Tahliye Sonrası Adli Sicil ve İş Hayatı: Sabıka Kaydı İşe Girmeye Engel mi?

Tahliye, sabıka kaydını silmez; onu yalnızca yer değiştirir. 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu uyarınca infaz tamamlandığında kayıt adlî sicilden silinerek arşive alınır. Arşivden tamamen silinmesi ise ayrı sürelere ve çoğu zaman ayrı bir mahkeme kararına bağlıdır.

İkinci satır çoğu kişinin “silindi” sandığı aşamadır; oysa kayıt durmaktadır, yalnızca farklı bir bölümde tutulur.

1) Kanunun Kapsamı (m.1)

Bu Kanun, kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine mahkûmiyete ilişkin bilgilerin otomatik işleme tâbi bir sistem kullanılarak toplanmasına, sınıflandırılmasına, değerlendirilmesine, muhafaza edilmesine ve gerektiğinde en seri ve sağlıklı biçimde ilgililere bildirilmesine dair usul ve esasları belirler.

Birinci satır bir eşiktir: kesinleşmemiş bir hüküm adlî sicile işlenmez.

Bu nedenle devam eden yargılamalar, adlî sicil belgesinde yer almaz. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının kaydı için HAGB (CMK m.231) incelememize bakabilirsiniz.

2) Adlî Sicilden Arşive Geçiş (m.9)

Kayıt, dört hâlden birinin gerçekleşmesiyle adlî sicilden silinip arşive alınır.

Bu işlem Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce yapılır ve kayıt arşiv kaydına alınır.

Birinci bent en yaygın hâldir: hapis cezasında bihakkın tahliye, adlî para cezasında ödeme veya infaz.

Denetim süresi ve koşullu salıverilme

Birinci satır çok önemlidir: koşullu salıverilme cezanın bitmesi değildir, bu nedenle arşive alma da henüz gerçekleşmez.

Arşive alma tarihi, denetim süresinin sona ermesine bağlıdır. Hesap için infaz süresi hesaplama incelememize bakabilirsiniz.

3) Arşiv Kaydının Silinmesi (m.12)

Bu, yazının merkezindeki maddedir ve üç ayrı süre öngörür.

Arşiv bilgileri; a) İlgilinin ölümü üzerine, b) Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren; 1. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl geçmesiyle, 2. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşulu aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle, c) Diğer mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle, tamamen silinir.

İkinci ve üçüncü satır aynı mahkûmiyet türüne iki farklı yol sunar: mahkeme kararı alınırsa süre yarı yarıya kısalır.

Birinci satır ise en hızlı yoldur ve ayrı bir karar gerektirmez.

Sürenin başlangıcı

Üç bentte de süre, mahkûmiyet tarihinden değil “kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten” itibaren işler.

Üçüncü satır özellikle yanıltıcıdır: koşullu salıverilme ile tahliye olunmuşsa, süre denetim süresi bitmeden başlamaz.

Hangi mahkûmiyet “hak yoksunluğuna neden olan” sayılır?

Üçüncü satır kritiktir: madde “Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda” demektedir.

Yani TCK m.53‘ten doğan hak yoksunlukları bu bendin kapsamında değildir; onların rejimi ayrıdır.

4) Suç Olmaktan Çıkarma (m.12/2)

Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması hâlinde, bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adlî sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen silinir.

Üçüncü satır bu fıkrayı diğerlerinden ayırır: burada başvuru gerekmez, silme resen yapılır.

Buna karşılık uygulamada kaydın durduğu görülüyorsa, düzeltme talebi ile gündeme getirilmelidir.

5) Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi (m.13/A)

Bu karar, hem hak yoksunluklarını gideren hem de arşiv süresini otuz yıldan on beş yıla indiren anahtardır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir.

İkinci satır kapsamı belirler: bu yol, TCK m.53‘teki yoksunluklar için değil, diğer kanunlardaki engeller için öngörülmüştür.

