Çocuk ve Kadın Hükümlülerin İnfazı

Ceza infaz hukukunda çocuk ve kadın hükümlüler için ayrı rejimler öngörülmüştür: çocuklarda kurum türü ve eğitim önceliği, kadınlarda ise gebelik ve doğuma bağlı geri bırakma hükümleri belirleyicidir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: çocuk kapalı ceza infaz kurumları (m.11), çocuk eğitimevleri ve değişen geçiş rejimi (m.15), yaş sınırları, kadın kurumları ve gebelik ile doğuma bağlı geri bırakma (m.16/4-5).

1) Çocuk Kapalı Ceza İnfaz Kurumları (m.11)

Birinci ve dördüncü satırlar 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir: birinci fıkradaki “çocuk tutukluların” ibaresi “çocuk hükümlülerin veya tutukluların” şeklinde değiştirilmiş, ikinci fıkraya ayrım ölçütü olarak “suç türleri” eklenmiştir.

Kurum yoksa ne olur?

Kanun ayrıca bir ilke koyar: bu kurumlarda çocuklara eğitim ve öğretim verilmesi ilkesine tam olarak uyulur.

2) Çocuk Eğitimevleri (m.15)

Çocuk eğitimevleri; çocuk hükümlüler hakkında verilen cezaların, hükümlülerin eğitilmeleri, meslek edinmeleri ve yeniden toplumla bütünleştirilmeleri amaçları güdülerek yerine getirildiği tesislerdir. Bu kurumlarda firara karşı engel bulundurulmaz; kurum güvenliği iç güvenlik görevlilerinin gözetim ve sorumluluğunda sağlanır.

Birinci satır iki kurum arasındaki temel farktır: eğitimevlerinde fizikî engel bulunmaz. Bu, kurumu bir infaz yerinden çok bir eğitim tesisine yaklaştırır.

3) Değişen Geçiş Rejimi (7593 s.K.)

Bu, çocuk infaz hukukundaki en önemli değişikliktir ve sistemi tersine çevirmiştir.

Eğitimevine ayrılma değerlendirmesi (m.15/3)

Çocuk hükümlülerin çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmalarına, 89 uncu madde uyarınca psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin de katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç üç ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir.

İkinci ve üçüncü satırlar önemli bir güvence getirir: değerlendirme yalnızca kurum personelince yapılmaz; uzman katılımı zorunludur ve bu uzmanlar arasında baro tarafından görevlendirilen bir avukat da sayılmıştır.

Beşinci satır ise ikinci bir güvencedir: olumsuz değerlendirilen çocuk süresiz biçimde bekletilemez; altı ayı geçmeden yeniden değerlendirilmelidir.

Doğrudan eğitimevinde infaz (m.15/4)

Yeni düzenleme, bazı hâllerde cezaların doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirileceğini öngörür. Bunlardan biri, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlardır.

Bu istisna, kapalı kurumda başlama kuralının hafif cezalar bakımından uygulanmayacağını gösterir.

Maddeye eklenen son fıkra uyarınca, çocuk hükümlülerin eğitimevlerine ayrılıp ayrılmamalarına, orada geçirecekleri sürelere ve kapalı kurumlara gönderilmelerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.

4) Yaş Sınırları: On Sekiz ve Yirmi Bir

Kurum içinde veya dışında herhangi bir eğitim ve öğretim programına devam eden ve on sekiz yaşını dolduran çocukların, eğitim ve öğretimlerini tamamlayabilmeleri bakımından yirmi bir yaşını bitirinceye kadar bu tesislerde kalmalarına izin verilebilir.

Üçüncü satır önemli bir kolaylıktır: yaş sınırına bağlı bu nakilde suç türü bir engel oluşturmaz.

Ayrıca, açık kuruma gönderilenlerin on sekiz yaşını doldurmadan önce işlediği diğer suçların cezaları da açık kurumlarda infaz edilir.

İkinci satırdaki üç yıllık fark, eğitimin infaz rejimindeki ağırlığını gösterir: öğrenimine devam eden çocuk, yetişkin rejimine geçmeden önce üç yıl daha eğitim tesisinde kalabilir.

