Adli Sicil ile GBT Farkı: Hangisinde Ne Görünür, Kayıtlar Nasıl Silinir?

Adli sicil (sabıka) kaydında yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetler yer alır; gözaltı, ifade, devam eden dava ve beraat sabıkaya işlemez. GBT ise kolluğun bilgi sistemidir: yakalama, gözaltı ve işlem geçmişi burada iz bırakabilir. Sabıka, infaz ve sürelerle silinir; GBT’deki hatalı-güncelliğini yitirmiş kayıtlar için düzeltme talep edilir.

İki Farklı Kayıt Sistemi

Adli sicil ile GBT sık karıştırılır; oysa farklı kurumlar tarafından, farklı amaçlarla tutulan iki ayrı sistemdir.

Dördüncü satır en sık merak edilen konudur: hakkınızda devam eden bir soruşturma bulunması adli sicile işlenmez — sabıka kaydı yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetleri gösterir. Bu nedenle soruşturma aşamasındaki bir dosya sabıka kaydında görünmez. Üçüncü satır ise GBT’nin işlevini açıklar; bu sistem geçmişi değil, güncel durumu — hakkınızda yakalama kararı olup olmadığını — gösterir.

Adli Sicil, Arşiv Kaydı ve Silinme

Kayıt iki aşamalıdır: önce adli sicile işlenir, koşullar gerçekleştiğinde silinip arşiv kaydına alınır ve nihayet arşivden de silinir.

Beşinci satır süreci ciddi biçimde kısaltan bir imkândır: memnu hakların iadesi kararı alınması hâlinde arşiv kaydı çok daha kısa sürede silinir. Bu karar için cezanın infazının tamamlanmış olması ve kanunda öngörülen sürenin geçmesi gerekir; başvuru hükmü veren mahkemeye yapılır. Yedinci satır ise en hızlı yoldur; fiil kanunla suç olmaktan çıkarılmışsa kayıtlar talep aranmaksızın tamamen silinir. Süreler için adli sicil arşiv kaydı nasıl silinir: süreler rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi Kayıt Nerede Görünür?

İş başvurusu, memuriyet veya ruhsat işlemlerinde hangi kaydın sorgulandığı sonucu belirler.

Birinci ve ikinci satırlar arasındaki fark iş hayatında belirleyicidir: özel sektör işverenleri kural olarak yalnızca adli sicil kaydını görebilir; arşiv kaydı memuriyet ve belirli kamu işlemlerinde sorgulanır. Bu nedenle arşive alınmış bir kayıt, özel sektör başvurularında görünmez. Sekizinci satır ise soruşturma aşamasındaki dosyalar içindir; hakkınızda soruşturma bulunup bulunmadığını öğrenmek için sabıka kaydı değil, UYAP sorgusu yapılmalıdır. Ayrıntı için hakkımda soruşturma olduğunu nasıl öğrenirim rehberimize bakabilirsiniz.

İfade ve savunma rehberlerimiz: ifadeye çağrıldım, haklarım · emniyette ve savcılıkta ifade · ilk ifadenin önemi · müdafi ve zorunlu müdafilik · beden muayenesi ve DNA · adli sicil ile GBT farkı

Özetle: İki Sistem, İki Farklı Soru

Adli sicil ile GBT farklı sorulara cevap verir. Adli sicil geçmişi gösterir — kesinleşmiş mahkûmiyetleri kaydeder ve Adalet Bakanlığı tarafından tutulur. GBT ise güncel durumu gösterir — hakkınızda yakalama kararı veya arama kaydı bulunup bulunmadığını ortaya koyar ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından tutulur.

En sık merak edilen konu şudur: devam eden bir soruşturma adli sicile işlenmez. Sabıka kaydı yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetleri gösterir; beraat, takipsizlik ve düşme kararları hiç kaydedilmez. Hakkınızda soruşturma bulunup bulunmadığını öğrenmek için sabıka kaydı değil UYAP sorgusu yapılmalıdır.