Üçüncü satır ise iki fıkrayı dışarıda bırakır; bu fıkralardaki yoksunluklar bakımından madde uygulanmaz.

İki şart

Birinci bentte süre infazın tamamlandığı tarihten işler; tahliye tarihinden değil.

İkinci bent iki ayrı unsur içerir: yeni suç işlememek ve ayrıca mahkemede kanaat oluşması. İlki objektif, ikincisi değerlendirmeye tabidir.

İnfaz başka bir nedenle sona ermişse

Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması hâlinde, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

İkinci satır uzun cezalarda belirleyicidir: beş yıllık süre yeterli olmayabilir.

Örneğin dört yıl hapis cezasında hesap yedi yıla ulaşır ve beş yıllık süre uygulanmaz.

6) Başvuru Usulü

Üçüncü satır pratik bir kolaylık sağlar: başvuru, hükmü veren mahkemenin bulunduğu şehre gitmeden ikamet yerinde yapılabilir.

İkinci satır ise resen işlem yapılmadığını gösterir: karar talep olmadan verilmez.

Kanun yolu ve masraf

Üçüncü satır önemlidir: karar kaydı silmez, arşive işlenir.

Silinme, ancak on beş yıllık sürenin dolmasıyla gerçekleşir.

7) Silme Kararını Kim Verir? (m.14)

Adlî sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesiyle ilgili kararları almak ve kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile üç hâkimden oluşan bir kurul oluşturulur.

Bu yapı, silme işleminin idarî bir tasarruf değil hâkimlerden oluşan bir kurul kararı olduğunu gösterir.

Silme talebi, Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne şahsen veya vekil aracılığıyla verilecek dilekçe ile yapılır.

8) Kayıtların Gizliliği

Bu bilgiler, görevlilerce açıklanamaz ve bu Kanun hükümlerine göre verilen kişi, kurum ve kuruluşlarca veriliş amacı dışında kullanılamaz.

İkinci satır iş hayatı bakımından doğrudan sonuç doğurur: belge hangi amaçla istendiyse yalnızca o amaçla kullanılabilir.

Kanun ayrıca, bilgilerin kullanılış amacı belirtilmek suretiyle istenmesi esasını benimsemiştir.

Kişisel veri boyutu

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirlerine ilişkin verileri özel nitelikli kişisel veriler arasında saymıştır.

Bu nitelendirme, işlenme şartlarını ağırlaştırır ve işverenin bu belgeyi isteme ve saklama pratiğini doğrudan etkiler. Ayrıntı için işyerinde kişisel verilerin korunması incelememize bakabilirsiniz.

9) Kendi Kaydını Sorgulama

Gerçek kişiler de kendileriyle ilgili adlî sicil ve arşiv kayıtlarını, Adalet Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde ve güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak sorgulayabilir, sonucu fiziki veya elektronik ortamda merciine verebilirler.

Bu hüküm, başvuru öncesinde kendi durumunu kontrol etme imkânı verir.

Arşiv kaydının görünüp görünmediği, hangi belgenin talep edildiğine göre değişir; bu nedenle sorgulamada doğru tür seçilmelidir.

10) İkinci Rejim: TCK m.53 Hak Yoksunlukları

Adlî sicil kaydı bir bilgi sorunudur; hak yoksunluğu ise ayrı bir hukuki sonuçtur. İkisi karıştırılmamalıdır.

Üçüncü satırdaki yoksunluklar, 5352 m.13/A ile giderilebilir.

İkinci satırdakiler ise farklı bir mantıkla işler ve çoğu hâlde kendiliğinden sona erer.

TCK m.53’te sayılan yoksunluklar

Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak bazı hak ve yetkilerden yoksun bırakılır.

Birinci bent kasten işlenen suçlara özgüdür; taksirli suçlarda bu fıkra uygulanmaz.

Beşinci bent iş hayatı bakımından en geniş sonucu doğurur ve ruhsata tabi mesleklerde doğrudan etkilidir.

Bu yoksunluklar ne zaman biter?

Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.

