Hapis Cezası İnfazı: Koşullu Salıverilme, Açık Cezaevi ve Denetimli Serbestlik

Hapis cezası, hükmedilen süreyle kurumda geçirilen süre aynı şey değildir. Aradaki farkı 5275 sayılı Kanun kurar: açık kuruma ayrılma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme birbirine bağlı dört aşamalı bir zincirdir.

Bu yazı, sürelerin nasıl hesaplandığını değil hangi şartların arandığını ele alır. Oran ve hesap ayrıntısı için infaz süresi hesaplama incelememize bakabilirsiniz.

1) Dört Aşamalı Zincir

Zincirin kritik özelliği şudur: her halka bir öncekine bağlıdır. Denetimli serbestliğin ön şartı açık kurumda bulunmaktır; açık kuruma ayrılmanın ön şartı ise iyi hâldir.

Kurumun dışından doğrudan denetimli serbestlik olur mu?

Hayır. Ceza miktarı ne olursa olsun, hükümlünün iyi hâlli olup olmadığının tespiti için kuruma girmesi gerekir.

Bu, 2025 değişikliğinden önce de böyleydi; 7550 sayılı Kanun bu kuralı asgari bir süreye bağlayarak pekiştirmiştir.

2) Denetimli Serbestliğin Şartları (m.105/A)

Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitim evinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, infaz hâkimi tarafından karar verilebilir.

Dördüncü satır uygulamada en çok atlanan husustur: denetimli serbestlik resen uygulanmaz, talep edilmesi gerekir.

Altıncı satır da önemlidir: madde “karar verilir” değil “karar verilebilir” demektedir; şartların sağlanması tek başına sonuç doğurmaz.

Özel süreler

Üçüncü satırdaki hâllerin Adlî Tıp Kurumu raporu veya tam teşekküllü devlet hastanelerinin raporlarıyla belgelenmesi gerekir.

3) Onda Bir Kuralı ve Tarih Tuzağı

Bu bölüm, yazının en kritik kısmıdır.

Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.

Bu cümle 4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle m.105/A’nın birinci fıkrasına eklenmiştir.

Geçici madde 11: uygulanmayan hâller

Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 105/A maddesinin birinci fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz.

Bu ayrım, aynı cezayı almış iki hükümlünün infaz takviminin neden farklı çıktığını açıklar: belirleyici olan hüküm tarihi değil, suç tarihidir.

4) 31/7/2023 ve Öncesi Suçlar (Geçici m.10)

Geçici madde 10, 24/12/2025 tarihinde kabul edilen ve 25/12/2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 7571 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle değiştirilmiştir.

Bu süreyi tamamlayan ve ilgili mevzuata göre açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalan hükümlüler açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir.

Dördüncü satır bu düzenlemenin asıl sonucudur: kapsamdaki hükümlüler denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılır.

İkinci satır ise ihmal edilmemelidir: istisna suçlar bu rejimin dışındadır ve dosya bazında kontrol gerektirir.

5) İyi Hâl Değerlendirmesi

Dördüncü satır iyi hâlin neden bu kadar önemli olduğunu gösterir: zincirin iki halkası birden buna bağlıdır.

Bu nedenle disiplin cezaları yalnızca kurum içi bir yaptırım değildir; doğrudan tahliye takvimini etkiler.

Değerlendirmede dikkate alınanlar

• Disiplin durumu,
• İyileştirme programlarına katılım,
• Eğitim ve kurs faaliyetleri,
• Çalışma durumu,
• Kurum düzenine uyum,
• Risk değerlendirmesi.

İkinci ve üçüncü maddeler hükümlünün fiilen etkileyebileceği kalemlerdir; kayıt altına alınmaları önem taşır.

6) Kurum Dışında Çalışma ve Ek Süre

Az bilinen ama sonucu doğrudan etkileyen bir hüküm vardır.

