmaz; hakkında ayrıca ceza soruşturması yürütülür.

Fiilen bu, üç günlük müracaat süresine iki günlük bir tolerans eklenmiş olduğunu gösterir: üçüncü günden sonraki iki gün içinde müracaat edilirse ceza sorumluluğu doğmaz, ancak ihlal değerlendirmesi ayrıca yapılır.

Etkin pişmanlık

Atıf yapılan maddelerden ikincisi, kendiliğinden teslim olma hâlinde cezada indirim imkânı içerir. Bu nedenle süre kaçırılmış olsa dahi, en kısa sürede teslim olunması hükümlünün lehinedir.

7) Süreç Başarıyla Tamamlanırsa (m.105/A/9)

Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Bu akış, denetimli serbestliğin bir ara aşama olduğunu gösterir: süreç, koşullu salıverilme kararıyla sonuçlanır.

İnfaz hesabının ayrıntısı için koşullu salıverilme tarihi nasıl hesaplanır incelememize bakabilirsiniz.

8) Soruşturma veya Kovuşturma Açılırsa (m.105/A/7)

Denetimli serbestlik sürerken yeni bir soruşturma açılması, tedbiri kendiliğinden sona erdirmez.

Bu hüküm, lehe sonuçlanan bir yargılamanın ardından hükümlünün eski konumuna dönmesini sağlar.

9) Suç Tarihi ve Geçici Maddeler

Denetimli serbestlikte hesabın kişiye özgü olmasının başlıca sebebi, geçici maddelerdir.

Birinci satır, uygulamada en çok bilinen ancak en çok yanlış anlaşılan hükümdür: üç yıllık süre her suç için geçerli değildir.

İstisna suçlar

Bu nedenle “suç tarihim 2020 öncesi, kesin üç yıl” biçimindeki genel kabul doğru değildir.

Doğru sıralama şudur: önce suç tipi, sonra suç tarihi, sonra infaz rejimi ve son olarak istisna listesi kontrol edilmelidir.

10) Adli Para Cezasından Çevrilen Hapis

Bu ayrım sıkça karıştırılır. Buna karşılık adli para cezasından çevrilen hapis cezasının infazında, kamuya yararlı bir işte çalışma başta olmak üzere farklı infaz hükümleri gündeme gelebilir.

11) Denetimli Serbestlik ile Karıştırılan Kurumlar

İnfaz hukukunda birbirine benzeyen ancak farklı sonuç doğuran birkaç kurum vardır.

İlk iki satır arasındaki ilişki kademelidir: denetimli serbestlik koşullu salıverilmeden önceki aşamadır ve onunla sona erer.

Dördüncü satır ise ayrı bir yoldur: özel infaz usullerinden yararlanan hükümlü, denetimli serbestlik sürecine girmeden cezasını konutunda çekebilir.

Hangi yol kime?

Beşinci satır, önceki bölümde açıklanan ayrımın karşılığıdır: m.105/A yolu kapalı olsa dahi başka bir imkân bulunabilir.

Bu nedenle bir dosyada yalnızca denetimli serbestliğe odaklanmak yerine, tüm infaz seçeneklerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

12) Olumsuz Karara Karşı Ne Yapılabilir?

Denetimli serbestlik talebinin reddi veya kapalı kuruma iade kararı, hükümlü bakımından ağır sonuç doğurur.

Üçüncü satır önemli bir imkândır: ilk talep reddedilmiş olsa dahi, onda birlik süre tamamlandığında veya iyi hâl durumu değiştiğinde yeniden talepte bulunulabilir.

Dördüncü satır ise ayrı bir başlıktır: koşullu salıverilme tarihinin yanlış hesaplanması, denetimli serbestlik tarihini de doğrudan etkiler.

İtirazda ileri sürülebilecekler

Beşinci satır iade kararlarında en çok kullanılan savunmadır: kanun uymamakta ısrar aradığından, tek bir aykırılık tek başına iade sebebi sayılmamalıdır.