5) Kadın Hükümlüler: Kurum Rejimi

Üçüncü satır bir asgari güvence koyar: karma kurumlarda dahi bağlantısızlık şartı aranır.

Kadın kurumları sayı bakımından sınırlı olduğundan uzak mesafeye nakil gündeme gelebilir; nakil işlemlerine karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.

6) Gebelik ve Doğuma Bağlı Geri Bırakma (m.16/4)

Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.

Sürenin değiştiğine dikkat edilmelidir: maddedeki doğum sonrası süre, 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle altı aydan bir yıl altı aya çıkarılmıştır. Eski metne göre yapılan hesaplamalar bu nedenle yanıltıcıdır.

Üçüncü ve dördüncü satırlar da sıkça yanlış bilinir: geri bırakma, çocuğun akıbetinden bağımsız değildir. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmişse, uzun süre uygulanmaz ve infaz iki ay sonra başlar.

Bu hüküm, geri bırakmanın gerekçesini açıkça ortaya koyar: koruma, annenin kendisinden çok bakıma muhtaç çocuğa yöneliktir.

İstisna: kuruma girdikten sonra gebe kalanlar (m.16/5)

Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan, koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz. Bu kişilerin cezasının dördüncü fıkrada öngörülen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur.

Ortak şart belirleyicidir: istisna yalnızca kuruma girdikten sonra gebe kalanlara uygulanır. Kuruma gebe olarak giren veya dışarıdayken gebe kalan kadınlar bu istisnanın kapsamında değildir.

Son satır ise bir denge kurar: istisna kapsamındaki kadın için geri bırakma uygulanmasa dahi, infaz olağan koşullarda değil kendileri için düzenlenen uygun yerlerde gerçekleşir.

7) Geri Bırakma Usulü

Geri bırakma kendiliğinden işlemez; talep ve belge gerektirir.

Üçüncü satır belirleyicidir: bir yıl altı aylık süre doğum tarihinden işlediğinden, bu tarihin resmî belgeyle ortaya konması gerekir.

Dördüncü satır ise planlama açısından önemlidir: sürenin ne zaman dolacağı bilinirse, sonraki aşama için hazırlık yapılabilir.

Süre dolduğunda

Bu nedenle geri bırakma süresi dolmadan önce, diğer seçeneklerin şartlarının bulunup bulunmadığı incelenmelidir.

Süre bitiminde hazırlıksız yakalanmak, aksi hâlde kullanılabilecek imkânların kaçırılmasına yol açabilir.

8) Anne Yanındaki Çocuklar

Uygulamanın en hassas başlıklarından biri, annesi hükümlü olan küçük çocukların durumudur.

Üçüncü satır hukuki niteliği ortaya koyar: çocuk bir infaz ilişkisinin tarafı değildir. Kurumda bulunması, annesinden ayrılmaması amacına dayanır.

Bu nedenle çocuğun kurumdaki koşulları, infaz rejiminden çok çocuğun yüksek yararı ölçütüne göre değerlendirilir.

Dikkate alınacak hususlar

• Yaş ve gelişim durumu,
• Dışarıda bakım imkânı bulunup bulunmadığı,
• Sağlık ihtiyaçları,
• Eğitim ve kreş imkânları,
• Anneyle bağın korunması,
• Kurum koşullarının uygunluğu.

İkinci madde çoğu dosyada belirleyici olur: dışarıda çocuğu koruyacak kimsenin bulunmaması, annenin yanında kalma talebinin temel gerekçesidir.

Buna karşılık uygun bir bakım imkânı varsa, çocuğun kurum dışında kalması onun yararına olabilir. Bu değerlendirme somut duruma göre yapılır.

Talep nasıl iletilir?

Dördüncü satır, kurum işlem ve eylemlerine karşı öngörülen genel denetim yoludur ve bu taleplerde de kullanılabilir.

Başvuruların yazılı yapılması ve kayıt altına alınması, hem sürecin izlenmesi hem sonraki aşamalar bakımından gereklidir.

