Ticari Alacak ve Fatura İcra Takibi (7155 Sayılı Kanun Sonrası)

Bir müşteriniz faturanızı ödemedi. Dava açmadan önce arabuluculuğa gitmeniz gerekiyor mu, yoksa doğrudan icra takibi başlatabilir misiniz? Fatura kendisi tek başına yeterli bir belge midir? Bu yazıda 7155 sayılı Kanun ile getirilen zorunlu ticari arabuluculuk düzenlemesini, faturaya itiraz süresini, ilamsız icra takibi sürecini ve borçlu itiraz ederse izlenecek yolları (itirazın iptali, itirazın kaldırılması) ele alıyoruz. Ticari alacakların tahsilinde doğru yol seçimi, zaman ve maliyet tasarrufu sağlar.

7155 Sayılı Kanun ve Zorunlu Ticari Arabuluculuk

7155 sayılı Kanun ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na eklenen m.5/A hükmü, ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğu DAVA ŞARTI olarak zorunlu kılmıştır. TTK m.5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ALACAK ve TAZMİNAT talepleri hakkındaki ticari davalarda, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur; başvurulmadan açılan dava USULDEN RET sebebidir.

Bu zorunluluk, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da kapsar. Ticari nitelik, TTK m.4 ve “mutlak ticari dava” kavramı çerçevesinde belirlenir. Bunun dışındaki ticari uyuşmazlıklar (örneğin ortaklıktan çıkma, iptal, tespit davaları — parasal olmayan talepler) için arabuluculuk İHTİYARİDİR, zorunlu değildir.

KRİTİK AYRIM: Arabuluculuk zorunluluğu sadece DAVA açmak için geçerlidir. İCRA TAKİBİ BAŞLATMAK İÇİN ARABULUCULUK ŞARTI YOKTUR; alacaklı doğrudan icra dairesine başvurabilir. Bu, alacaklılar için önemli bir avantajdır: fatura, sözleşme veya cari hesap alacağı olan bir tacir, arabuluculuğa gitmeden doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir. Arabuluculuk zorunluluğu ancak borçlu itiraz edip alacaklı “itirazın iptali davası” açmak istediğinde devreye girer.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Arabuluculuk sürecine dava şartı olarak başvurulması gerektiğinde, süreç arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru ile başlar. HUAK m.15 ve TTK m.5/A uyarınca arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren ALTI HAFTA içinde süreci sonuçlandırır; bu süre en çok İKİ HAFTA uzatılabilir. Taraflar anlaşırsa arabuluculuk anlaşma tutanağı imzalanır; bu belge icra edilebilirlik şerhi alındığında İLAM NİTELİĞİNDE olur ve doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir.

Taraflar anlaşamazsa “anlaşmama tutanağı” düzenlenir. Bu tutanak sonrası İKİ HAFTA içinde dava açılmalıdır; aksi halde dava şartı yeniden yerine getirilmelidir. Adalet Bakanlığı istatistiklerine göre ticari uyuşmazlıklarda arabuluculukla uzlaşma oranı yaklaşık %55-65 arasındadır; bu, arabuluculuğun etkin bir çözüm yolu olduğunu göstermektedir.

Fatura Alacağının Hukuki Niteliği

Fatura, bir mal veya hizmetin alındığını veya satıldığını gösteren resmi bir belgedir; genellikle işlemin tarihini, miktarını, fiyatını ve ilgili tarafların bilgilerini içerir. Vergi Usul Kanunu uyarınca fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en fazla 7 gün içinde düzenlenmelidir.

Türk Ticaret Kanunu’na göre FATURAYA İTİRAZ SÜRESİ 8 GÜNDÜR. Faturayı alan taraf 8 gün içinde itiraz etmezse, faturanın İÇERİĞİNİ KABUL ETMİŞ SAYILIR. Bu, ticari hayatta önemli bir karinedir: sessiz kalma, faturanın içeriğini (miktar, fiyat, koşullar) kabul anlamına gelir. Faturaya itiraz, noter aracılığıyla dilekçe göndererek, iadeli taahhütlü mektup, telgraf, KEP (kayıtlı elektronik posta) veya güvenli elektronik imza yoluyla yapılabilir.

