İş Kazasında İşverenin ve SGK’nın Rücu Hakkı

İş kazası sonrası SGK, sigortalıya yaptığı ödemeleri belirli koşullarda kusurlu işverene rücu edebilir; işçi ise ayrıca kendi zararı için tazminat talep edebilir. Bu iki yol birbirinden ayrıdır ve karıştırılmamalıdır. Bu rehberde SGK’nın rücu hakkının dayanağını (5510 m.21), kusur oranının rolünü, ilk peşin sermaye değeri kavramını, zamanaşımını ve işçinin bağımsız tazminat hakkını açıklıyoruz.

SGK’nın Rücu Hakkı Nedir?

İş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde SGK, sigortalıya çeşitli yardımlar sağlar: geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, tedavi giderleri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir. SGK, bu ödemeleri belirli koşullarda kazaya sebep olan kusurlu işverenden veya üçüncü kişilerden geri isteyebilir. Buna rücu (geri rücuen tazminat) denir.

Rücu hakkının yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun m. 21‘dir. Maddeye göre iş kazası, işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK yaptığı ödemeleri işverene rücu edebilir. Bu, kamu kaynağının kusurlu taraftan tahsilini amaçlar.

Kusur Oranı ve İlk Peşin Sermaye Değeri

SGK’nın işverenden isteyebileceği tutar sınırsız değildir; kusur oranıyla sınırlıdır. Kusur oranı, iş güvenliği bilirkişisi tarafından belirlenir. İşveren, yalnızca kendi kusuruna karşılık gelen tutardan sorumlu olur; işçinin veya üçüncü kişinin kusuru bu oranı azaltır.

Rücu tutarının hesabında ilk peşin sermaye değeri esas alınır. Bu, SGK’nın sigortalıya bağladığı gelirin, bağlandığı tarihteki toplam peşin karşılığıdır. Sonradan meydana gelen gelir artışları rücu tutarına eklenmez; işveren yalnızca ilk peşin değerin kusura isabet eden kısmından sorumludur. Üçüncü kişilere rücuda ise bu değerin yarısı esas alınır.

İşçinin Ayrı Tazminat Hakkı

SGK’nın rücu davası ile işçinin tazminat davası iki ayrı süreçtir. SGK, kendi yaptığı ödemeleri işverenden geri isterken; işçi (veya ölümde yakınları), SGK tarafından karşılanmayan gerçek zararı için doğrudan işverene maddi ve manevi tazminat davası açar.

İşçinin davasında, SGK’nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri hesaplanan tazminattan mahsup edilir (düşülür); geriye kalan fark işverenden tahsil edilir. Böylece işçi hem SGK yardımından hem de karşılanmayan zararı için tazminattan yararlanır, ancak aynı zarar iki kez ödenmez.

Kusur İncelemesi ve Bilirkişi

Rücu ve tazminat süreçlerinin ikisinde de sorumluluğun belirlenmesi bilirkişi incelemesine dayanır. İş güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı, işverenin ve işçinin davranışları ve üçüncü kişilerin rolü değerlendirilerek kusur oranları tespit edilir.

İşveren, iş kazasının önlenmesi için gerekli tüm önlemleri aldığını ispat ederse sorumluluğu azalabilir veya kalkabilir. Buna karşılık iş güvenliği mevzuatına aykırılık ağır kusur sayılır. Kayıt dışı (sigortasız) çalıştırma hâlinde işverenin sorumluluğu ağırlaşır ve SGK’nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilir.

Bildirim Yükümlülüğü ve Zamanaşımı

İş kazası, yasal süresi içinde (3 iş günü) SGK’ya bildirilmelidir. Bildirimin süresinde yapılmaması ayrı yaptırımlar doğurur: bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, kusur oranına bakılmaksızın işverenden tahsil edilir. Bu, bildirim ödevinin ne kadar önemli olduğunu gösterir.

SGK’nın açacağı rücu davaları on yıllık zamanaşımına tabidir (5510 m.93/3). Zamanaşımı; gelir ve aylıklar bakımından Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemeler bakımından ise ödeme tarihinden başlar. İşçinin işverene karşı tazminat davası ise TBK m.72 uyarınca öğrenmeden 2 yıl, her hâlde 10 yıllık süreye tabidir.

Sıkça Sorulan Sorular

SGK rücu davası nedir?

SGK’nın iş kazası nedeniyle sigortalıya yaptığı ödemeleri (geçici/sürekli iş göremezlik, tedavi, ölümde gelir) kusurlu işverenden veya üçüncü kişilerden geri istemesidir. Dayanağı 5510 m.21’dir; işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi hâlinde gündeme gelir.

SGK işverenden ne kadar rücu alabilir?

Rücu tutarı işverenin kusur oranıyla sınırlıdır ve ilk peşin sermaye değeri üzerinden hesaplanır. Sonradan oluşan gelir artışları eklenmez. Üçüncü kişilere rücuda ise ilk peşin değerin yarısı esas alınır.

SGK ödeme yaptıysa işçi ayrıca tazminat alabilir mi?

Evet. SGK’nın rücu davası ile işçinin tazminat davası ayrı süreçlerdir. İşçi, SGK’ca karşılanmayan gerçek zararı için doğrudan işverene dava açar. SGK gelirinin peşin değeri tazminattan mahsup edilir; kalan fark işverenden alınır.

SGK rücu davasında zamanaşımı kaç yıldır?

SGK’nın rücu davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir (5510 m.93/3). Zamanaşımı; gelir/aylıklarda Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemelerde ödeme tarihinden başlar.

İş kazası geç bildirilirse rücu nasıl etkilenir?

Bildirim süresinde (3 iş günü) yapılmazsa, bildirim tarihine kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği kusur oranına bakılmaksızın işverenden tahsil edilir. Ayrıca idari para cezası uygulanır ve geç bildirim davada aleyhe delil olabilir.

İşçinin kusuru rücuyu etkiler mi?

Evet. Kusur oranı bilirkişiyle belirlenir; işçinin kendi kusuru işverenin sorumluluk oranını azaltır. İşveren yalnızca kendi kusuruna isabet eden tutardan sorumludur. Tam kaçınılmazlık hâlinde işverene rücu edilemez.