Denetimli Serbestlik Yükümlülüğü İhlâl Edilirse Ne Olur? İmza ve Program Kuralları

Yükümlülük ihlalinin yaptırımı, kapalı ceza infaz kurumuna gönderilme değildir. 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra hükümlü, ihlal hâlinde açık ceza infaz kurumuna gönderilir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: 5275 m.105/A/6 üç ihlal hâli ve sonucu, yetkili infaz hâkimi, m.105/A/9 uygun davranan hükümlü ve mazeret meselesi.

Şartların tamamı için hapis cezası infazı, hesap için denetimli serbestlik hesabı incelemelerimize bakabilirsiniz.

1) Üç İhlal Hâli (m.105/A/6)

Üçüncü satır bir yaptırım değil, hükümlünün kendi talebidir; kanun bu ihtimali de aynı fıkrada düzenlemiştir.

Birinci ve ikinci satır ise gerçek ihlal hâlleridir ve ölçütleri birbirinden farklıdır.

2) Birinci Eşik: Beş Günlük Müracaat

Üçüncü satır dikkat gerektirir: müracaat, herhangi bir müdürlüğe değil talepte belirtilen müdürlüğe yapılır.

Bu nedenle tahliye öncesinde verilen talep dilekçesindeki müdürlük bilgisi, tahliye sonrasındaki ilk adımı belirler.

Neden en kritik eşik?

• Süre kısadır,
• Tahliye sonrası yoğunluk vardır,
• Adres ve ulaşım sorun çıkarabilir,
• Kaçırılması tek başına ihlal sebebidir,
• Israr şartı aranmaz.

Beşinci madde bu bendi diğerinden ayırır: müracaat etmeme hâlinde ısrar aranmaz, sürenin geçmesi yeterlidir.

3) İkinci Eşik: “Uymamakta Israr”

İkinci bent, birinciden farklı olarak tek bir aksaklığı yeterli görmez.

Beşinci satır savunmanın merkezidir: kanun “uymaması” değil, “uymamakta ısrar etmesi” demektedir.

Bu ifade, tek bir gecikmeyi veya belgelenmiş bir mazereti ihlal saymaya elverişli değildir; süreklilik ve iradilik arar.

Israr nasıl tartışılır?

Üçüncü satır az kullanılan ama güçlü bir argümandır: bent, görevlilerin uyarı ve önerilerini de ölçüte dâhil etmiştir.

Dördüncü satır ise usule ilişkindir: uyulması istenen programın hükümlüye bildirilmiş olması gerekir.

4) Sonuç: Açık Kuruma Gönderme

Hâlinde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine, denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilir.

Üçüncü satır da 7242 sayılı Kanunla eklenmiştir ve pratikte önemlidir: yetkili infaz hâkimliği, hükmü veren mahkemenin değil müdürlüğün bulunduğu yerin infaz hâkimliğidir.

Dördüncü satır ise yaptırımın ağırlığını belirler: hükümlü doğrudan kapalı kuruma değil, açık kuruma gönderilir.

Kapalı ile açık arasındaki fark

Dördüncü satır, 7242 öncesi ve sonrası arasındaki farkın hükümlü lehine olduğunu gösterir.

5) Karar Süreci

İkinci ve üçüncü adımlar savunmanın yoğunlaştığı yerdir: uyarı yapılmadan veya ısrar oluşmadan doğrudan talepte bulunulması, itiraz konusudur.

Dördüncü adım bir talep olduğundan, karar kendiliğinden doğmaz; infaz hâkiminin değerlendirmesi gerekir.

6) Mazeret

Kanun metninde ayrı bir “mazeret” başlığı bulunmasa da, ısrar ölçütü mazereti doğrudan ilgilendirir.

Ortak kural tektir: mazeret zamanında ve belgeyle bildirilmelidir.

Sonradan sunulan bir belge, ısrarın oluşmadığını göstermekte daha zayıf kalır; bu nedenle bildirim mümkün olan en erken anda yapılmalıdır.

Bildirimde dikkat

• Yazılı bildirin,
• Kayıt numarası alın,
• Belgeyi ekleyin,
• Tarihi not edin,
• Telafi tarihi talep edin,
• Bir nüsha saklayın.

İkinci madde en önemlisidir: sözlü bildirim, sonradan ispatlanamaz.

7) Uyum Hâlinde (m.105/A/9)

Yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Bu fıkra, denetimli serbestlik dönemindeki davranışın koşullu salıverilme aşamasına doğrudan yansıdığını gösterir.

İkinci satır özellikle önemlidir: rapor gerekçeli olmak zorundadır; bu da içeriğinin tartışılabilmesine imkân verir.

8) Yükümlülükler Paketi

Denetimli serbestlik döneminde uyulması gereken kurallar tek bir belgede toplanmaz; üç ayrı kaynaktan gelir.