Açık ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler, ceza infaz kurumu görevlilerinin denetiminde, kamu kurum ve kuruluşlarının iş alanlarında, geceleyin bu kurum ve kuruluşlar tarafından barındırılmak suretiyle çalıştırılabilirler. Bu şekilde çalıştırılan süre, azami süre sınırına bakılmaksızın 105/A maddesi uyarınca denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz edilecek süreye ilave edilir.

Dördüncü satır hükmün gücünü gösterir: bu yolla kazanılan süre, denetimli serbestlik için öngörülen üst sınırdan bağımsızdır.

Ayrıca bu kapsamda çalıştırılan hükümlüler bakımından sosyal güvenlik hükümleri uygulanır ve prim ödeme yükümlülüğü çalıştıran kurum ve kuruluşlara aittir.

7) Yararlanamayacak Olanlar

Beşinci satırın bir istisnası vardır: açık kuruma ayrılmayı hak ettiği hâlde kendi iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan hükümlüler bakımından Kanun ayrı bir düzenleme içerir.

İkinci satır için ayrıca adli para cezasında ödeme emri incelememize bakabilirsiniz.

8) Denetimli Serbestlikte Yükümlülükler

Denetimli serbestlik bir tahliye değil, infazın sürdüğü bir aşamadır.

Birinci satır en sık ihlal edilen yükümlülüktür: tahliye sonrası müdürlüğe başvuru süresinin kaçırılması, tedbirin kaldırılması sonucunu doğurabilir.

Altıncı satırın sonucu ise en ağırdır: denetimli serbestlik sürecinde yeni bir kasıtlı suç işleyen hükümlü bu imkândan yararlanamaz.

İhlalin sonucu

Dördüncü satır pratikte en çok yanlış bilinen husustur: tedbir kaldırıldığında hükümlü, kalan cezasını kurumda çekmek durumunda kalır.

Bu nedenle denetimli serbestlik, cezanın bittiği an değil en kırılgan aşaması olarak görülmelidir.

9) Koşullu Salıverilme ve Sonrası

Birinci satır sıkça yanlış anlaşılır: koşullu salıverilme, cezanın bitmesi değildir; kalan süre denetim altında geçer.

Üçüncü satırdaki bihakkın tahliye tarihi ise cezanın hukuken tamamlandığı andır ve müddetnamede ayrıca gösterilir.

Koşullu salıverilmenin geri alınması

Bu tablo, denetim süresinin neden dikkatle geçirilmesi gerektiğini gösterir: geri alma hâlinde kazanılan süre kaybedilir.

10) Suç Tarihi Haritası

İnfaz hesabında ilk bakılacak şey ceza miktarı değil, suç tarihidir.

Bu üç satır aynı anda değerlendirilmelidir: bir dosya hem geçici m.10 kapsamında olup hem de onda bir şartının dışında kalabilir.

Bu nedenle infaz hesabında izlenecek sıra nettir: önce suç tarihi, sonra suç türü, sonra geçici maddelerin kapsamı, en son ceza miktarı.

Hangi belgeden okunur?

Dördüncü satır belirleyicidir: müddetname, infaz takviminin resmî belgesidir ve hata görüldüğünde infaz hâkimliğine başvurulur.

11) Mükerrirlerde Durum

Dördüncü satır güncel dosyalarda kontrol gerektirir: 7550 sayılı Kanun, mükerrirlere ilişkin hükümlerde de değişiklik içermektedir.

Ayrıntı için mükerrirlere özgü infaz rejimi incelememize bakabilirsiniz.

12) Açık Kuruma Ayrılma

Zincirin ikinci halkası, çoğu dosyada asıl tıkanma noktasıdır.

Dördüncü satır önemli bir hatırlatmadır: açık kuruma ayrılmanın ayrıntılı şartları Kanunda değil, ilgili yönetmelikte düzenlenmiştir.

Beşinci satır ise stratejiyi belirler: denetimli serbestlik hedefleniyorsa, çabanın yoğunlaşacağı aşama açık kuruma ayrılmadır.

Kapalıya iade hâlleri

Bu hâller yalnızca yer değişikliği doğurmaz; iyi hâl değerlendirmesini etkileyerek denetimli serbestlik takvimini de geriye atar.

