Hakkınızda kesinleşen kısa süreli bir hapis cezası var ve cezaevine hiç girmeden bunu çekmenin yolu olup olmadığını merak ediyorsunuz. Denetimli serbestlik ve açık cezaevi kavramları tam da bu noktada gündeme gelir. Ancak son yıllarda kurallar değişti. Bu yazıda, cezaevine girmeden veya çok kısa süre kalarak infaz imkânlarını güncel mevzuat ışığında sade bir dille açıklıyoruz.
İnfaz Üç Aşamadan Oluşur
Hapis cezasının infazı kural olarak üç evreden oluşur: kapalı ceza infaz kurumu, açık ceza infaz kurumu ve denetimli serbestlik. Hükümlü, iyi hâlli olarak belirli şartları sağladıkça bir sonraki, daha serbest aşamaya geçer. Denetimli serbestlik, cezanın koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının cezaevi dışında, belirli yükümlülükler altında geçirilmesidir.
Eskiden “Aynı Gün Çıkış” Vardı, Artık Yok
Önemli bir değişikliği bilmek gerekir. Geçmişte, denetimli serbestlik süresi nedeniyle kısa cezalarda hükümlü cezaevine girer ve neredeyse aynı gün tahliye olabiliyordu. Ancak 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesine eklenen düzenleme ile bir “asgari fiilî infaz” şartı getirildi: hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar cezaevinde geçirmesi gereken sürenin en az onda birini (1/10) fiilen ceza infaz kurumunda geçirmesi gerekir. Yani artık çok kısa cezalarda bile en az belirli bir gün fiilen kurumda kalınır.
Denetimli Serbestliğin Genel Şartı
Genel kural olarak, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, cezalarının kalan kısmını denetimli serbestlik altında dışarıda tamamlayabilir. Bunun için hükümlünün cezaevi idaresine dilekçeyle başvurması; idare ve gözlem kurulunun iyi hâl değerlendirmesi yapması ve dosyanın infaz hâkimliğine gönderilmesi gerekir. İnfaz hâkimi şartların oluştuğuna kanaat getirirse denetimli serbestlik kararı verir. Bu süreç kendiliğinden işlemez; talep şarttır.
Açık Cezaevine Ayrılma
Denetimli serbestlikten yararlanmanın ön koşulu, çoğu zaman açık cezaevine ayrılma hakkının kazanılmasıdır. Açık cezaevine geçiş; iyi hâl, suç türü, ceza miktarı ve koşullu salıverilme tarihine kalan süre birlikte değerlendirilerek belirlenir. Bazı hükümlüler ise (özellikle çağrıya uyup teslim olan kısa cezalılar) doğrudan açık cezaevinde infaza başlayabilir.
Hangi Hâllerde Bu İmkânlar Daralır?
Bu imkânlar herkes için aynı değildir. Adli para cezasından çevrilen hapis cezalarının infazında denetimli serbestlik hükümleri uygulanmaz. İkinci kez mükerrir (tekrar suç işleyen) hükümlüler koşullu salıverilmeden ve dolayısıyla denetimli serbestlikten yararlanamaz. Terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi suç türlerinde infaz rejimi ağırlaşır. Ayrıca denetimli serbestlik sırasında yükümlülükleri ihlal eden veya yeni suç işleyen hükümlü, kalan cezasını kapalı kurumda çekmek üzere geri gönderilebilir; ancak dışarıda geçirdiği süreler cezasından mahsup edilir.
Sonuç olarak, kısa süreli cezalarda cezaevine girmeden veya çok kısa süre kalarak infaz hâlâ mümkün olabilir; ancak güncel düzenlemelerle en az belirli bir sürenin fiilen kurumda geçirilmesi gerekir. Her dosyanın suç türü, ceza miktarı ve tarihi farklı sonuç doğurabileceğinden, kişisel durum için hukuki destek almak yararına olur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