9) Çocuk Hükümlülerde Diğer Özel Hükümler

Çocuklara özgü rejim yalnızca kurum türüyle sınırlı değildir; infazın birçok aşamasında ayrı kurallar bulunur.

Birinci üç satır ortak bir ilkeye dayanır: çocuk bakımından eğitim çalışmanın önündedir. Çalıştırma, eğitimin yerine geçen değil onu tamamlayan bir araçtır.

Beşinci satır 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunla getirilmiş bir ödül imkânıdır ve eğitimevi rejiminin açık niteliğini yansıtır.

Terminoloji değişikliği

7593 sayılı Kanunla mevzuattaki “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirilmiştir. Bu, yalnızca bir adlandırma değişikliği olmayıp dilekçe ve yazışmalarda kullanılacak güncel terimi de belirler.

Aynı Kanunla değişen diğer başlıklar

Birinci satır, infaz hesabını dolaylı olarak etkiler: ceza miktarı değiştiğinde koşullu salıverilme tarihi de değişir.

İkinci satırdaki m.107 değişikliği ise doğrudan koşullu salıverilme rejimine ilişkindir ve çocuk dosyalarında ayrıca değerlendirilmelidir.

Dördüncü satır idari bir yükümlülük getirir: çocuk hakkında kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla ilgili bakanlıkların taşra birimlerine bildirilir.

Dosyada kontrol edilecekler

• Suç ve mahkûmiyet tarihinin değişiklik öncesi mi sonrası mı olduğu,
• Lehe hüküm değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı,
• İnfazın hangi kurumda başladığı,
• Eğitim durumunun kayda geçirilip geçirilmediği,
• Değerlendirme tutanaklarının uzman katılımıyla düzenlenip düzenlenmediği,
• Koşullu salıverilme hesabının güncel metne göre yapılıp yapılmadığı.

İkinci madde özellikle önemlidir: ceza hükümlerinde yapılan değişikliklerde lehe olan hükmün uygulanması gerekir ve bu değerlendirme her dosyada ayrıca yapılmalıdır.

Beşinci madde ise usule ilişkin bir denetimdir: uzman katılımı olmadan yapılan bir değerlendirme, kanuna aykırılık iddiasının konusu olabilir.

10) İki Rejimin Karşılaştırması

Çocuk ve kadın hükümlülere tanınan özel hükümler farklı gerekçelere dayanır; bu, uygulama biçimlerini de ayırır.

İkinci satır iki rejimin özünü ayırır: çocuklarda infaz durmaz, yalnızca daha uygun bir kurumda sürer. Kadınlarda ise infazın kendisi geri bırakılır.

Beşinci satır ise denetim farkını gösterir: çocuk dosyalarında düzenli bir değerlendirme yükümlülüğü varken, geri bırakmada süre kendiliğinden işler.

Kesişen hâller

İkinci satır, iki rejimin kesiştiği en hassas hâldir: burada hem yaş küçüklüğüne bağlı koruma hem gebeliğe bağlı geri bırakma hükümleri gündeme gelir ve daha lehe olan uygulanır.

Üçüncü satırda ise sıralama önem taşır: önce geri bırakma süresi işler; süre dolduğunda çocuğun anne yanında kalması ayrıca değerlendirilir.

Ortak ilkeler

• Her iki rejimde de amaç cezalandırmanın ağırlaştırılması değil, özel durumun gözetilmesidir,
• Hükümler kendiliğinden uygulanmaz; talep ve belge gerekir,
• Kararlara karşı infaz hâkimliği yolu açıktır,
• Süreler belgeye dayalı olarak hesaplanır,
• Mevzuat sık değiştiğinden güncel metin esas alınmalıdır.

Son madde bu yazının en pratik uyarısıdır: yalnızca son altı yılda hem doğum sonrası geri bırakma süresi hem çocuk infaz rejimi köklü biçimde değişmiştir.

Bu nedenle eski kaynaklara veya eski dosya örneklerine dayanılarak yapılan hesaplamalar yanıltıcı olabilir; her dosyada yürürlükteki metin ayrıca kontrol edilmelidir.

11) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Doğum sonrası süreyi altı ay sanmak. Süre 2020’de bir yıl altı aya çıkarılmıştır.
• Çocuğun akıbetini önemsiz saymak. Çocuk ölmüş veya başkasına verilmişse süre iki aydır.
• İstisnayı tüm gebelere uygulamak. İstisna yalnızca kuruma girdikten sonra gebe kalanlara ilişkindir.
• Eski çocuk infaz sistemini varsaymak. İnfaz artık kural olarak kapalı kurumda başlar.
• Değerlendirmeyi kurum içi işlem sanmak. Uzman katılımı zorunludur.
• Olumsuz değerlendirmeyi kesin sanmak. Yeniden değerlendirme altı ayı geçemez.
• Yaş sınırlarını karıştırmak. Eğitime devam edenlerde sınır yirmi bir yaştır.
• Nakle itiraz etmemek. Nakil işlemleri infaz hâkimliğine taşınabilir.

12) Kontrol Listesi

• Hangi kurumda infaz yapıldığını tespit edin.
• Eğitim durumunu belgeleyin; yaş sınırını doğrudan etkiler.
• Eğitimevine ayrılma değerlendirmesinin yapıldığını takip edin.
• Uzman katılımının sağlanıp sağlanmadığını sorgulayın.
• Üç aylık ve altı aylık değerlendirme sürelerini takvime işleyin.
• Gebelik veya doğum varsa raporlarla başvuru yapın.
• Geri bırakma süresini güncel metne göre hesaplayın.
• Nakil kararlarına infaz hâkimliği yolunu değerlendirin.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için İnfaz Hukuku Rehberimize, infaz hesabı ve koşullu salıverilme, kurumda eğitim, çalışma ve SGK, hükümlü ve tutukluların hakları ve tahliye ve salıverilme işlemleri incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk hükümlülerin infaz rejimi değişti mi?

Evet. 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile esaslı biçimde değişmiştir. Kanun 8 Ağustos 2026’da kabul edilmiş ve 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

En önemli değişiklik nedir?

Önceki sistemde çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması esastı. Yeni sistemde infaz kural olarak çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlar; eğitimevine geçiş değerlendirme sonucunda mümkün olur.

Çocuk kapalı ceza infaz kurumu nedir?

Çocuk hükümlülerin veya tutukluların ya da çocuk eğitimevlerinden disiplin veya diğer nedenlerle nakillerine karar verilen çocukların barındırıldığı, firara karşı engelleri olan, iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, eğitim ve öğretime dayalı kurumlardır.

Çocuklar neye göre ayrı bölümlere yerleştirilir?

On iki-on sekiz yaş grubu çocuklar; suç türleri, cinsiyetleri ve fizikî gelişim durumları göz önüne alınarak bu kurumların ayrı ayrı bölümlerinde barındırılır. “Suç türleri” ölçütü 7593 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Çocuklara özgü kurum yoksa ne olur?

Kapalı ceza infaz kurumlarının çocuklara ayrılan bölümlerine yerleştirilirler. Ayrı bölüm de bulunmuyorsa kız çocukları kadın kapalı ceza infaz kurumlarının bir bölümünde, diğerleri kendilerine ayrılan bölümlerde barındırılır.

Bu kurumlarda eğitim zorunlu mu?

Kanun açıktır: bu kurumlarda çocuklara eğitim ve öğretim verilmesi ilkesine tam olarak uyulur.

Çocuk eğitimevi nedir?

Çocuk hükümlüler hakkında verilen cezaların; hükümlülerin eğitilmeleri, meslek edinmeleri ve yeniden toplumla bütünleştirilmeleri amaçları güdülerek yerine getirildiği tesislerdir.

Eğitimevi ile kapalı kurum arasındaki temel fark nedir?

Eğitimevlerinde firara karşı engel bulundurulmaz ve kurum güvenliği yalnızca iç güvenlik görevlilerinin gözetim ve sorumluluğunda sağlanır. Kapalı kurumlarda ise firara karşı engel bulunur ve iç ve dış güvenlik görevlileri görev yapar.

