Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye) Nedir? 2026 Oranları, Şartları ve Hesabı

Koşullu salıverilme, 5275 sayılı Kanunun 107 nci maddesinde düzenlenmiştir. Madde yalnızca oranları değil; denetim süresini, yükümlülükleri ve kararın geri alınmasını da düzenler.

Bu yazı maddeyi fıkra fıkra ele alır. Hesap aracı için infaz süresi hesaplama, örnek hesaplar için denetimli serbestlik hesabı incelemelerimize bakabilirsiniz.

1) Temel Şart: İyi Hâl (m.107/1)

Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

Üçüncü satır usulî bir güvencedir: iyi hâl tek kişinin takdiriyle değil, kurul kararıyla saptanır.

Değerlendirmede kurum düzen ve güvenliğine ilişkin kurallara uyum ile iyileştirme programlarına katılım esas alınır.

2) Oranlar ve Süreler (m.107/2)

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.

Üçüncü satırdaki oran, 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 48 inci maddesiyle bugünkü hâlini almıştır.

Bu oran genel kuraldır; aynı fıkraya eklenen cümlelerle önemli bir istisna grubu getirilmiştir.

3) Üçte İki Orana Tabi Suçlar (m.107/2)

Fıkraya 7242 sayılı Kanunla eklenen cümlelerde sayılan hâllerde oran üçte ikidir.

Bu tablo okunurken iki ayrıntı atlanmamalıdır.

Birincisi: (d) bendinde parantez içi istisnalar vardır. Cinsel saldırı suçunda ikinci fıkra, reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda ikinci ve üçüncü fıkralar bu bendin dışındadır; bunlar Kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

İkincisi: (e) ve (g) bentleri yalnızca çocuklar bakımındandır. Aynı suçlar erişkinler bakımından farklı hükümlere tabidir.

Ayrıca sayılanlar

Aynı fıkrada, suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar ve 2937 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar da anılmıştır.

4) Daha Yüksek Oranlar

Üçüncü satır, (d) bendindeki parantez içi istisnaların nedenini de açıklar: o fıkralar için Kanun ayrı bir rejim öngörmüştür.

Bu nedenle dosyada hangi fıkradan hüküm kurulduğu, oranı doğrudan belirler.

5) Onbeş Yaş Kuralı (m.107/4)

Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

Bu kural yalnızca hesaplamaya ilişkindir ve oranı değiştirmez.

6) En Çok Yanlış Bilinen: Denetim Süresi

İkinci satır önemli bir sınırdır: denetim süresi, cezanın bihakkın bitiş tarihini aşamaz.

Bu nedenle koşullu salıverilme, cezanın sona ermesi değil; kalan sürenin denetim altında geçirilmesidir.

7) Denetim Süresindeki Yükümlülükler

Beşinci satır 7242 sayılı Kanunla eklenmiştir ve süresi iki yılla sınırlıdır.

Hâkimin takdir yetkisi

Hâkim, hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını dikkate alarak; denetim süresinin denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlenmeden geçirilmesine karar verebilir.

Aynı şekilde, uygulanan tedbiri veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırma yetkisine de sahiptir.

Bu, denetim süresinin her hâlde yükümlülüklü geçeceği yönündeki yaygın kanıyı düzeltir.

8) Karar Usulü

Beşinci ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır: ret kararı gerekçeli olmak zorundadır ve bu gerekçe itiraz yoluyla denetlenir.

9) Kararın Geri Alınması (m.107/12)

Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

Birinci satırda iki şart birliktedir: suç hem kasıtlı olmalı hem de hapis cezasını gerektirmelidir. Taksirli bir suç veya yalnızca adli para cezasını gerektiren bir suç bu ölçütü karşılamaz.

İkinci satırda ise iki aşamalı bir süzgeç vardır: önce hâkimin uyarısı, sonra ısrar. Tek bir aykırılık kural olarak yeterli değildir.

