Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine yaklaştığında, kalan cezasını cezaevi dışında ve denetim altında geçirebilir. Bu infaz yöntemi denetimli serbestlik olarak adlandırılır ve hükümlünün dış dünyaya uyumunu kolaylaştırmayı amaçlar.
Denetimli serbestlik, af veya cezanın ortadan kalkması değildir; cezanın belirli yükümlülükler altında dışarıda infaz edilmesidir. Bu yazıda koşullarını, yükümlülükleri ve ihlalin sonuçlarını genel hatlarıyla açıklıyoruz. Süreler suç tarihine ve geçici hükümlere göre değiştiğinden, hesap mutlaka bir avukatla yapılmalıdır.
Denetimli Serbestlik Nedir?
Denetimli serbestlik, kesinleşmiş hapis cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar kalan kısmının, infaz kurumu dışında ve denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde infaz edilmesidir (5275 sayılı Kanun m.105/A). Bu süreçte hükümlü, belirli yükümlülüklere uymak zorundadır.
Amacı
Bu kurumun amacı, hükümlünün ailesiyle bağlarını koruyarak sosyal hayata yeniden uyumunu sağlamak ve yeniden suç işleme riskini azaltmaktır. Bu nedenle infazın son aşaması, kontrollü biçimde toplum içinde tamamlanır.
Temel Şartlar
Genel kural olarak; açık ceza infaz kurumunda bulunan (veya çocuk eğitimevindeki) ve koşullu salıverilmesine bir yıl ya da daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, talepleri hâlinde denetimli serbestlikten yararlanabilir. İyi hâl, hazırlanan değerlendirme raporuyla ortaya konur.
2025 Sonrası Yeni Şart
Son dönemde yapılan değişikliklerle (04/06/2025 tarihinden sonra işlenen suçlar bakımından), hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ve her hâlde en az beş günü kurumda geçirmiş olması gibi ek şartlar gündeme gelmiştir. Bu nedenle uygulama, suç tarihine göre farklılaşabilir.
Kararı Kim Verir?
Denetimli serbestliğe ayrılmaya, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi karar verir. Talep ve raporun usulüne uygun olması süreç açısından önemlidir.
Hükümlünün Yükümlülükleri
Denetimli serbestlik süresince hükümlüye; belirli aralıklarla imza verme, belirlenen programlara katılma, belirli bir konutta ikamet etme veya belirli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler getirilebilir (m.105/A). Bu yükümlülükler kişiye ve duruma göre belirlenir.
İhlal Durumu
Hükümlü, yükümlülüklerine uymaz veya kendisine yapılan uyarılara rağmen ihlalde ısrar ederse, denetimli serbestlik kararı kaldırılabilir. Bu hâlde, kalan cezanın koşullu salıverilme tarihine kadarki kısmı kural olarak kapalı veya açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.
Suç Tarihi ve Geçici Maddeler
Denetimli serbestlik süresi, çıkarılan yargı paketleriyle defalarca değişmiştir. 30/03/2020 ve 31/07/2023 gibi tarihler ile geçici maddeler, hangi sürenin uygulanacağını etkileyebilir. Bu nedenle her dosyanın kendi tarihine göre değerlendirilmesi şarttır.
Farklı Denetimli Serbestlik Hâlleri
Denetimli serbestlik yalnızca bu aşamada gündeme gelmez; örneğin uyuşturucu kullanımına ilişkin tedbirlerde ya da adli para cezasına bağlı süreçlerde de farklı gerekçelerle uygulanabilir. Bu yazıdaki açıklamalar, hapis cezasının infazı aşamasındaki denetimli serbestliğe ilişkindir.
İnfaz Hesabı Kişiye Özgüdür
Denetimli serbestlik tarihinin doğru hesaplanması; suç tarihi, ceza miktarı ve geçici hükümlerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yanlış süre hesabı, erken çıkma imkânının kaçırılmasına yol açabileceğinden uzman desteği önemlidir.
Açık Cezaevine Ayrılma ile İlişkisi
Denetimli serbestliğin önemli bir önkoşulu, kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunmaktır. Bu nedenle hükümlünün kapalı kurumdan açığa ayrılma şartlarını taşıyıp taşımadığı, denetimli serbestlik tarihini de doğrudan etkiler. Açığa ayrılma kuralları da ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Özel İnfaz Usulleri
Mevzuatta, belirli koşullardaki hükümlüler için konutta infaz, hafta sonu veya geceleri infaz gibi özel infaz usulleri de düzenlenmiştir. Bu usuller; yaş, sağlık durumu veya ceza miktarı gibi ölçütlere bağlı olup, denetimli serbestlikten ayrı bir kurumdur ve somut duruma göre değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik tahliye midir?
Tam olarak değil. Ceza, dışarıda ve belirli yükümlülükler altında infaz edilmeye devam eder; ihlal hâlinde kuruma dönüş söz konusu olabilir.
Kimler yararlanabilir?
Genel kural olarak açık cezaevindeki, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlüler talep hâlinde yararlanabilir.
Yükümlülüklere uymazsam ne olur?
Uyarıya rağmen ihlal sürerse karar kaldırılabilir ve kalan ceza infaz kurumunda yerine getirilebilir.
Süre herkes için bir yıl mı?
Genel kural budur; ancak suç tarihi ve geçici maddeler nedeniyle farklı süre ve şartlar uygulanabilir.
Kararı kim verir?
Ceza infaz kurumunun değerlendirme raporu dikkate alınarak infaz hâkimi karar verir.
Sonuç
Denetimli serbestlik, doğru hesaplandığında hükümlünün toplumla bağını koruyan önemli bir aşamadır; süre hatası ise telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Bireysel infaz hesabı ve başvuru için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