İkinci satır çok önemlidir: TCK m.53‘ten doğan yoksunluklar için ayrıca mahkeme kararı gerekmez.

Bu nedenle memnu hakların iadesi, bu fıkra kapsamındaki yoksunluklar için değil, diğer kanunlardaki engeller için gerekir.

İstisnalar

İkinci satır çocuklar bakımından mutlak bir güvencedir.

Dördüncü satır ise takdirî bir imkândır ve hüküm aşamasında talep edilmelidir.

11) Neden m.53/5 ve m.53/6 Saklı Tutulmuş?

5352 m.13/A, memnu hakların iadesini düzenlerken TCK m.53’ün beşinci ve altıncı fıkralarını saklı tutmuştur. Bunun sebebi, bu iki fıkranın infazdan sonra işleyen yasaklar öngörmesidir.

İkinci satırdaki yasak, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bir süre için uygulanır ve cezanın infazından sonra işlemek üzere hükmedilir.

Üçüncü satır ise belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan doğan taksirli suçlarda gündeme gelir; süre üç aydan az ve üç yıldan fazla olamaz.

Bu iki fıkra ayrı birer güvenlik tedbiri niteliğinde olduğundan, memnu hakların iadesiyle ortadan kaldırılmaz.

12) İşe Girişte Sabıka Sorgusu

Belge talebi her işte aynı anlama gelmez; üç ayrı durum vardır.

Üçüncü satır en tartışmalı olanıdır: kanunda öngörülmeyen bir belge talebinin hukuki dayanağı sorgulanabilir.

Bu noktada 6698 sayılı Kanunun özel nitelikli kişisel verilere ilişkin rejimi devreye girer.

İşverenin sınırları

İkinci satır, belgenin işe alım dışında başka amaçlarla kullanılmasını engeller.

Dördüncü satır ise saklama süresi ve güvenlik tedbirleri bakımından ayrı yükümlülükler doğurur.

13) Hangi Belge Talep Edilmeli?

Birinci satır, infazını tamamlamış kişi için temiz görünür.

İkinci satır ise arşiv kaydını da gösterdiğinden, yalnızca mevzuatın açıkça aradığı hâllerde talep edilebilir.

Bu ayrım, başvuru öncesinde hangi belgenin istendiğinin sorulmasını gerektirir.

14) Süre Hesabı: Üç Örnek Kurgu

Üç satırda da başlangıç aynıdır; değişen yalnızca süredir.

İkinci ve üçüncü satır arasındaki on beş yıllık fark, memnu hakların iadesi kararının pratik değerini gösterir.

Koşullu salıverilme hâlinde hesap

Birinci satır en sık yapılan hesap hatasının kaynağıdır.

Dördüncü satır ise gerçek başlangıcı gösterir ve müddetnameden doğrulanmalıdır.

15) Kayıt Hatalı veya Silinmesi Gerekirken Duruyorsa

Dördüncü adımda muhatap Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüdür ve başvuru şahsen ya da vekil aracılığıyla yapılabilir.

İkinci adım özellikle önemlidir: fiil kanunla suç olmaktan çıkarılmışsa, kayıt talep aranmaksızın silinmeliydi.

Eklenecek belgeler

• Kesinleşme şerhli karar,
• Müddetname,
• Tahliye belgesi,
• Denetim süresinin bittiğine dair belge,
• Varsa memnu hakların iadesi kararı,
• Kimlik ve vekâletname.

Dördüncü madde koşullu salıverilme ile tahliye olanlar için belirleyicidir; arşive alınma tarihini bu belge gösterir.

16) Mevzuat Haritası

Dördüncü ve altıncı satır birlikte okunmalıdır: memnu hakların iadesi TCK dışındaki yoksunluklar içindir.

Sekizinci satır ise tüm hesabın başlangıç tarihini veren mevzuattır.

Tek cümlelik özet

Tahliye kaydı silmez, arşive taşır; arşivden silinme ise beş, on beş veya otuz yıla bağlıdır.