10) Geri Almanın İki Farklı Sonucu (m.107/13)

Bu, maddenin en çok karıştırılan kısmıdır: geri almanın sonucu sebebe göre değişir.

Fark açıktır: yeni suçta kalan cezanın tamamı aynen infaz edilirken, yükümlülük ihlalinde takdir edilecek bir süre söz konusudur ve bunun bir tavanı vardır.

İkinci satırdaki düzenleme 25/5/2005 tarihli ve 5351 sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle bugünkü hâlini almıştır.

Bu ayrım, yükümlülük ihlali dosyalarında sürenin azlığını savunmak için doğrudan dayanak oluşturur.

11) Geri Almanın Kalıcı Sonucu

İkinci satır sınırı gösterir: yasak, geri alınan karara konu o hükümle sınırlıdır.

Ayrıca koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler, açık kuruma ayrılma bakımından da ayrı bir değerlendirmeye tabidir.

12) Denetim Süresi İyi Geçerse

Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

Bu hüküm koşullu salıverilmenin hukuki niteliğini de gösterir: ceza, denetim süresi sonunda infaz edilmiş sayılır.

Dolayısıyla koşullu salıverilme bir af değil, infazın son aşamasıdır.

13) Denetimli Serbestlikle Farkı

İkinci satır sıralamayı gösterir: denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden önceki dönemdedir.

Ayrıntı için denetimli serbestlik ihlali incelememize bakabilirsiniz.

14) Oranı Belirleyen Soru Zinciri

Dosyada uygulanacak oran, dört sorunun sırayla cevaplanmasıyla bulunur.

Üçüncü sıra en çok atlanandır: aynı maddeden hüküm kurulmuş olsa dahi, hangi fıkradan hükmedildiği oranı değiştirebilir.

Beşinci sıra ise bağımsız bir eşiktir; suç normalde genel orana tabi olsa da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse dörtte üç uygulanır.

Hükümden okunacaklar

• Suç adı ve madde numarası,
• Fıkra ve bent,
• Örgüt nitelendirmesi,
• Tekerrür kaydı,
• Hükümlünün suç tarihindeki yaşı,
• Suç tarihi.

Altıncı madde ayrı bir denetim gerektirir: 7242 öncesi işlenmiş suçlar bakımından geçici hükümler devreye girebilir.

15) İyi Hâl Değerlendirmesi

İkinci satır hükümlünün etkileyebileceği tek alandır: eğitim, kurs ve iyileştirme programlarına katılım belgelenebilir.

Dördüncü ve beşinci satırlar ise usulî denetim noktasıdır: görüş alınmadan verilen karar, usul yönünden tartışılabilir.

Olumsuz değerlendirmede

Üçüncü adım sıkça sonuç verir: kesinleşmemiş veya kaldırılmış bir disiplin cezasına dayanılması, değerlendirmeyi sakatlayabilir.

16) Birden Fazla Hüküm Varsa

Birinci satır çok hükümlü dosyalarda en kritik noktadır: tüm cezalara tek oran uygulanması yaygın bir hatadır.

Dördüncü satır ise sonucu gösterir: farklı oranlarla hesaplanan süreler birleştirilerek tek bir tarih bulunur.

Denetim gerektiren kalemler

• Her hüküm için ayrı oran,
• Her hüküm için suç tarihi,
• İçtima hesabı,
• Mahsup süreleri,
• Tekerrür ilavesi,
• Nihai koşullu salıverilme tarihi.

Bu kalemlerin tamamı müddetnamede gösterilir ve satır satır denetlenebilir.

17) Sürecin Bütünü

Üçüncü satır hesabın çekirdeği, dokuzuncu satır ise sonraki dönemin en kritik ayrımıdır.

Onuncu satır sürecin amacını gösterir: koşullu salıverilme, cezanın sona erdirilmesi değil, tamamlanma biçimidir.

18) Geri Alma Talebine Savunma

Geri alma kararı verilmeden önce, iki sebebin de kendi şartları tartışılabilir.

İlk üç satır birlikte ileri sürülmelidir: madde üç unsuru birden arar.