Altıncı satır ise belgelendirme gerektirir: devamsızlığın sağlık raporu, tebligat sorunu veya benzeri bir nedene dayandığı somut olarak gösterilmelidir.

Belgelerin saklanması

• Talep dilekçesi ve kayıt tarihi,
• Değerlendirme raporu,
• İnfaz hâkimliği kararı,
• Müracaat belgesi ve tarihi,
• Yükümlülük kararı,
• İmza ve katılım kayıtları,
• Mazeret belgeleri.

Dördüncü madde en kritik olanıdır: üç günlük süreye uyulduğunun ispatı, ileride doğabilecek bir ihlal iddiasını doğrudan karşılar.

Bu nedenle müracaat sırasında alınan belgenin veya kaydın tarihiyle birlikte saklanması gerekir.

13) Süre Takvimi

Konuda birbirine benzeyen ancak farklı işleyen birkaç süre vardır. Karıştırılmaları ağır sonuç doğurur.

Beşinci ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır: üç gün ihlal sınırı, ondan sonraki iki gün ise ceza sorumluluğu sınırıdır.

Yani dördüncü ve beşinci günlerde yapılan müracaat ceza sorumluluğu doğurmaz; ancak ihlal değerlendirmesinden muaf tutmaz.

Takvime işlenecek tarihler

• Kurumdan ayrılış tarihi — üç günlük sürenin başlangıcı,
• Üçüncü gün — son müracaat günü,
• Beşinci gün — ceza sorumluluğunun başladığı eşik,
• Koşullu salıverilme tarihi — sürecin bitişi,
• İmza ve program günleri — düzenli yükümlülükler,
• Varsa iade kararının tebliği — iki günlük teslim süresi.

Üçüncü madde çoğu hükümlünün bilmediği eşiktir ve bilinmemesi telafisi güç sonuç doğurur.

Mazeret hâlleri

Mazeretin gecikmeksizin bildirilmesi ve belgelenmesi esastır. Sonradan ileri sürülen mazeretler aynı ağırlığı taşımaz.

Bu nedenle bir engel doğduğunda, mümkünse müdürlüğe o gün içinde bilgi verilmesi ve bildirimin kayda geçirilmesi yerinde olur.

Süreç boyunca dikkat edilecekler

Birinci ve beşinci satırlar birbirini tamamlar: adresin güncel tutulmaması, tebligatın ulaşmaması ve buna bağlı olarak ihlal değerlendirmesi sonucunu doğurabilir.

Denetimli serbestlik sürecinde en sık yaşanan sorunlardan biri budur ve tümüyle önlenebilir niteliktedir.

14) Yakınlar İçin Yol Haritası

Denetimli serbestlik sürecinde hükümlü kurum dışındadır; bu nedenle takip çoğu zaman aile tarafından yürütülür.

Birinci satır sürecin en kritik hazırlığıdır: talep dilekçesinde belirtilecek müdürlük, hükümlünün fiilen yaşayacağı yere göre seçilmelidir.

Yanlış müdürlük yazılması, üç günlük süre içinde doğru yere ulaşılamaması sonucunu doğurabilir.

Sıkça karşılaşılan sorunlar

Beşinci satır pratik bir imkâna işaret eder: yükümlülükler risk ve ihtiyaçlar dikkate alınarak belirlendiğinden, çalışma düzeniyle çakışma hâlinde uyarlanma talep edilebilir.

Bu talebin ihlal doğmadan önce yapılması gerekir; ihlal gerçekleştikten sonra ileri sürülmesi aynı sonucu vermez.

Süreç sonunda

Beşinci satır önemli bir hatırlatmadır: koşullu salıverilme, infazın tümüyle sona ermesi anlamına gelmez. Bunu izleyen denetim süresi boyunca da yükümlülükler devam edebilir.