İhtarname Zorunlu Değildir Ama Faydalıdır

Fatura alacağı için ihtarname düzenlemek hukuken zorunlu değildir; faturanın tebliğ edilmiş olması da zorunlu değildir. Ancak pratikte alacaklının önce borçluya ödeme için İHTARDA bulunması tavsiye edilir. İhtarnamenin hukuki etkisi borçluyu temerrüde düşürmektir (TBK m.117). Yaygın kanaatin aksine ihtarname zamanaşımını kesmez: zamanaşımını kesen sebepler TBK m.154’te sınırlı olarak sayılmış olup ihtar bu liste içinde yer almaz. Zamanaşımı riski yaklaşan alacaklarda süreyi kesen işlem icra takibi başlatmak veya dava açmaktır.

Zamanaşımı Süresi

Fatura alacağında zamanaşımı, alacağın dayandığı temel ilişkiye göre belirlenir: TBK m.146 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir; TBK m.147’de sayılan hâllerde (küçük çapta perakende satışlar, konaklama ve yeme içme bedelleri, dönemsel edimler gibi) süre beş yıldır. TBK m.148 uyarınca bu süreler sözleşmeyle değiştirilemez. Zamanaşımı süresinin hesaplanmasında tebliğ günü hesaba katılmaz. Alıcı faturaya 8 gün içerisinde itirazda bulunmamışsa fatura içeriğini kabul etmiş sayılır; ancak bu, zamanaşımı süresini etkilemez, sadece faturanın içeriğinin (miktar, koşullar) tartışmasız kabul edildiği anlamına gelir.

Zamanaşımının Kanuni Çerçevesi: Süre, Kesilme ve Durma

Ticari alacaklarda zamanaşımı, alacağın dayandığı temel ilişkiye göre belirlenir. “Fatura alacağı” kendi başına bir süre türü değildir; süre, altındaki sözleşmeye bakılarak bulunur.

İki sonuç bu tablodan çıkar. Birincisi: ticari mal satımından doğan bir fatura alacağında kural, on yıllık süredir; beş yıllık süre yalnızca TBK m.147’de sayılan hâllerde uygulanır. İkincisi: süreyi kesen işlem ihtar değil, icra takibi veya davadır. Zamanaşımı riski yaklaşan alacaklarda ihtar göndermek yeterli değildir, takip başlatılmalıdır.

Alacaklının İzleyebileceği Üç Yol

Elindeki belgeye göre alacaklının üç temel icra yolu vardır:

1) Kambiyo yolu (çek/bono/poliçe için): Alacak bir çek, bono veya poliçeye bağlıysa, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu kullanılır. Bu yol daha hızlıdır; borçlunun itiraz süresi 5 gündür ve itiraz sebepleri sınırlıdır. Detay için Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yolu yazımıza bakabilirsiniz.

2) İtirazın kaldırılması (resmi/onaylı belge için): Alacak, noter tarafından tasdikli bir belgeye veya imzası ikrar edilmiş bir belgeye dayanıyorsa, borçlu itiraz ettiğinde alacaklı itirazın kaldırılması yoluna (İİK m.68) başvurabilir; bu, icra mahkemesinde daha hızlı bir prosedürdür.

3) İlamsız icra veya alacak davası (fatura-sözleşme için): Alacak, fatura veya adi sözleşmeye dayanıyorsa, alacaklı doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir veya önce alacak davası açabilir (dava açacaksa TTK m.5/A gereği önce arabuluculuk zorunludur).

Yol Seçimi: Hangi Belgede Hangi Prosedür?

