Çek ve Senet Tahsilatında İhtiyati Haciz Kararı Nasıl Alınır? Şartlar, Teminat ve Süreler (İİK 257–268)

Çek veya senetten doğan, vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için alacaklı, borçlunun malları, alacakları ve diğer hakları üzerine ihtiyati haciz konulmasını mahkemeden isteyebilir (İİK m.257/1). Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeyi ikna edecek delilleri sunmak ve kural olarak teminat göstermek zorundadır (İİK m.258, 259). Kararın infazı, karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden istenmezse karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261). Dava veya takipten önce haciz yaptırılmışsa, haczin tatbikinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunulmalı veya dava açılmalıdır (İİK m.264/1). Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen karara yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265). Haksız çıkan alacaklı, borçlunun ve üçüncü kişilerin bütün zararlarından sorumludur (İİK m.259/1).

İhtiyati Haciz Nedir? (İİK m.257)

İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsil edilebilmesini güvence altına almak için borçlunun malvarlığına alacaklının talebiyle geçici olarak haciz konulmasıdır. İİK m.257/1’e göre rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayanan alacaklar bu şartları çoğu zaman belgeyle gösterebildiği için ihtiyati haciz talebine elverişlidir. Genel çerçeve için ihtiyati haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Vadesi gelmemiş bir borç için ihtiyati haciz yalnızca iki hâlde istenebilir: borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa veya borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisi kaçmaya hazırlanıyor, kaçıyor veya bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemler yapıyorsa. Bu şekilde ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu bakımından muaccel olur (İİK m.257/2). Vadesi gelmemiş bir bono için ihtiyati haciz istenecekse, bu sebeplerin somut olgularla gösterilmesi gerekir.

Çek, Bono ve Poliçede Vadenin Gelmesi ve Başvurma Hakkı

İhtiyati haciz için alacağın kural olarak vadesinin gelmiş olması gerektiğinden, kambiyo senedinin türüne göre vadenin ne zaman geldiği önemlidir. Çek görüldüğünde ödenir; buna aykırı kayıt yazılmamış sayılır. Düzenlenme günü olarak gösterilen tarihten önce ibraz edilen çek de ibraz günü ödenir (TTK m.795). Bono ve poliçede vade, senette yazılı vade tarihidir; bono hakkında poliçenin vadeye ilişkin hükümleri uygulanır (TTK m.778/1-b).

Senedin kambiyo senedi niteliği de ayrıca kontrol edilmelidir. Bono; “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihi ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermelidir (TTK m.776). Bu unsurlardan biri eksik olan senet kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz; vadesi gösterilmemiş bono ise görüldüğünde ödenecek bono sayılır (TTK m.777). Kambiyo vasfı bulunmayan senet de para alacağını gösteren bir belge olarak ihtiyati hacze dayanak olabilir; ancak kambiyo takibine konu edilemez.

Çekte ibraz süresi, çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir aydır; bu süreler çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796/1, 3). Hamil, başvurma yoluyla çekin ödenmemiş bedelini, ibraz gününden itibaren faizini, protesto veya buna denk belirlemenin giderlerini ve çek bedelinin binde üçünü aşmamak üzere komisyon ücretini isteyebilir (TTK m.810). Bu kalemler ihtiyati haciz talebindeki alacak tutarının hesabında da gözetilmelidir. Karşılıksız çekin hukuki sonuçları için karşılıksız çekin hukuki ve cezai sonuçları yazımıza bakabilirsiniz.

İhtiyati Haciz Kararı: Yetkili Mahkeme ve Talep (İİK m.258)

İhtiyati hacze, İİK m.50’ye göre yetkili mahkeme karar verir (İİK m.258/1). İİK m.50, para veya teminat borcu için takipte HMK’nın yetki hükümlerinin kıyasen uygulanacağını ve takibe esas sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesinin de yetkili olduğunu düzenler. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (m.258/2). Uygulamada çek ve senede dayalı taleplerde karar çoğu zaman borçlu dinlenmeden verilir; bu da borçlunun malvarlığını haberdar olmadan koruma altına almayı sağlar.

İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir (İİK m.258/3). Yetki itirazı için icra takibinde yetki itirazı (İİK m.50) yazımıza bakabilirsiniz.

İhtiyati Haciz Dilekçesinde Neler Bulunmalı?

Mahkeme, kararında alacağın hangi belgeye dayandığını, miktarını, haciz sebebini ve haczolunacak şeyleri göstermek zorunda olduğundan (İİK m.260), dilekçenin de bu unsurları karşılayacak biçimde hazırlanması gerekir. Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek delilleri göstermek zorundadır (İİK m.258/1).