Bu nedenle denetimli serbestliğin tamamlanması bir bitiş değil, bir sonraki aşamaya geçiş olarak değerlendirilmelidir.

Koşullu salıverilme ve denetim süresinin ayrıntısı için infaz hesabı incelememize bakabilirsiniz.

15) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Talep etmemek. Denetimli serbestlik re’sen uygulanmaz.
• Kararı kurum idaresinden beklemek. Karar infaz hâkimine aittir.
• Onda bir kuralını atlamak. En az beş gün kurumda kalma şartı vardır.
• Üç günlük süreyi kaçırmak. İhlal sebebidir.
• İki günlük sonucu bilmemek. Ayrıca ceza sorumluluğu doğar.
• Yanlış müdürlüğe müracaat etmek. Talepte belirtilen müdürlük esastır.
• Üç yıllık süreyi herkese uygulamak. İstisna suçlar listesi vardır.
• Para cezasından çevrilen hapsi karıştırmak. Bu yoldan yararlanılamaz.

16) Kontrol Listesi

• Suç tipini ve tarihini belirleyin.
• İstisna listesini kontrol edin.
• Koşullu salıverilme tarihini hesaplatın.
• Onda birlik süreyi ayrıca hesaplayın.
• Talebinizi ve müdürlük tercihini doğru yazın.
• Üç günlük süreyi takvime işleyin.
• Yükümlülük kararını yazılı olarak alın.
• Devamsızlık ve mazeret belgelerini saklayın.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için İnfaz Hukuku Rehberimize, infaz hesabı ve koşullu salıverilme, kurumda eğitim, çalışma ve SGK, çocuk ve kadın hükümlülerin infazı, tahliye ve salıverilme işlemleri ve hükümlü ve tutukluların hakları incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik nedir?

5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinde düzenlenen, kesinleşmiş hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar kalan kısmının kurum dışında ve denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde infaz edilmesidir.

Af mıdır?

Hayır. Af veya mahkûmiyetin ortadan kalkması değildir; hapis cezası devam eder, yalnızca infazın yeri ve yöntemi değişir.

Temel şartlar nelerdir?

Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunmak, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalmış olmak, iyi hâlli olmak ve talepte bulunmak.

Kendiliğinden uygulanır mı?

Hayır. Kanun “talebi hâlinde” der; hükümlünün talepte bulunması gerekir.

2025’te ne değişti?

4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle 105/A maddesinin birinci fıkrasına cümle eklendi: hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir.

Bu kuralın amacı ne?

Cezaevine hiç girmeden doğrudan denetimli serbestliğe geçilmesini önlemek. Pratik sonucu, kısa süreli cezalarda dahi fiilen kurumda geçirilmesi gereken bir asgari sürenin doğmasıdır.

Açık kuruma ayrılamadım, yararlanabilir miyim?

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına karşın iradeniz dışındaki bir nedenle ayrılamadıysanız veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderildiyseniz, diğer şartları da taşımanız hâlinde yararlanabilirsiniz. Bu hüküm 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 46 ncı maddesiyle değiştirilmiştir.

Kararı kim verir?

İnfaz hâkimi. Karar, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından verilir.

Kurum idaresinin rolü nedir?

Ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınır. Karar yetkisi idare ve gözlem kurulunda değil infaz hâkimindedir.

Yükümlülükleri kim belirler?

Denetimli serbestlik müdürlüğü. Hükümlünün yükümlülüklerden bir veya birden fazlasına tabi tutulmasına müdürlükçe karar verilir.

Yükümlülükler değişebilir mi?

Evet. Hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak yükümlülükleri değiştirilebilir.

Nelere uymak zorundayım?

Belirlenen yükümlülüklere, denetimli serbestlik müdürlüğünün hazırladığı denetim ve iyileştirme programına, denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine ve hakkınızda hazırlanan denetim planına.

Kurumdan çıktıktan sonra ne kadar sürede müracaat etmeliyim?