Bu süreyi kısaltan tek araç yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıdır ve bu karar, infazın tamamlanmasından üç yıl sonra talep edilebilir.

17) İş İlişkisi Kurulduktan Sonra Ortaya Çıkarsa

Kayıt, işe alımdan sonra öğrenildiğinde ayrı bir tartışma doğar.

İkinci satır bu yazının pratik sonucudur: arşive alınmış bir kayıt standart belgede görünmediğinden, işçinin gizleme iddiasıyla karşılaşması yerinde değildir.

Dördüncü satırda ise 4857 sayılı İş Kanunu devreye girer.

Yanıltma hâli

İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı hâlde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.

İkinci satır bir sınırdır: her bilgi değil, sözleşmenin esaslı noktası olan bir vasıf aranır.

Dolayısıyla mahkûmiyetin, yapılacak iş bakımından esaslı bir nitelik oluşturup oluşturmadığı somut olayda değerlendirilir.

Denge nasıl kurulur?

• İşveren belgeyi hangi amaçla istedi,
• Kanun bu işte belge şart koşuyor mu,
• İşçi hangi belgeyi sundu,
• Sunulan belge doğru mu,
• Mahkûmiyet esaslı nitelik mi,
• Belge amacına uygun mu kullanıldı.

Dördüncü madde belirleyicidir: mevzuata uygun düzenlenmiş bir belgeyi sunmak, yanıltma oluşturmaz.

Altıncı madde ise işveren tarafındaki yükümlülüğü hatırlatır ve amaç dışı kullanım yasağına dayanır.

18) Kapanış

Dördüncü satır bu yazının en yüksek getirili adımıdır: üç yıllık süre dolduğunda talep edilmeyen bir karar, arşiv süresini on beş yıl uzatır.

Birinci satır ise en sık yapılan hatadır ve koşullu salıverilme ile tahliye olan herkesi ilgilendirir.

Tek cümlelik özet

Adlî sicilde üç tarih belirleyicidir: infazın tamamlandığı, arşive alındığı ve silineceği tarih.

Üçü de 5352 sayılı Kanundan okunur; hiçbiri tahliye gününe göre hesaplanmaz.

19) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Tahliyeyi silme sanmak. Kayıt arşive alınır.
• Süreyi hüküm tarihinden saymak. Arşive alınma tarihi esastır.
• Koşullu salıverilmeyi infazın bitmesi sanmak. Denetim süresi sürer.
• Beş yılı her mahkûmiyete uygulamak. Üç ayrı süre vardır.
• Memnu hakların iadesini beklemeden başvurmak. Üç yıl gerekir.
• Kararın kaydı sildiğini sanmak. Arşive işlenir.
• Uzun cezada beş yılı yeterli görmek. Ceza artı üç yıl kuralı vardır.
• Amaç dışı kullanıma itiraz etmemek. Kanunda yasaktır.

20) Kontrol Listesi

• Kendi kaydınızı sorgulayın.
• İnfazın bittiği tarihi belirleyin.
• Denetim süresini kontrol edin.
• Mahkûmiyetin hak yoksunluğu doğurup doğurmadığını saptayın.
• Hangi süreye tabi olduğunuzu belirleyin.
• Gerekiyorsa memnu hakların iadesi talep edin.
• Süre dolduysa silme başvurusu yapın.
• Belgeyi amacına uygun kullandırın.

İlgili incelemelerimiz: infaz süresi hesaplama, koşullu salıverilme (5275 m.107) ve işyerinde kişisel verilerin korunması.

Sıkça Sorulan Sorular

Tahliye olunca sabıka kaydım silinir mi?

Tam olarak silinmez. 5352 sayılı Adlî Sicil Kanunu uyarınca infaz tamamlandığında kayıt adlî sicilden silinerek arşive alınır; standart adlî sicil belgesinde görünmez ancak arşivde durmaya devam eder.

Kanun neyi kapsıyor?

m.1 uyarınca kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerine mahkûmiyete ilişkin bilgileri.

