İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk (Dava Şartı) Nedir?

İş hukukundan doğan pek çok davada, mahkemeye gitmeden önce zorunlu bir aşama vardır: arabuluculuk. Bu adımı atlamak, açılan davanın en baştan reddedilmesine yol açar. Bu yazı, iş davalarında zorunlu (dava şartı) arabuluculuğu 7036 sayılı Kanun çerçevesinde açıklar.

Zorunlu Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı olarak arabuluculuk, hukukumuza ilk kez 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile girmiştir (1 Ocak 2018’den itibaren). Buna göre, Kanun’un 3. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Amaç, uyuşmazlıkların mahkemeye gitmeden, daha hızlı ve barışçıl biçimde çözülmesidir. Süreç gizlidir; görüşmelerde yapılan beyanlar sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz.

Hangi Davalarda Zorunludur?

7036 sayılı Kanun m. 3’e göre; kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat talepleri ve işe iade talebiyle açılacak davalarda arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Bu kapsamdaki başlıca alacaklar: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, fazla çalışma (fazla mesai) ücreti, yıllık izin ücreti, ücret alacakları ve işe iade. Tarafların işçi–işveren olması ve talebin iş ilişkisinden kaynaklanması gerekir.

Hangi Davalar Kapsam Dışıdır?

Her iş uyuşmazlığı arabuluculuğa tabi değildir. 7036 sayılı Kanun m. 3/3 uyarınca iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; bu davalar doğrudan iş mahkemesine açılabilir. Benzer şekilde, hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti (hizmet tespiti) davalarında da arabuluculuk dava şartı değildir.

Başvuru ve Süreç

Başvuru; karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna (büro yoksa sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne) yapılır. Başvuru üzerine sistem tarafından sicile kayıtlı bir arabulucu görevlendirilir; taraflar bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o kişi seçilir. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir; işveren adına yazılı yetkilendirilmiş bir çalışan da katılıp son tutanağı imzalayabilir.

Başvurmadan Dava Açılırsa Ne Olur?

Arabulucuya başvurmadan dava açıldığı anlaşılırsa, dava dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Uygulamada dava açıldıktan sonra bu eksikliğin giderilmesi mümkün olmadığından, dava açılmadan önce arabuluculuk son tutanağının mutlaka alınması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir; son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenir.

Zamanaşımı ve Ücret

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez; bu, süre yönünden işçiyi korur. Ücret bakımından: taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti tarifeye göre taraflarca karşılanır; anlaşamazlarsa ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir, iki saati aşan kısım aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit paylaşılır. Dava açılması hâlinde ödenen arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır.

Sıkça Sorulan Sorular

İş davalarında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. 7036 sayılı Kanun m. 3’e göre işçi/işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır. Başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.

Hangi davalar zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır?

İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları ve hizmet tespiti davaları kapsam dışındadır; doğrudan dava açılabilir.

Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.

Arabuluculuğa başvurmadan dava açarsam ne olur?

Dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Bu eksiklik dava açıldıktan sonra giderilemez; bu yüzden dava öncesi arabuluculuk son tutanağı mutlaka alınmalıdır.

Anlaşma sağlanamazsa ne yapılır?

Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenir.

Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını etkiler mi?

Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Son tutanak tarihinde zamanaşımı yeniden işler.