Eğitimevine geçişe kim karar verir?

İdare ve gözlem kurulu.

Değerlendirmeye kimler katılır?

89 uncu madde uyarınca psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin de katılımı zorunludur.

Değerlendirme ne sıklıkla yapılır?

En geç üç ayda bir.

Olumsuz değerlendirilirse ne olur?

Çocuk eğitimevine ayırmaya ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri altı ayı geçemez.

Doğrudan eğitimevinde infaz edilen hâller var mı?

Evet. Bunlardan biri, kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlardır. Bu istisna, kapalı kurumda başlama kuralının hafif cezalar bakımından uygulanmayacağını gösterir.

Usul ve esaslar nerede düzenlenir?

Çocuk hükümlülerin eğitimevlerine ayrılıp ayrılmamalarına, orada geçirecekleri sürelere ve kapalı kurumlara gönderilmelerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.

Çocuk on sekiz yaşını doldurunca ne olur?

Eğitime devam etmeyenler on sekiz yaşını bitirdiklerinde açık kuruma gönderilir.

Eğitime devam edenler için sınır nedir?

Kurum içinde veya dışında herhangi bir eğitim ve öğretim programına devam eden ve on sekiz yaşını dolduran çocukların, eğitimlerini tamamlayabilmeleri bakımından yirmi bir yaşını bitirinceye kadar bu tesislerde kalmalarına izin verilebilir.

Bu nakilde suç türüne bakılır mı?

Hayır. Yaş sınırına bağlı bu nakilde suç türüne bakılmaksızın açık kuruma gönderilir.

On sekiz yaşından önce işlenen diğer suçlar ne olur?

Açık kuruma gönderilenlerin on sekiz yaşını doldurmadan önce işlediği diğer suçların cezaları da açık kurumlarda infaz edilir.

Kadın hükümlüler nerede barındırılır?

Kadın kapalı ceza infaz kurumlarında. Bu kurumlarda iç güvenlik görevlileri kadınlardan oluşturulur.

Kadın kurumu yetersizse ne olur?

Kadın hükümlülerin hapis cezaları diğer kurumların, erkek hükümlülerin kaldığı bölümlerle bağlantısı olmayan bölümlerinde infaz edilir.

Uzak bir kuruma nakledildim, ne yapabilirim?

Kadın kurumları sayı bakımından sınırlı olduğundan uzak mesafeye nakil gündeme gelebilir; nakil işlemlerine karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Gebelikte infaz geri bırakılır mı?

Evet. 5275 m.16/4 uyarınca hapis cezasının infazı, gebe olan kadınlar hakkında geri bırakılır.

Doğumdan sonra süre ne kadar?

Doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay.

Bu süre değişti mi?

Evet. Süre 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle altı aydan bir yıl altı aya çıkarılmıştır. Eski metne göre yapılan hesaplamalar yanıltıcıdır.

Çocuk ölürse ne olur?

Kanun açıktır: çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.

Yani geri bırakma çocuğun akıbetinden bağımsız değil mi?

Değildir. Koruma, annenin kendisinden çok bakıma muhtaç çocuğa yöneliktir; çocuk ölmüş veya başkasına verilmişse uzun süre uygulanmaz.

Geri bırakmanın istisnası var mı?

Evet. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar hakkında dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz.

Bu istisna her gebe hükümlüye uygulanır mı?

Hayır. İstisna yalnızca kapalı kuruma girdikten sonra gebe kalanlara uygulanır. Kuruma gebe olarak giren veya dışarıdayken gebe kalan kadınlar kapsamda değildir.

İstisna kapsamındakilerin infazı nasıl olur?

Bu kişilerin cezasının dördüncü fıkrada öngörülen kısmı, ceza infaz kurumlarında kendileri için düzenlenen uygun yerlerde infaz olunur.

Geri bırakma için nereye başvurulur?

Talep, sağlık raporlarıyla birlikte infazdan sorumlu Cumhuriyet başsavcılığına iletilir. Raporların güncel ve gebelik ya da doğum tarihini açıkça göstermesi önemlidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.