• Taraflar: Alacaklı, varsa temsilcisi ve borçlunun adı, soyadı ve yerleşim yeri.
• Dayanak belge: Çek, bono veya poliçenin aslı ya da onaylı örneği; çekte ödememenin belirlendiğini gösteren şerh veya protesto.
• Alacak miktarı: Ana alacak, işlemiş faiz ve masraflar ayrı ayrı; çekte TTK m.810’daki kalemler.
• Vade: Alacağın muaccel olduğu veya vadesi gelmemişse İİK m.257/2’deki sebebin somut olgularla gösterilmesi.
• Rehin bulunmadığı: Alacağın rehinle temin edilmediğinin belirtilmesi.
• Haczolunacak şeyler: Borçlunun bilinen taşınır, taşınmaz, alacak ve hakları.
• Teminat: Teminat önerisi ve şekli; ilama veya ilam niteliğinde belgeye dayanılıyorsa bu durumun belirtilmesi.
• Yetki: Mahkemenin İİK m.50’ye göre yetkili olduğunun gösterilmesi.

Teminat: Kim, Ne Kadar, Hangi Şekilde? (İİK m.259)

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin bu yüzden uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır (İİK m.259/1). Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (m.259/2). Alacak ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa mahkeme teminata gerek olup olmadığını takdir eder (m.259/3). İlam niteliğindeki belgeler İİK m.38’de sayılmıştır: mahkeme huzurunda yapılan sulhlar ve kabuller, para borcu ikrarını içeren re’sen düzenlenen noter senetleri ile istinaf, temyiz ve icra dairesindeki kefaletler gibi. Çek, bono ve poliçe bu sayıma girmez; bu nedenle kambiyo senedine dayanan talepte kural olarak teminat istenir.

Kanun teminat için sabit bir oran öngörmez; tutarı ve şekli hâkim belirler (HMK m.87/1). Uygulamada nakit veya banka kesin teminat mektubu sıkça kullanılır. Teminatın hazır olması, kararın hızla infaz edilmesi için önemlidir; çünkü infaz için on günlük süre karar tarihinden işlemeye başlar.

Kararın İnfazı: On Günlük Süre (İİK m.261)

Alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemek zorundadır. Aksi hâlde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar (İİK m.261/1). İhtiyati haciz kararları, haczin nasıl yapılacağına ilişkin İİK m.79–99 hükümlerine göre icra edilir (m.261/2). İnfazla ilgili şikâyetler, infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır (m.261/3).

Banka hesapları, araçlar, taşınmazlar ve üçüncü kişilerdeki alacaklar ihtiyati hacze konu olabilir. Üçüncü kişilerdeki alacaklar için haciz ihbarnamesi gönderilir. Haczedilmezlik ve maaş haczi kuralları da ihtiyati hacizde geçerlidir. Ayrıntılar için banka hesabına haciz, haciz ihbarnamesi (89/1), meskeniyet iddiası ve emekli maaşı haczi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Haciz Sonrası Yedi Günde Takip veya Dava (İİK m.264)

Dava açılmadan veya icra takibine başlanmadan önce ihtiyati haciz yaptırmış olan alacaklı, haczin tatbikinden, haciz kendisinin yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak (haciz veya iflas) ya da dava açmak zorundadır (İİK m.264/1). Bu süre, ihtiyati hacizde en sık kaçırılan süredir. Kararın infazı için on gün, infazdan sonra takip veya dava için yedi gün öngörülmüştür; iki süre birbirinden farklıdır.

Alacaklı bu süreleri geçirir, davasından veya takip talebinden vazgeçer, takip talebi kanuni sürelerin geçmesiyle düşer, dava dosyası işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmez veya davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264/4). Borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır ya da mahkemece iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür (m.264/5). Süre hesabı için ihtiyati haciz süre hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK m.167–170)

İhtiyati hacizden sonra açılacak takipte, alacağı çek, poliçe veya emre yazılı senede dayanan alacaklı kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna başvurabilir; borçlu iflasa tabi ise iflas yolunu da seçebilir (İİK m.167/1). Takip talebine kambiyo senedinin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir (m.167/2). İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borcun on gün içinde ödenmesi ihtarı ile senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığına ilişkin şikâyetin ve imzaya itirazın beş gün içinde icra mahkemesine yapılması gerektiği yazılır (m.168).

Kambiyo takibinde borçlunun itirazı satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (İİK m.169, 170). Bu yönüyle kambiyo takibi, ihtiyati hacizle korunan alacağın tahsilinde alacaklıya önemli bir avantaj sağlar. Ayrıntılar için kambiyo senetlerine özgü takip, bono ve senet takibi ve kambiyo takibine itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz. İflas yolu için kambiyo senetlerine özgü iflas yolu yazımızı inceleyebilirsiniz.