Devam eden davam kayda geçer mi?

Hayır. Kanun kesinleşmiş mahkûmiyetleri esas alır; devam eden yargılamalar adlî sicil belgesinde yer almaz.

Kayıt hangi hâllerde arşive alınır?

Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâlinde.

Bu işlemi kim yapar?

Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü.

Koşullu salıverilme infazın tamamlanması sayılır mı?

Hayır. Koşullu salıverilme cezanın bitmesi değildir; denetim süresi sürer ve arşive alma bu süre sona erdiğinde gerçekleşir.

Arşiv kaydı ne zaman tamamen silinir?

m.12 üç ayrı süre öngörür: diğer mahkûmiyetlerde beş yıl, hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıl.

Ölüm hâlinde ne olur?

Arşiv bilgileri ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.

Mahkeme kararı almak neden önemli?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınırsa süre otuz yıldan on beş yıla iner.

Süre ne zaman başlar?

Mahkûmiyet veya tahliye tarihinden değil, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren.

Hangi mahkûmiyet hak yoksunluğuna neden olan sayılır?

Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler.

TCK m.53’teki yoksunluklar bu kapsamda mı?

Hayır. Madde açıkça “Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda” demektedir.

Fiil suç olmaktan çıkarılırsa ne olur?

m.12/2 uyarınca bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adlî sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir.

Bunun için başvuru gerekiyor mu?

Hayır, madde “talep aranmaksızın” der; silme resen yapılır. Kayıt yine de duruyorsa düzeltme talebiyle gündeme getirilmelidir.

Yasaklanmış hakların geri verilmesi nedir?

m.13/A uyarınca, Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için başvurulan yoldur.

Şartları nelerdir?

Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık sürenin geçmiş olması ve kişinin bu sürede yeni bir suç işlememiş olup hayatını iyi hâlli sürdürdüğü hususunda mahkemede kanaat oluşması.

Üç yıl ne zaman başlar?

İnfazın tamamlandığı tarihten itibaren; tahliye tarihinden değil.

İkinci şart objektif mi?

Kısmen. Yeni suç işlememek objektif bir ölçüttür; ancak ayrıca mahkemede kanaat oluşması aranır ve bu değerlendirmeye tabidir.

İnfaz başka bir nedenle sona ermişse?

Genel af veya etkin pişmanlık dışında bir hukukî nedenle son verilmişse, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir.

Bu beş yıl her zaman yeterli mi?

Hayır. Bu süre, kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

Örnek verir misiniz?

Dört yıl hapis cezasında hesap yedi yıla ulaşır ve beş yıllık süre uygulanmaz.

Kimler başvurabilir?

Hükümlü veya vekili.

Hangi mahkemeye başvurulur?

Hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye.

Karara itiraz edilebilir mi?

Hükümle ilgili olarak Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen kanun yoluna başvurulabilir.

Masrafları kim karşılar?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna başvurulması nedeniyle oluşan bütün masraflar hükümlü tarafından karşılanır.

Karar kaydı siler mi?

Hayır. Karar kesinleştiğinde adlî sicil arşivine kaydedilir; silinme ancak on beş yıllık sürenin dolmasıyla gerçekleşir.

Silme kararını kim verir?

m.14 uyarınca Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün teklifi ve Bakan onayı ile oluşturulan üç hâkimden oluşan bir kurul.

Silme talebi nereye yapılır?

Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne şahsen veya vekil aracılığıyla verilecek dilekçe ile.

İşveren kaydımı istediği gibi kullanabilir mi?

Hayır. Kanun, bilgilerin görevlilerce açıklanamayacağını ve bilgiyi alan kişi, kurum ve kuruluşlarca veriliş amacı dışında kullanılamayacağını düzenlemiştir.

Kendi kaydımı sorgulayabilir miyim?

Evet. Gerçek kişiler kendileriyle ilgili adlî sicil ve arşiv kayıtlarını, güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak sorgulayabilir ve sonucu fiziki veya elektronik ortamda merciine verebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.