Dördüncü satır bağımsız bir kaynak değil, ilk üçünün uygulanmasına ilişkindir; madde bunu açıkça “bu kapsamdaki” ibaresiyle sınırlamıştır.

Bu sınırlama savunmada kullanılabilir: program veya plan dışındaki bir talebe uyulmaması, bent kapsamında değerlendirilemez.

Tipik yükümlülükler

Dördüncü satır en sık ihmal edilenidir: adres değişikliğinin bildirilmemesi, denetim planına uyumsuzluk olarak değerlendirilebilir.

Beşinci satır ise önceden izin gerektirir; sonradan yapılan bildirim çoğu zaman kabul görmez.

9) İhlal Talebine Savunma

İkinci satır savunmanın çatısını kurar: (a) bendine mi yoksa (b) bendine mi dayanıldığı, ileri sürülecek argümanları tamamen değiştirir.

Yedinci satır ise pratikte etkilidir: talep tarihinden sonraki düzenli katılım, ısrarın sona erdiğini gösterir.

Ekler

• İmza kayıtları,
• Mazeret dilekçeleri ve kayıt numaraları,
• Sağlık raporları,
• İşveren yazıları,
• Ulaşım belgeleri,
• Program katılım belgeleri.

İkinci madde en değerlisidir: zamanında verilmiş ve kayda geçmiş bir mazeret dilekçesi, ısrar iddiasını tek başına karşılayabilir.

10) İhlal ile Yeni Suç Ayrımı

İkinci ve üçüncü satırlar, yükümlülük ihlalinden farklı bir zemine oturur; bu nedenle savunma da ayrı kurulur.

Yeni suç iddiası bulunan dosyalarda, hem infaz hâkimliği hem de ilgili ceza soruşturması paralel yürür.

Paralel süreçler

Üç sürecin de kendi süreleri ve başvuru yolları vardır; birinde yapılan savunma diğerinin yerine geçmez.

11) Sürecin Bütünü

Dördüncü satır sürecin ilk ve en kırılgan eşiğidir; kaçırıldığında diğer tüm aşamalar anlamını yitirir.

Dokuzuncu satır ise sürecin olumlu ucudur: düzenli katılım, koşullu salıverilme aşamasına doğrudan yansır.

12) Tahliye Günü Yapılacaklar

Beş günlük süre, kurumdan ayrılmayla başlar; bu nedenle ilk gün belirleyicidir.

İkinci sıra atlanmamalıdır: talepte yazılı müdürlük ile hükümlünün yerleşim yeri farklı olabilir.

Altıncı sıra ise sonraki tüm tartışmaların dayanağıdır: müracaatın süresinde yapıldığını gösteren tek belgedir.

Beş gün kaçarsa

İkinci satır önemlidir: gecikmiş başvuru, ihlal sonucunu her zaman ortadan kaldırmasa da iyi niyeti gösterir.

Üçüncü satırda ise savunma, sürenin hesabı ve varsa mazeret üzerine kurulur.

13) Süre Hesabında Dikkat

Üçüncü ve dördüncü satırlar, sürenin son gününün tatile denk gelmesi hâlinde gündeme gelir ve savunmada ileri sürülebilir.

Beşinci satır ise ispat yükünü karşılar: başvurunun yapıldığı tarih, müdürlük kaydından okunur.

Belge listesi

• Tahliye belgesi,
• Müdürlük kayıt belgesi,
• İmza çizelgesi örnekleri,
• Mazeret dilekçeleri,
• Program katılım belgeleri,
• Adres bildirim yazıları.

Bu altı belge, hem ihlal iddiasına savunma hem de uyum hâlinde düzenlenecek gerekçeli raporun dayanağını oluşturur.

14) Özet Tablo

Yedinci ve sekizinci satırlar 7242 sayılı Kanunla gelen değişikliklerdir ve eski kaynaklarda hâlâ yanlış aktarılmaktadır.

Üçüncü ve dördüncü satırlar ise savunmanın çekirdeğidir.

Tek cümlelik özet

Denetimli serbestlikte sonucu belirleyen şey tek bir aksaklık değil, ısrarın oluşup oluşmadığıdır; ısrarı kıran şey ise zamanında ve belgeli bildirimdir.

15) Yakınlar İçin Yol Haritası

İhlal yazısı geldiğinde en hızlı hareket eden çoğu zaman hükümlünün yakını olur.

Altıncı adım çoğu dosyada sonucu değiştirir: talep tarihinden sonra kesintisiz katılım, ısrarın sona erdiğini gösteren en somut delildir.

Üçüncü adım ise iddianın maddi dayanağını ortaya çıkarır: müdürlük kayıtları, hangi tarihlerde devamsızlık bulunduğunu gösterir.

Hangi belgeler hızla temin edilmeli?

• Müdürlük yazısı,
• İmza çizelgesi,
• Program kayıtları,
• Varsa sağlık raporları,
• İşyeri belgeleri,
• Önceki mazeret dilekçeleri.