İflas Yoluyla Takip ve İhtiyati Haciz (İİK m.267)

Borçlu iflasa tabi bir tacir ise alacaklı ihtiyati hacizden sonra iflas yoluyla takip yapabilir. Alacaklı, İİK m.264/1’e göre iflas yoluyla takipte bulunmuş veya iflas yoluyla takipten sonra borçlunun mallarını ihtiyaten haczettirmişse özel kurallar uygulanır (İİK m.267/1).

Borçlunun ve Üçüncü Kişilerin İtirazı (İİK m.265)

Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edebilir. Süre, haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa haczin tatbikinden, aksi hâlde haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.265/1). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde dayanılan sebeplere veya teminata itiraz edebilir (m.265/2).

Haczedilen malın borçluya değil üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiası ayrıca önem taşır. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişi, ihtiyati haczin dayandığı sebeplere veya teminata yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265/2). Malın mülkiyetine ilişkin iddialar ise haczin İİK m.79–99 hükümlerine göre uygulanması nedeniyle istihkak kurallarıyla değerlendirilir (İİK m.261/2). İstihkak iddiası için istihkak davası yazımıza bakabilirsiniz.

Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin, kıymetli evrak, taşınmaz rehni ya da muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını da isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m.266). Haczolunan mallar, değerleri depo edilmek veya kabul edilecek teminat gösterilmek şartıyla borçluya bırakılabilir; istenecek teminat borç ve masraf tutarını geçemez (İİK m.263).

Haksız Çıkan Alacaklının Sorumluluğu (İİK m.259)

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin bu yüzden uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur (İİK m.259/1). Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir (m.259/4). İİK m.259, bu tazminat davası için özel bir dava açma süresi öngörmemiştir. Bu nedenle ihtiyati haciz talebinde alacak miktarının gerçekçi belirlenmesi ve senedin kambiyo senedi niteliğinin önceden kontrol edilmesi gerekir. Teminat da bu sorumluluğun güvencesidir.

Diğer Hacizlere İştirak ve İhtiyati Tedbirden Farkı

İhtiyaten haczedilen mallar, ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmeden önce başka bir alacaklı tarafından haczedilirse, ihtiyati haciz sahibi bu hacze İİK m.100’deki şartlarla kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder. İhtiyati haciz masrafları satış tutarından alınır; ancak ihtiyati haciz başka bir rüçhan hakkı vermez (İİK m.268). Rehinden önce ihtiyati veya icrai haciz bulunması hâlinde, amme alacağı dahil hiçbir haciz rehinden önceki hacze iştirak edemez (m.268/1).

Çek veya senetten doğan bir para alacağı için doğru yol ihtiyati hacizdir. İhtiyati tedbir için ihtiyati tedbir (HMK m.389–397), vergi alacaklarındaki benzer kurum için ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Durumlar ve Kanundaki Karşılıkları

Bu örnekler, ihtiyati hacizde sonucu çoğu zaman sürelerin belirlediğini gösterir. Karar alındığı gün infaz talebi hazırlanmalı ve haciz uygulandığı gün takip talebi de hazır olmalıdır. Kambiyo takibine itiraz dilekçesi için kambiyo senedine itiraz dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• On günlük infaz süresini kaçırmak: Karar tarihinden itibaren on gün içinde infaz istenmezse karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261).
• Takip veya dava için yedi günü kaçırmak: Haczin tatbikinden itibaren yedi gün içinde takip veya dava açılmazsa haciz hükümsüz kalır (İİK m.264).
• Rehinli alacakta ihtiyati haciz istemek: İhtiyati haciz rehinle temin edilmemiş alacak için istenebilir (İİK m.257/1).
• Vadesi gelmemiş senette sebep göstermemek: Yalnız kanundaki iki hâlde ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/2).
• Teminatı hazırlamamak: Kambiyo senedi ilam niteliğinde belge değildir; kural olarak teminat istenir (İİK m.259).
• Alacak miktarını şişirmek: Haciz alacağa yetecek miktarı aşamaz ve haksız çıkan alacaklı bütün zararlardan sorumludur (İİK m.85, 259).
• Çekin ibraz süresini kaçırmak: Cirantalara başvurma hakkı zamanında ibraza bağlıdır (TTK m.796, 808).
• İhtiyati tedbirle karıştırmak: Para alacağında doğru yol ihtiyati hacizdir.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Çek veya senedin kambiyo senedi niteliğini, vadesini, ibraz ve başvurma şartlarını kontrol ederiz.
• Yetkili mahkemeyi belirler, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebeplerini kanıtlayan ihtiyati haciz dilekçesini hazırlarız.
• Teminatın şekli ve tutarı için mahkemeyle süreci yönetir, kararı on gün içinde infaz ettiririz.
• Borçlunun malvarlığını araştırır, banka, araç, taşınmaz ve üçüncü kişilerdeki alacaklar üzerine haciz uygulatırız.
• Haczin tatbikinden itibaren yedi gün içinde kambiyo senetlerine özgü takibi başlatırız.
• Borçlu tarafını temsil ettiğimiz dosyalarda yedi günlük itiraz süresi içinde sebep, yetki ve teminat itirazlarını hazırlarız.