Dördüncü ve beşinci satırlar ise maddenin iki aşamalı süzgecidir; uyarı yapılmadan doğrudan geri alma talebinde bulunulması itiraz konusudur.

Süre tartışması

İkinci satır savunmanın esas alanıdır: kanun burada kalan cezanın tamamını değil, bir tavana bağlı takdirî süreyi öngörmüştür.

Bu nedenle yükümlülük ihlali dosyalarında sürenin ölçülülüğü ayrı bir başlık olarak ileri sürülmelidir.

19) Koşullu Salıverilme Sonrası Yaşam

Birinci satır en çok yanlış anlaşılan noktadır: koşullu salıverilme cezanın bitmesi değildir.

Altıncı satır ise takvimin sonunu gösterir; denetim süresi bu tarihi aşamaz.

Bu dönemde dikkat

• Yükümlülükleri yazılı alın,
• Uyarıları ciddiye alın,
• Mazeretleri belgeleyin,
• Adres bildirimini sürdürün,
• Yeni bir soruşturmadan kaçının,
• Bitiş tarihini takvime işleyin.

Beşinci madde belirleyicidir: denetim süresinde işlenen kasıtlı bir suç, kalan cezanın aynen infazı sonucunu doğurabilir.

20) Rakamlarla Özet

Üçüncü, dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: üç ayrı oran, üç ayrı suç grubuna karşılık gelir.

Sekizinci satır ise 7242 sayılı Kanunla getirilen sınırdır ve denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülükleri kapsar.

Tek cümlelik özet

Koşullu salıverilme, cezanın affı değil; kanunda gösterilen bölümü kurumda geçirildikten sonra kalan sürenin denetim altında tamamlanmasıdır.

Bu tamamlanma başarıyla gerçekleşirse ceza infaz edilmiş sayılır; gerçekleşmezse karar geri alınır ve sonuç ihlalin sebebine göre belirlenir.

21) Suç Tarihinin Belirleyiciliği

Aynı suçtan aynı cezayı almış iki kişi, yalnızca suç tarihleri farklı olduğu için farklı orana tabi olabilir.

Bu nedenle hesap yapılmadan önce suç tarihi gerekçeli karardan okunmalıdır.

Hüküm tarihi değil, fiilin işlendiği tarih esastır.

Geçici hükümler

Kanuna eklenen geçici maddelerde, belirli tarihlerden önce işlenmiş suçlar bakımından ayrı oran ve süreler öngörülmüştür.

Bu hükümler istisna suçları kapsam dışında bırakır; bu nedenle hem tarih hem suç türü birlikte kontrol edilmelidir.

Ayrıntılı hesap için infaz süresi hesaplama incelememize bakabilirsiniz.

22) Müddetnamede Nereye Bakılır?

Altıncı satır bu yazıdaki güncel kuralın pratik karşılığıdır: denetim süresi hak ederek tahliye tarihini geçemez.

Hesapta fark varsa, hatalı kalem somut olarak gösterilerek infaz hâkimliğine başvurulur.

İtiraz dilekçesinde

• Müddetnamenin tarihi ve sayısı,
• Hatalı kalem,
• Uygulanması gereken fıkra,
• Doğru hesap rakamla,
• Dayanak belgeler,
• Düzeltme talebi.

Üçüncü madde belirleyicidir: “oran yanlış” demek yetmez, hangi fıkranın uygulanması gerektiği gösterilmelidir.

Son hatırlatma

Bu maddede üç şey birbirinden ayrı tutulmalıdır: oran, denetim süresi ve geri almanın sonucu.

Üçü de 5275 sayılı Kanunun 107 nci maddesinde düzenlenmiştir; ancak üçü de farklı ölçütlere tabidir ve sıkça birbirine karıştırılır.

23) İnfazın Üç Aşaması

Koşullu salıverilme tek başına değil, üç aşamalı bir zincirin son halkası olarak okunmalıdır.