Üç gün içinde.

Nereye müracaat edilir?

Talebinizde belirttiğiniz denetimli serbestlik müdürlüğüne. Bu nedenle talep dilekçesinde yazılan müdürlüğün fiilen bulunacağınız yerle uyumlu olması gerekir.

Hangi hâller ihlal sayılır?

Kurumdan ayrıldıktan sonra talebinde belirttiği müdürlüğe üç gün içinde müracaat etmemek ve belirlenen yükümlülükler ile denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerileriyle denetim planına uymamakta ısrar etmek.

Tek bir aykırılık ihlal midir?

İkinci bentteki ölçüt ısrardır; tek bir aykırılık değil, uyarılara rağmen devam eden bir tutum aranır.

İhlalin sonucu nedir?

Denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı için kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine infaz hâkimi tarafından karar verilir.

İade açık kuruma mı yapılır?

Hayır, kapalı ceza infaz kurumuna.

İhlal ayrıca suç oluşturur mu?

Bazı hâllerde evet. Müracaat etmesi gereken sürenin bitiminden itibaren iki gün geçmiş olmasına karşın müracaat etmeyenler ile kapalı kuruma iade kararı verilmesine rağmen iki gün içinde en yakın Cumhuriyet başsavcılığına teslim olmayanlar hakkında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 292 ve 293 üncü maddelerinde yazılı hükümler uygulanır.

Yani üç günü kaçırırsam hemen suç mu oluşur?

Hayır. Üç günlük sürenin bitiminden itibaren iki günlük bir süre daha vardır; bu süre içinde müracaat edilirse ceza sorumluluğu doğmaz. Ancak ihlal değerlendirmesi ayrıca yapılır.

Süreyi kaçırdım, ne yapmalıyım?

En kısa sürede teslim olmak lehinizedir. Atıf yapılan maddelerden ikincisi, kendiliğinden teslim olma hâlinde cezada indirim imkânı içerir.

Süreci başarıyla tamamlarsam ne olur?

Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Denetimli serbestlik sürerken hakkımda soruşturma açılırsa ne olur?

Soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığı veya kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın reddi ya da düşme kararı verilmesi hâlinde, cezanın infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam olunmasına infaz hâkimi tarafından karar verilir.

Üç yıllık denetimli serbestlik herkese uygulanır mı?

Hayır. Geçici m.10, 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenen bazı suçlar bakımından açık kuruma erken ayrılma ve denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma imkânı düzenlemiştir; ancak geniş bir istisna listesi vardır.

Hangi suçlar istisna kapsamında?

Kasten öldürme, belirli kasten yaralama suçları, işkence, eziyet, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, devlet güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile terör suçları.

Geçici m.10 değişti mi?

Evet. Altıncı fıkrasında 7571 sayılı Kanunla değişiklik yapılmıştır; Kanun 24/12/2025 tarihinde kabul edilmiş ve 25/12/2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Doğru kontrol sırası nedir?

Önce suç tipi, sonra suç tarihi, sonra infaz rejimi ve son olarak istisna listesi kontrol edilmelidir. “Suç tarihim 2020 öncesi, kesin üç yıl” biçimindeki genel kabul doğru değildir.

Adli para cezasından çevrilen hapiste yararlanabilir miyim?

Hayır. Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle cezası hapse çevrilen hükümlüler, 105/A maddesinde düzenlenen denetimli serbestlik yolundan yararlanamaz.

O hâlde ne yapılabilir?

Adli para cezasından çevrilen hapis cezasının infazında kamuya yararlı bir işte çalışma başta olmak üzere farklı infaz hükümleri gündeme gelebilir.

Geçici m.11 nedir?

7550 sayılı Kanunla 5275 sayılı Kanuna eklenen geçiş hükmüdür ve onda birlik süre şartının uygulanması bakımından önem taşır. Somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.