Yol seçimi, tahsil süresini belirleyen ilk karardır: kambiyo senedine bağlanmış bir alacakta süreç aylarla, fatura ve adi sözleşmeye dayanan bir alacakta ise itiraz hâlinde yıllarla ölçülebilir. Bu nedenle ticari ilişkide ödemenin senede bağlanması, sonraki tahsil sürecini kısaltan en etkili tedbirdir.

İlamsız İcra Takibinin İşleyişi

Fatura/sözleşme alacağı için ilamsız icra takibi şu şekilde işler: (1) İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir; (2) Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 GÜN içinde itiraz edebilir; (3) İtiraz TAKİBİ KENDİLİĞİNDEN DURDURUR; (4) Alacaklı, itirazın iptali davası (İİK m.67) veya itirazın kaldırılması (İİK m.68, belgeye bağlı olması halinde) yoluna gider.

Süreler kritiktir: itirazın iptali davası, itiraz tarihinden itibaren 1 YIL İÇİNDE açılmazsa takip düşer. Bu süre kaçırılmamalıdır. Kambiyo senetlerinde ise özel ve daha kısa zamanaşımı süreleri uygulanır.

İlamsız İcra Takibinin Kanuni Adımları

Yedi günlük iki süre birbirine karışmamalıdır: ödeme süresi ve itiraz süresi aynı uzunluktadır, ancak farklı sonuçlar doğurur. Ayrıca faturaya itiraz için Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen sekiz günlük süre, icra takibindeki itiraz süresinden tümüyle ayrıdır.

İtirazın İptali Davasında Arabuluculuk Şartı

Borçlu ilamsız takibe itiraz ettiğinde ve alacaklı itirazın iptali davası açmak istediğinde, bu dava TTK m.5/A kapsamındaki ticari dava niteliğindeyse ARABULUCULUK DAVA ŞARTI DEVREDE OLUR. Yani icra takibi arabuluculuksuz başlatılabilse de, itiraz sonrası açılacak itirazın iptali davası için arabuluculuğa başvurulması gerekir (aksi halde dava usulden reddedilir).

Bu, uygulamada önemli bir stratejik nokta oluşturur: alacaklı önce icra takibini başlatabilir (hız kazanır); borçlu itiraz ederse, dava aşamasına geçmeden önce arabuluculuk sürecini tamamlamalıdır. Bu süreç toplamda 6-8 hafta (arabuluculuk) + dava süreci kadar uzayabilir.

İtirazın İptali ve İtirazın Kaldırılması: İki Ayrı Yol

Belgesi güçlü olan alacaklı için icra mahkemesindeki yol daha hızlıdır; fatura ve adi sözleşmeye dayanan alacaklarda ise itirazın iptali davası açılır ve bu davada ticari uyuşmazlıklara ilişkin arabuluculuk şartı devreye girer.

Dava Şartı Arabuluculuk: Kanuni Çerçeve

Son iki satır, alacaklının stratejisini belirler: takip doğrudan başlatılır, ancak borçlu itiraz ederse dava aşamasında arabuluculuk zorunludur. Bu nedenle bir yıllık itirazın iptali süresi planlanırken arabuluculuk için gereken haftalar hesaba katılmalıdır.

İhtiyati Haciz ile Alacağın Güvence Altına Alınması

Alacaklı, borçlunun mal kaçırma riski varsa dava/takip öncesinde veya sırasında İHTİYATİ HACİZ talep edebilir. Bu, İİK m.257 vd. kapsamında düzenlenmiş bir geçici koruma tedbiridir; alacağın tehlikeye düşmesini önlemek için borçlunun mallarına geçici olarak haciz konulmasını sağlar. İhtiyati haciz için teminat gösterilmesi genellikle gerekir.

Faturanın İspat Gücü ve Sekiz Günlük İtiraz

Dördüncü satır, uygulamadaki en yaygın yanılgıyı düzeltir: sekiz günlük sürenin geçmesi faturanın içeriğine ilişkin bir karine doğurur, ancak taraflar arasında sözleşme ilişkisinin varlığını tek başına ispatlamaz. Bu nedenle sipariş formu, irsaliye ve yazışmalar dosyada bulunmalıdır. Belge düzeni için e-fatura ve e-arşiv yükümlülükleri rehberine bakılabilir.