Üçüncü ve dördüncü satırlar sıkça karıştırılır: denetimli serbestlik koşullu salıverilme tarihinden önce, koşullu salıverilme ise o tarihten sonra başlar.

Beşinci satır ise iki farklı yoldan gelinebilecek ortak sondur.

Hangi aşamada hangi merci?

Üçüncü satır dikkat gerektirir: koşullu salıverilme kararı, infaz hâkimi tarafından değil hükmü veren mahkeme tarafından verilir.

Hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa, o yerdeki aynı derecedeki mahkeme yetkilidir.

24) Kapanış

Yedinci ve sekizinci satırlar bu yazının en çok düzeltme gerektiren kısmıdır: eski metne dayanan kaynaklarda denetim süresi hâlâ yarım olarak geçmektedir.

On birinci satır ise savunma bakımından en değerli ayrımdır ve iki sebebin sonucunu birbirinden ayırır.

Tek cümlelik özet

Koşullu salıverilmede üç şey ayrı ayrı belirlenir: hangi oran uygulanacak, denetim süresi ne kadar olacak ve ihlal hâlinde hangi sonuç doğacak.

Üçünün de cevabı 5275 sayılı Kanunun 107 nci maddesinden okunur; hiçbiri tahmine veya genel kabule bırakılmamıştır.

25) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Denetim süresini yarım sanmak. Eski metindir.
• Oranı hep yarım sanmak. İstisna suçlarda üçte ikidir.
• Parantez içi istisnaları atlamak. m.102/2 ve m.104/2-3 ayrıdır.
• Çocuk bentlerini genel sanmak. (e) ve (g) çocuklara özgüdür.
• Geri almayı tek sonuçlu sanmak. Sebebe göre değişir.
• Uyarı şartını atlamak. Yükümlülük ihlalinde uyarı aranır.
• Taksirli suçu geri alma sebebi saymak. Kasıt aranır.
• Ret kararını gerekçesiz kabul etmek. Gerekçe zorunludur.

26) Kontrol Listesi

• Suç ve fıkrayı hükümden okuyun.
• Oranı tespit edin.
• İyi hâl kararını takip edin.
• Müddetnameyi talep edin.
• Denetim süresini hesaplayın.
• Yükümlülükleri yazılı alın.
• Ret kararına itiraz edin.
• Denetim süresinde yeni dosyadan kaçının.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için Ceza Hukuku Rehberimize ve mükerrirlere özgü infaz rejimi incelememize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Koşullu salıverilme hangi maddede düzenlenmiştir?

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107 nci maddesinde.

Temel şart nedir?

m.107/1 uyarınca mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

İyi hâli kim tespit eder?

Disiplin kurulunun görüşü alınarak idare kurulunca saptanır; tek kişinin takdiriyle belirlenmez.

Ağırlaştırılmış müebbette süre nedir?

Otuz yıl.

Müebbette süre nedir?

Yirmidört yıl.

Süreli hapiste genel oran nedir?

Cezanın yarısı. Bu oran 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 48 inci maddesiyle bugünkü hâlini almıştır.

Hangi suçlarda oran üçte ikidir?

7242 ile eklenen cümlelerde sayılan hâllerde: kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83), neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (m.87/2-d), işkence ve eziyet (m.94, 95, 96), cinsel saldırı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz (m.102, 104, 105), cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olan çocuklar, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar (m.132-138), uyuşturucu imal ve ticaretinden mahkûm olan çocuklar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (m.326 ilâ 339).

Cinsel saldırı suçunda istisna var mı?

Evet. Bent, cinsel saldırı suçunda TCK m.102’nin ikinci fıkrasını, reşit olmayanla cinsel ilişki suçunda ise m.104’ün ikinci ve üçüncü fıkralarını kapsam dışında bırakmıştır; bunlar Kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar için bent kimi kapsıyor?

(e) bendi yalnızca bu suçlardan hapis cezasına mahkûm olan çocukları kapsar.

Uyuşturucu imal ve ticareti bendi kimi kapsıyor?