Kayıt iki aşamalı seyreder: mahkûmiyet önce adli sicile işlenir, cezanın infazı tamamlandığında adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır ve kanunda öngörülen süreler dolduğunda arşivden de silinir. Memnu hakların iadesi kararı alınması hâlinde bu süre belirgin biçimde kısalır.

Görünürlük bakımından fark önemlidir: özel sektör işverenleri kural olarak yalnızca adli sicil kaydını görebilir; arşiv kaydı memuriyet ve belirli kamu işlemlerinde sorgulanır. Fiil kanunla suç olmaktan çıkarılmışsa kayıtlar talep aranmaksızın tamamen silinir.

Kaydınızı Nasıl Kontrol Edersiniz?

Hangi bilginin nereden alınacağı, aranan cevaba göre değişir.

Üçüncü satır en sık karıştırılan noktadır: hakkınızda devam eden bir soruşturma bulunup bulunmadığı sabıka kaydından öğrenilemez; bunun için UYAP dosya sorgusu yapılması gerekir. Yedinci satır ise arşiv kaydının silinmesini hızlandıran yoldur; memnu hakların iadesi talebi, hükmü veren mahkemeye dilekçeyle yapılır. Ayrıntı için memnu hakların iadesi rehberimize bakabilirsiniz.

Uyarı: Adli sicil belgesi talep edilirken hangi amaçla kullanılacağının belirtilmesi gerekir; belge, talep edilen amaca göre farklı kapsamda düzenlenir. Örneğin memuriyet başvurusu için istenen belge arşiv kaydını da içerirken, özel sektör başvurusu için düzenlenen belge yalnızca adli sicil kaydını gösterir. Bu nedenle belge alınırken kullanım amacının doğru bildirilmesi önemlidir.

Kayıt sorgulama ve silme süreçleri kişiye ve dosyaya göre farklılık gösterebileceğinden, tereddüt hâlinde adliyeden veya bir avukattan bilgi alınması yerinde olur.

İki Ayrı Sistem, Bir Büyük Karışıklık

“Sabıkam çıkar mı?” sorusunun doğru cevabı, hangi sistemden bahsedildiğine bağlıdır — çünkü Türkiye’de kişinin adli geçmişini tutan iki ayrı yapı vardır: Adalet Bakanlığı’nın tuttuğu adli sicil (halk dilinde sabıka) ve kolluğun kendi operasyonel sistemi olan GBT (Genel Bilgi Toplama). İş başvurusunda istenen belge ile yol kontrolünde polisin ekrandan baktığı kayıt aynı şey değildir; iki sistemin içeriği, sorgulayanı ve silinme yolları birbirinden tamamen farklıdır.

Adli Sicil: Yalnızca Kesinleşmiş Mahkûmiyetler

Adli sicile yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyet kararları işlenir. Bunun aynası şudur: hakkınızda soruşturma açılması, gözaltına alınmanız, ifade vermeniz, davanın sürüyor olması, beraat, düşme ve takipsizlik kararları sabıka kaydı oluşturmaz. HAGB’de denetim süresi sorunsuz biterse dava düşer ve kişi mahkûm olmamış sayılır; HAGB kararları adli sicilin ayrı bir bölümünde tutulur ve ancak bu amaçla sorgulanabilir. e-Devlet’ten alınan adli sicil belgesi güncel durumu gösterir; belgenin “adli sicil kaydı” ve “arşiv kaydı” bölümlerini ayırt etmek gerekir.

Arşiv Kaydı: Silinen Sabıkanın İkinci Katmanı

Cezanın infaz edilmesiyle mahkûmiyet, adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır; arşiv de süresiz değildir — koşullara göre beş, on beş veya otuz yıllık sürelerin sonunda tamamen silinir. Arşiv kaydı günlük hayatta çoğu işlemde görünmez; ancak belirli kamu görevleri ve güvenlik değerlendirmelerinde sorgulanabilir. Sürelerin nasıl hesaplandığını ve arşiv silme başvurusunu, arşiv kaydının silinmesi rehberimizde adım adım anlattık.