Çek ve senet alacaklarında ihtiyati haciz veya ihtiyati hacze itiraz için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye çek veya senedin aslını ya da örneğini ve varsa karşılıksız şerhini getirmeniz yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çek alacağında ihtiyati haciz alınır mı?

Evet. Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para alacağı için ihtiyati haciz istenebilir (İİK m.257/1). Çek görüldüğünde ödenir (TTK m.795).

Vadesi gelmemiş senet için ihtiyati haciz istenebilir mi?

Yalnız borçlunun belirli yerleşim yeri yoksa veya borçlu mallarını kaçırma, gizleme ya da kaçma hazırlığındaysa (İİK m.257/2).

Hangi mahkemeye başvurulur?

İİK m.50’ye göre yetkili mahkemeye; HMK’nın yetki kuralları kıyasen uygulanır (İİK m.258/1).

Mahkeme teminat ister mi?

Kural olarak evet (İİK m.259/1). İlama dayanan alacakta teminat aranmaz; ilam niteliğindeki belgede mahkeme takdir eder. Tutar ve şekli hâkim belirler (HMK m.87).

Karar aldıktan sonra ne kadar sürede infaz istenmeli?

Karar tarihinden itibaren on gün içinde; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m.261/1).

Hacizden sonra takip için süre nedir?

Haczin tatbikinden veya tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün (İİK m.264/1).

Borçlu ihtiyati hacze itiraz edebilir mi?

Evet. Kendisi dinlenmeden verilen karara, haczin dayandığı sebeplere, yetkiye ve teminata karşı yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.265/1).

İtiraz üzerine verilen karara karşı ne yapılır?

İstinaf yoluna başvurulabilir; BAM kararı kesindir ve istinaf kararın icrasını durdurmaz (İİK m.265/5).

Talep reddedilirse ne yapılır?

Ret kararı gerekçeli verilir ve istinafa başvurulabilir; BAM kararı kesindir (İİK m.258/3).

İhtiyati haciz ne zaman kesin hacze dönüşür?

Borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmezse veya itiraz kesin olarak kaldırılır ya da iptal edilirse kendiliğinden icrai hacze dönüşür (İİK m.264/5).

Borçlu haczi nasıl kaldırabilir?

Para, rehin, kıymetli evrak, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti göstererek (İİK m.266).

Haksız çıkarsam ne olur?

Borçlunun ve üçüncü kişinin bütün zararlarından sorumlu olursunuz; tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir (İİK m.259).

Senet protesto edilmeden ihtiyati haciz alınır mı?

İhtiyati hacizde aranan, vadesi gelmiş ve rehinsiz para alacağıdır (İİK m.257). Cirantalara başvurma hakkı ise TTK’daki ödememe tespiti şartlarına bağlıdır; çekte zamanında ibraz ve TTK m.808’deki belirleme gerekir.

İhtiyati haciz için mutlaka dava açmak gerekir mi?

Hayır. Dava veya takipten önce haciz yaptırılmışsa yedi gün içinde ya takip talebinde bulunulur ya da dava açılır (İİK m.264/1). Kambiyo senedinde çoğu zaman kambiyo takibi tercih edilir.

Hesaptaki para ihtiyati haciz ile hemen alacaklıya ödenir mi?

İhtiyati haciz koruma sağlar; borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itiraz kesin olarak kaldırılırsa ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür (İİK m.264/5). Tahsil işlemleri bu aşamadan sonra yürür.

Başka bir alacaklı aynı mala haciz koyarsa ne olur?

İhtiyati haciz sahibi bu hacze İİK m.100’deki şartlarla kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder; ancak ihtiyati haciz rüçhan hakkı vermez (İİK m.268).

Kambiyo takibinde borçlunun itiraz süresi nedir?

Senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı şikâyeti ve imzaya itiraz için beş gün; borç on gün içinde ödenmelidir (İİK m.168).