Talep ve takip

• Açık kuruma ayrılma tarihini müddetnameden öğrenin,
• Kurul toplantı dönemlerini takip edin,
• Programlara katılımı belgeleyin,
• Disiplin cezalarına süresinde itiraz edin,
• Olumsuz karar gerekçesini yazılı isteyin,
• Gerekirse infaz hâkimliğine başvurun.

Dördüncü madde özellikle önemlidir: kesinleşen bir disiplin cezası, sonraki tüm değerlendirmelerde aleyhe kayıt oluşturur.

13) Yakınlar İçin Yol Haritası

Altıncı satır en kritik olanıdır: tahliye sonrası denetimli serbestlik müdürlüğüne başvuru süresinin kaçırılması, kazanılan tüm aşamaları geçersiz kılabilir.

İkinci satır ise tüm planlamanın temelidir: müddetname olmadan yapılan hesaplar tahminden ibarettir.

Özet

Dokuzuncu satır bu yazının özetidir: infaz hukukunda ceza miktarından önce sorulacak soru, suçun ne zaman işlendiğidir.

14) Müddetname ve İtiraz

İnfaz takviminin tek bağlayıcı belgesi müddetnamedir.

Üçüncü satır en sık hata yapılan kalemdir: gözaltı ve tutuklulukta geçen sürelerin eksiksiz mahsup edilip edilmediği kontrol edilmelidir.

Dördüncü ve beşinci satırlar ise planlamanın çıkış noktasıdır: talep ve hazırlıklar bu tarihlere göre kurgulanır.

Hata görülürse

İkinci satır başvurunun kabulünü belirler: “hesap yanlış” demek yetmez; hangi kalemin neden hatalı olduğu gösterilmelidir.

Üçüncü satırda en çok işe yarayan belgeler, tutukluluk ve gözaltı tarihlerini gösteren resmî kayıtlardır.

Birden fazla hüküm varsa

Birinci satır en karmaşık hâldir: aynı hükümlünün farklı tarihlerde işlenmiş suçları varsa, tek bir rejim değil birden çok rejim devreye girebilir.

Bu nedenle çok hükümlü dosyalarda müddetname incelemesi, tek hükümlü dosyalara göre çok daha dikkat gerektirir.

Son hatırlatma

Bu alanda üç şey birlikte bilinmeden doğru sonuca ulaşılamaz: suç tarihi, suç türü ve geçici maddelerin kapsamı.

Otomatik hesaplama araçları yalnızca kaba bir ön fikir verir; kesin tarih her zaman müddetname ve infaz hâkimliği kararlarıyla teyit edilmelidir.

Hesap yöntemi için infaz süresi hesaplama incelememize bakabilirsiniz.

15) Özel İnfaz Usulleri

Kanun, belirli hâllerde cezanın kurum dışında çektirilmesine imkân tanıyan ayrı bir usul öngörür.

Üçüncü ve dördüncü satırlar 7550 sayılı Kanunla netleştirilmiştir: cezanın özel infaz usulüne göre çektirilmesine karar verilenler hakkında, tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanır.

Bu düzenleme, özel infaz usulünün diğer infaz kurumlarını dışlamadığını açıkça ortaya koyar.

Hangi hâllerde gündeme gelir?

• Kanunda gösterilen ceza sınırları içinde kalmak,
• Sağlık, aile veya diğer kabul edilebilir mazeretler,
• Belirli hükümlü grupları bakımından öngörülen hâller,
• Toplum güvenliği bakımından engel bulunmaması.

Bu hâller Kanunda sayılmıştır ve genel bir takdir yetkisi tanımaz; her biri için ayrı şartlar aranır.

16) Sürecin Bütünü

Tablodaki her satır, bir öncekinin sonucuna bağlıdır; bu nedenle herhangi bir aşamadaki aksama tüm takvimi geriye atar.

Dördüncü satır hükümlünün fiilen etkileyebileceği tek aşamadır ve bu yüzden en çok önem verilmesi gereken dönemdir.