E-Fatura ve E-Arşiv Düzeni

2026 itibarıyla e-fatura ve e-arşiv uygulamaları giderek yaygınlaşmıştır; bu, fatura alacaklarının tahsilinde dijital delillerin önemini artırmıştır. E-fatura sistemi, faturanın gönderim ve teslim tarihini net olarak kayıt altına aldığından, itiraz süresinin (8 gün) başlangıç tarihinin ispatını kolaylaştırır. Detay için E-Fatura ve E-Arşiv Yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.

Abonelik ve Fatura Borçlarında MTS Sistemi

Elektrik, su, doğalgaz, telefon gibi abonelik faturalarında özel bir icra sistemi olan Mahkeme Takip Sistemi (MTS) kullanılabilir. Bu, seri nitelikte fatura alacaklarının hızlı ve elektronik ortamda takip edilmesini sağlayan bir sistemdir. MTS ile başlatılan takiplerde de 7155 sayılı Kanun kapsamındaki genel prensipler (itiraz süresi, arabuluculuk) uygulanır. Detay için Abonelik/Fatura Borcu İcra Takibi (MTS) yazımıza bakabilirsiniz.

İhtiyati Haciz ve Güvence Tedbirleri

On günlük infaz ve yedi günlük takip süreleri, ihtiyati hacizde en çok hak kaybına yol açan iki takvimdir. Karar alındıktan sonra bu süreler geçirildiğinde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar ve teminat da riske girer.

Alacaklı İçin Yol Haritası ve Süre Takvimi

Altıncı ve yedinci adımlar birlikte planlanmalıdır: bir yıllık itirazın iptali süresi işlerken arabuluculuk için gereken haftalar da bu süre içinde tamamlanmalıdır. Arabuluculuğa geç başvurmak, dava süresinin kaçırılmasına yol açabilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

1) Arabuluculuk şartının unutulması: Alacaklı doğrudan dava açarsa (icra takibi değil) ve önce arabuluculuğa gitmemişse dava usulden reddedilir; zaman kaybı yaşanır.

2) İtirazın iptali süresinin kaçırılması: Borçlu itiraz ettikten sonra 1 yıl içinde itirazın iptali davası açılmazsa takip düşer; bu süre disiplinli takip edilmelidir.

3) Fatura itiraz süresinin (8 gün) karıştırılması: Bu süre TTK kapsamında faturanın içeriğine itiraz süresidir; icra takibindeki 7 günlük itiraz süresinden farklıdır ve karıştırılmamalıdır.

4) Zamanaşımı takibi: Zamanaşımı süresi yaklaşırken yalnızca ihtarname göndermek yeterli değildir; süreyi kesen işlem icra takibi veya davadır (TBK m.154).

5) Belge yetersizliği: Sadece fatura ile (sözleşme veya sipariş belgesi olmadan) takip başlatıldığında, borçlu itiraz ederse ispat zorlaşabilir; mümkünse ek belgeler (irsaliye, sipariş formu, yazışmalar) de saklanmalıdır.