(g) bendi yalnızca bu suçtan hapis cezasına mahkûm olan çocukları kapsar.

Örgüt suçlarında oran nedir?

5275 m.107/4 uyarınca suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda oran dörtte üçtür.

Bazı cinsel suçlar için ayrı düzenleme var mı?

Evet. 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunla eklenen fıkrada, TCK m.102/2 ve m.103 gibi suçlar bakımından ayrı bir rejim öngörülmüştür.

Onbeş yaş kuralı nedir?

Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

Denetim süresi ne kadardır?

İnfaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır.

Denetim süresi cezanın yarısı kadar değil mi?

Hayır. Bu eski metindir ve hâlâ birçok kaynakta dolaşmaktadır. Yapılan değişiklikle hüküm, denetim süresinin infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadar olduğu biçimine getirilmiştir.

Denetim süresinin bir üst sınırı var mı?

Evet. Süreli hapislerde hak ederek tahliye tarihini geçemez.

Denetim süresinde hangi yükümlülükler olabilir?

Kurumda öğrenilen meslek veya sanatın bir kamu kurumunda ya da aynı mesleği icra eden başkasının gözetiminde ücret karşılığı icrası; on sekiz yaşından küçükler için eğitime devam; infaz hâkiminin görevlendireceği uzman kişi rehberliği; iki yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülükler.

Uzman kişi ne yapar?

Hükümlüye öğütte bulunur, ilgili kişilerle görüşür ve üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir.

Yükümlülük konulması zorunlu mu?

Hayır. Hâkim, hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını dikkate alarak denetim süresinin denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlenmeden geçirilmesine karar verebilir.

Konulan yükümlülük sonradan kaldırılabilir mi?

Evet. Hâkim, uygulanan tedbiri veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırma yetkisine sahiptir.

Karar nasıl veriliyor?

Ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan gerekçeli rapor hükmü veren mahkemeye, hükümlü başka bir yerdeyse o yerdeki aynı derecedeki mahkemeye verilir. Mahkeme raporu uygun bulursa dosya üzerinden karar verir.

Mahkeme raporu uygun bulmazsa ne olur?

Gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Koşullu salıverilme kararı hangi hâllerde geri alınır?

m.107/12 uyarınca denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi veya yüklenen yükümlülüklere hâkimin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edilmesi hâlinde.

Taksirli bir suç geri alma sebebi olur mu?

Madde kasıtlı suç aramaktadır. Ayrıca suçun hapis cezasını gerektirmesi gerekir.

Tek bir yükümlülük aykırılığı yeterli mi?

Madde iki aşamalı bir süzgeç öngörür: önce hâkimin uyarısı, sonra uymamakta ısrar.

Geri alınırsa ne kadar ceza çekilir?

Sebebe göre değişir. Sonraki suç hâlinde suçun işlendiği tarihten itibaren kalan ceza aynen çektirilir. Yükümlülük ihlalinde ise uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla takdir edilecek bir süre çektirilir.

Bu ayrımın pratik önemi nedir?

Yükümlülük ihlali dosyalarında kalan cezanın tamamı değil, tavanı belirlenmiş takdirî bir süre söz konusudur; bu, sürenin azlığını savunmak için doğrudan dayanak oluşturur.

Geri alınan karardan sonra tekrar koşullu salıverilme olur mu?

Aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez. Yasak, geri alınan karara konu o hükümle sınırlıdır.

Denetim süresi iyi geçerse ne olur?

Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde ceza infaz edilmiş sayılır.

Koşullu salıverilme af mıdır?

Hayır. İnfazın son aşamasıdır; ceza denetim süresi sonunda infaz edilmiş sayılır.

Denetimli serbestlikten farkı nedir?

Denetimli serbestlik 5275 m.105/A’da düzenlenir ve koşullu salıverilme tarihinden önceki dönemdedir. Koşullu salıverilme ise m.107’de düzenlenir ve kalan sürenin denetim altında geçirilmesidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.