Üç temel uyarı

• Suç tarihi her şeyden önce gelir,
• Talep edilmeyen hak kendiliğinden doğmaz,
• Müddetname olmadan yapılan hesap tahmindir.

Bu üç kural akılda tutulduğunda, infaz sürecine ilişkin beklentiler gerçekçi bir zemine oturur.

17) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Hüküm tarihine bakmak. Belirleyici olan suç tarihidir.
• Onda bir kuralını herkese uygulamak. Geçici m.11 sınırı vardır.
• Talep etmeden beklemek. Denetimli serbestlik resen uygulanmaz.
• Açık kuruma ayrılmayı atlamak. Ön şarttır.
• Disiplin cezasını önemsiz görmek. İyi hâli doğrudan etkiler.
• Özel süreleri bilmemek. İki ve üç yıllık hâller vardır.
• İstisna suçları kontrol etmemek. Geçici rejim dışında kalırlar.
• Kurum dışı çalışmayı değerlendirmemek. Süre ilave edilir.

18) Kontrol Listesi

• Suç tarihini tespit edin.
• Suç türünü ve istisna kapsamını kontrol edin.
• Müddetnameyi isteyin.
• Açık kuruma ayrılma tarihini öğrenin.
• Talebinizi yazılı olarak yapın.
• Değerlendirme raporunu takip edin.
• Disiplin kayıtlarını izleyin.
• Hata görürseniz infaz hâkimliğine başvurun.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için Ceza Hukuku Rehberimize, denetimli serbestlik ve açık cezaevi ile tutuklu ve hükümlü farkı incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hapis cezası tam süreyle mi çekilir?

Kural olarak hayır. 5275 sayılı Kanun; açık kuruma ayrılma, denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme olmak üzere birbirine bağlı dört aşamalı bir zincir kurar.

Bu aşamalar birbirinden bağımsız mı?

Hayır. Her halka bir öncekine bağlıdır: denetimli serbestliğin ön şartı açık kurumda bulunmak, açık kuruma ayrılmanın ön şartı ise iyi hâldir.

Cezaevine hiç girmeden denetimli serbestlikten yararlanabilir miyim?

Hayır. Ceza miktarı ne olursa olsun, iyi hâlli olup olmadığının tespiti için hükümlünün kuruma girmesi gerekir.

Denetimli serbestliğin kanuni dayanağı nedir?

5275 sayılı Kanunun 105/A maddesidir.

105/A’nın aradığı şartlar nelerdir?

Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitim evinde bulunmak, koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalmış olmak, iyi hâlli olmak ve talepte bulunmak.

Kararı kim verir?

Ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi.

Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanır mı?

Hayır. Madde “talebi hâlinde” demektedir; hükümlünün talebi şarttır. Ayrıca hüküm “karar verilir” değil “karar verilebilir” biçimindedir.

Bir yıllık süre herkes için aynı mı?

Hayır. 0-6 yaş arası çocuğu bulunan kadın hükümlüler için iki yıl; ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle tek başına yaşamını sürdüremeyen hükümlüler için üç yıl uygulanır.

Bu özel hâller nasıl belgelenir?

Adlî Tıp Kurumu raporu veya tam teşekküllü devlet hastanelerinin raporlarıyla.

2025’te ne değişti?

4/6/2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle m.105/A’nın birinci fıkrasına şu cümle eklendi: hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir.

Bu düzenlemenin amacı neydi?

“Girdi-çıktı” olarak adlandırılan uygulamanın kural olarak kaldırılması.

Onda bir kuralı herkese uygulanır mı?

Hayır. 7550 sayılı Kanunla eklenen geçici 11 inci madde uyarınca bu düzenleme, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz.

Yani tarih neden bu kadar önemli?

Belirleyici olan hüküm tarihi değil suç tarihidir. 4/6/2025 öncesi suçlarda onda bir şartı aranmaz; sonrasında aranır.

Aynı cezayı alan iki kişi neden farklı tarihte çıkıyor?