GBT: Kolluğun Operasyon Ekranı

GBT; polis ve jandarmanın görev sırasında kullandığı bilgi sistemidir ve mantığı sabıkadan farklıdır: amaç geçmişi belgelemek değil, o an operasyonel bilgi vermektir. Bu ekranda; hakkında yakalama-arama kaydı bulunanlar, bazı işlem geçmişleri (gözaltı, ifade işlemleri) ve tedbir bilgileri görünebilir. Kritik farklar: GBT’yi vatandaş e-Devlet’ten göremez; sorgu kolluk tarafından yapılır. GBT’de bir kaydın görünmesi suçluluk anlamına gelmez; ama yol kontrolünde “işlem geçmişi var” uyarısı, pratikte fazladan soru ve zaman demektir. En yakıcı senaryo, güncellenmemiş kayıtlardır: infazı bitmiş yakalamalar, düşmüş dosyalardan kalan izler sistemde unutulabilir ve kişiyi yıllar sonra havalimanında durdurabilir.

Kim Neyi Sorgulayabilir?

Adli sicil belgesini kişi kendisi e-Devlet’ten alır; işverenler ancak kişinin verdiği belgeyi görebilir, kurumlar kanuni yetkiyle sorgular. Arşiv kaydı, yalnızca kanunun saydığı kurum ve amaçlarla sorgulanabilir. GBT ise kolluk içi bir sistemdir; özel kişilerin ve işverenlerin GBT’ye erişimi yoktur. Bu tablo, işe girişte yaşanan karışıklığı da çözer: güvenlik soruşturması yapılan kadrolarda kurumlar, sicil-arşiv ve kolluk kayıtlarına kanuni çerçevede bakabilir; sıradan özel sektör işlerinde ise yalnızca sizin sunduğunuz adli sicil belgesi vardır.

Silme ve Düzeltme: Doğru Kapılar

Adli sicil yönünden mekanizma kanunidir: infazla sicilden arşive geçiş kendiliğinden işler; aksayan kayıtlar için Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’ne başvurulur, arşiv süresi dolanlar için silme talebi yapılır. GBT yönünden yol farklıdır: hatalı, mükerrer veya güncelliğini yitirmiş kayıtların düzeltilmesi; ilgili kolluk birimine ve gerektiğinde kaydın kaynağı olan adli merciye başvuruyla istenir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı, bu taleplerin hukuki zeminini güçlendirir: işlenme amacı ortadan kalkan kaydın düzeltilmesini-silinmesini isteme hakkı vardır; reddedilen başvurular için yargı yolu açıktır. Pratik özet: sabıka için takvimi kanun işletir, GBT için düğmeye sizin basmanız gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gözaltına alındım, sabıkam oluştu mu?

Hayır; adli sicile yalnızca kesinleşmiş mahkûmiyetler işlenir. Gözaltı, ifade, süren dava ve beraat sabıka kaydı oluşturmaz.

Sabıkam temiz ama GBT’de kayıt çıkıyor, neden?

GBT kolluğun işlem sistemidir; yakalama ve işlem geçmişi orada iz bırakabilir. Güncelliğini yitirmiş kayıtların düzeltilmesi ayrıca talep edilmelidir.

İşveren GBT kaydımı görebilir mi?

Hayır; GBT kolluk içi bir sistemdir. İşveren ancak sizin sunduğunuz adli sicil belgesini görür; kanuni güvenlik soruşturması yapılan kadrolar ayrıdır.

Adli sicil kaydı nasıl silinir?

Cezanın infazıyla mahkûmiyet arşive alınır; arşiv de beş, on beş veya otuz yıllık sürelerin sonunda silinir, aksayan kayıtlar için Genel Müdürlüğe başvurulur.

GBT’deki eski yakalama kaydı beni durdurur mu?

Güncellenmemiş kayıtlar yol kontrollerinde sorun çıkarabilir; kaydın kaynağı merciden ve kolluktan düzeltme-silme talep edilmeli, ret hâlinde yargı yoluna gidilmelidir.