Sonuç

7155 sayılı Kanun ile TTK m.5/A kapsamında ticari alacak ve tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı olarak zorunlu kılınmıştır; ancak bu zorunluluk İCRA TAKİBİ için değil DAVA açmak için geçerlidir. Alacaklı, fatura/sözleşme/cari hesap alacağı için doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir; arabuluculuğa gitmesi gerekmez. Faturaya itiraz süresi 8 gündür (TTK); bu süre geçerse fatura içeriği kabul edilmiş sayılır. İhtarname zorunlu değildir; borçluyu temerrüde düşürür ancak zamanaşımını kesmez (TBK m.117, m.154). Alacaklının belgesine göre üç yol vardır: kambiyo yolu (çek/bono), itirazın kaldırılması (resmi belge) veya ilamsız icra/alacak davası (fatura-sözleşme). Borçlu ilamsız takibe itiraz ederse (7 gün içinde) takip durur; alacaklının itirazın iptali davası açması gerekir ve bu dava için arabuluculuk şartı devreye girer (1 yıl içinde açılmalı). İhtiyati haciz, alacağı güvence altına almak için kullanılabilir. Doğru yol seçimi, süreleri disiplinli takip etmek ve belgeleri eksiksiz hazırlamak ticari alacak tahsilinin başarısı için kritik önemdedir.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtarname zamanaşımını keser mi?

Hayır. Zamanaşımını kesen sebepler TBK m.154’te sayılmıştır: borçlunun borcu ikrar etmesi, faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi ile alacaklının dava ya da def’i yoluyla mahkemeye başvurması, icra takibinde bulunması, iflas masasına başvurması veya tahkim talebinde bulunması. İhtarname bu listede yer almaz; ihtarın hukuki sonucu borçluyu temerrüde düşürmektir (TBK m.117). Zamanaşımı riski yaklaşan alacaklarda ihtar yeterli değildir; icra takibi başlatılmalı veya dava açılmalıdır.

Fatura alacağında zamanaşımı kaç yıldır?

Süre, alacağın dayandığı temel ilişkiye göre belirlenir. TBK m.146 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. TBK m.147’de sayılan hâllerde — örneğin küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklarda, konaklama ve yeme içme bedellerinde, dönemsel edimlerde — süre beş yıldır.

Zamanaşımı süresi sözleşmeyle uzatılabilir mi?

Hayır. TBK m.148 uyarınca kanunda öngörülen zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez. Taraflar süreyi ne uzatabilir ne kısaltabilir; sözleşmeye konulan bu yöndeki kayıtlar geçersizdir.

Ödenmeyen fatura için dava açmadan icra takibi başlatılabilir mi?

Evet. Arabuluculuk zorunluluğu (TTK m.5/A) sadece dava açmak için geçerlidir; icra takibi başlatmak için arabuluculuk şartı aranmaz. Alacaklı doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir.

Faturaya itiraz süresi ne kadar?

8 gündür (TTK). Bu süre içinde itiraz edilmezse faturanın içeriği (miktar, koşullar) kabul edilmiş sayılır. Bu, icra takibindeki 7 günlük itiraz süresinden farklı bir kavramdır.

İhtarname göndermek zorunlu mu?

Hayır, zorunlu değildir. İhtarname borçluyu temerrüde düşürür ve iyiniyeti gösterir; ancak zamanaşımını kesmez. Zamanaşımını kesen sebepler TBK m.154’te sayılmıştır ve ihtar bunlar arasında yer almaz.

Borçlu icra takibine itiraz ederse ne olur?

İtiraz (7 gün içinde) takibi kendiliğinden durdurur. Alacaklının itirazın iptali davası açması gerekir; bu dava ticari nitelikteyse önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur (TTK m.5/A).

İtirazın iptali davası ne kadar sürede açılmalı?

İtiraz tarihinden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır; aksi halde takip düşer. Arabuluculuk süreci (6-8 hafta) bu 1 yıllık süre içinde tamamlanmalıdır.

Fatura alacağında zamanaşımı süresi nedir?

Alacağın dayandığı temel ilişkiye göre belirlenir: kural olarak TBK m.146 uyarınca on yıl; TBK m.147’de sayılan hâllerde beş yıldır. TBK m.148 uyarınca bu süreler sözleşmeyle değiştirilemez.

Çek veya bono ile ödeme yapılacaksa hangi yol izlenir?

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu kullanılır; bu yol daha hızlıdır, itiraz süresi 5 gündür ve itiraz sebepleri sınırlıdır.

İlgili Rehberler