Suç tarihleri farklı olduğu için. Suç tarihi, hangi infaz rejiminin ve hangi geçici maddenin uygulanacağını belirler.

31/7/2023 ve öncesi suçlar için özel bir rejim var mı?

Evet. Geçici madde 10, 24/12/2025 tarihinde kabul edilen ve 25/12/2025 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan 7571 sayılı Kanunun 27 nci maddesiyle değiştirilmiştir.

Bu rejim ne öngörüyor?

İstisna suçlar hariç olmak üzere, toplam hapis cezası 10 yıldan az olanlar bir ayını, 10 yıl veya daha fazla olanlar üç ayını kapalı kurumda geçirmişse ve açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalmışsa açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir.

Denetimli serbestliğe etkisi nedir?

Bu hükümlüler ile 31/7/2023 ve öncesi suçlardan açık kurumda bulunanlar, talepleri hâlinde ve en az üç ay açık kurumda kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılır.

İstisna suçlar bu rejime dahil mi?

Hayır. İstisna suçlar bu rejimin dışındadır; bu nedenle dosya bazında suç türü kontrolü gerekir.

İyi hâli kim değerlendirir?

İdare ve gözlem kurulu değerlendirir; ceza infaz kurumu idaresince değerlendirme raporu hazırlanır ve infaz hâkimi karar verir.

İyi hâl neden bu kadar önemli?

Zincirin iki halkası birden buna bağlıdır: hem açık kuruma ayrılma hem de denetimli serbestlik.

Disiplin cezası tahliye tarihimi etkiler mi?

Evet. Disiplin cezaları yalnızca kurum içi bir yaptırım değildir; iyi hâl değerlendirmesi üzerinden doğrudan infaz takvimini etkiler.

Değerlendirmede neler dikkate alınır?

Disiplin durumu, iyileştirme programlarına katılım, eğitim ve kurs faaliyetleri, çalışma durumu, kurum düzenine uyum ve risk değerlendirmesi.

Kurum dışında çalışmanın infaza etkisi var mı?

Evet. Açık kurumda bulunan hükümlüler, kurum görevlilerinin denetiminde kamu kurum ve kuruluşlarının iş alanlarında, geceleyin bu kurum ve kuruluşlarca barındırılmak suretiyle çalıştırılabilir.

Bu sürenin sonucu nedir?

Bu şekilde çalıştırılan süre, azami süre sınırına bakılmaksızın 105/A uyarınca denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infaz edilecek süreye ilave edilir.

“Azami süre sınırına bakılmaksızın” ne demek?

Bu yolla kazanılan süre, denetimli serbestlik için öngörülen üst sınırdan bağımsızdır. Hükmün gücü buradadır.

Bu kapsamda çalışanların sigortası olur mu?

Sosyal güvenlik hükümleri uygulanır ve prim ödeme yükümlülüğü hükümlünün çalıştırıldığı kurum ve kuruluşlar tarafından yerine getirilir.

Kimler denetimli serbestlikten yararlanamaz?

Henüz kuruma girmemiş olanlar, denetimli serbestlik sürecinde yeni bir kasıtlı suç işleyenler ve kural olarak açık kuruma ayrılamamış olanlar. Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen hâller için Kanunda ayrı bir rejim öngörülmüştür.

Açık kuruma ayrılmayı hak ettim ama ayrılamadım, ne olur?

Açık kuruma ayrılmayı hak ettiği hâlde kendi iradesi dışındaki bir nedenle ayrılamayan hükümlüler bakımından Kanun ayrı bir düzenleme içerir.

Süre hesabımda hata olduğunu düşünüyorum, ne yapmalıyım?

Müddetnameyi isteyerek inceleyin ve hata gördüğünüzde infaz hâkimliğine başvurun. Hesap ayrıntısı için infaz süresi hesaplama incelememize bakabilirsiniz.

Hangi belgeleri takip etmeliyim?

Müddetname, açık kuruma ayrılma tarihi, yazılı talep dilekçesi, değerlendirme raporu ve disiplin kayıtları.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.