Altıncı madde çoğu zaman unutulur: geçmişte verilmiş ve kabul görmüş bir mazeret, sonraki dosyada düzenli tutum göstergesi olur.

16) Sık Karşılaşılan Senaryolar

Üçüncü satır önleyici bir adımdır: çalışma saatleriyle çakışan bir program, ihlal doğmadan önce yazılı talep ile uyarlanabilir.

Dördüncü satır ise sıkça atlanır: şehir değişikliğinde dosyanın yeni müdürlüğe nakli gerekir; kendiliğinden gerçekleşmez.

Önleyici üç alışkanlık

Bu üç alışkanlık, denetimli serbestlik döneminin tamamında uygulandığında, ihlal iddiasının doğmasını büyük ölçüde önler.

Son hatırlatma

Bu konuda üç şey baştan bilinmelidir: süre beş gündür, ölçüt ısrardır ve sonuç açık kuruma gönderilmedir.

Üçü de 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesinin altıncı fıkrasında yer alır ve son ikisi 7242 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.

17) İnfaz Hâkimliği Aşaması

İkinci satır incelemenin sınırını gösterir: hâkimlik, ihlal bendinin şartlarının oluşup oluşmadığını değerlendirir.

Dördüncü satır ise savunmanın gücünü belirler; soyut anlatım yerine tarihli belge sunulmalıdır.

Savunmada vurgulanacak üç nokta

• Israr oluşmamıştır,
• Mazeret belgelidir,
• Sonraki dönemde uyum sağlanmıştır.

Üçü birlikte ileri sürüldüğünde, tek bir devamsızlığa dayanan taleplerin reddi mümkün olur.

Buna karşılık kesintisiz ve mazeretsiz devamsızlık hâllerinde, savunmanın etkisi sınırlı kalır.

18) Kapanış

Birinci ve ikinci satırların farklı ölçütlere tabi olması, bu maddenin en ayırt edici özelliğidir.

Beşinci satır ise eski kaynaklardaki yaygın hatanın düzeltilmesidir.

Son söz

Denetimli serbestlik, cezanın sona erdiği değil yer değiştirdiği aşamadır.

Bu nedenle imza günleri, program katılımları ve adres bildirimleri birer formalite değil, infazın kendisidir.

Hepsinde geçerli olan tek kural şudur: yazılı bildirim, kayıt numarası ve saklanan nüsha.

19) Neden İki Farklı Ölçüt?

Kanun koyucu, aynı fıkrada iki farklı ağırlıkta ölçüt kullanmıştır ve bunun bir mantığı vardır.

Birinci satırda hükümlü henüz denetim sistemine dâhil olmamıştır; müdürlüğün uyarı yapma imkânı da bulunmaz.

İkinci satırda ise hükümlü sisteme girmiştir; görevlilerin uyarı ve önerileri devreye girebilir ve bu nedenle ölçüt yükseltilmiştir.

Bu ayrımın pratik sonucu

İkinci satırdaki savunma alanı belirgin biçimde daha geniştir; bu nedenle tahliye sonrası ilk beş gün özel önem taşır.

Başvuru yapılmışsa, sonraki aksaklıklar tek başına ihlal doğurmaz.

20) Sürecin İki Ucu

İki fıkra aynı davranışın iki farklı sonucunu düzenler: yükümlülüklere uyum, yalnızca ihlalden kaçınmak değil, koşullu salıverilme aşamasını hazırlamak anlamına gelir.

Bu nedenle denetimli serbestlik dönemi, cezanın en belirleyici aşamalarından biridir.

Üç temel kural

• İlk beş gün mutlaktır,
• Sonrasında ölçüt ısrardır,
• Uyum rapora yansır.

Bu üç kural akılda tutulduğunda, hem ihlal riski azalır hem de süreç sonunda düzenlenecek rapor lehe olur.

Hepsinin ortak gereği aynıdır: tarihli belge ve kayda geçmiş bildirim.

21) Eski Kaynaklardaki Yaygın Hatalar

Bu konuda internette dolaşan bilgilerin önemli bir kısmı 7242 öncesi rejime dayanır.

İlk üç satır doğrudan 7242 sayılı Kanunun yaptığı değişikliklerden doğar ve eski metne göre yazılmış kaynaklarda hâlâ yanlış aktarılmaktadır.

Dördüncü satır ise madde metninin dikkatli okunmamasından kaynaklanır: kanun “uymaması” değil “uymamakta ısrar etmesi” demektedir.

Doğru bilgiyi nereden teyit etmeli?

• 5275 sayılı Kanunun güncel metni,
• m.105/A altıncı ve dokuzuncu fıkralar,
• 7242 sayılı Kanunun değiştirdiği ibareler,
• 7550 sayılı Kanunun eklediği hükümler,
• Müdürlükten alınan yazılı program.

Beşinci madde en pratik olanıdır: hükümlü hakkında uygulanacak yükümlülükler, genel bilgilerden değil kendi dosyasındaki programdan okunur.

22) Kapanış Tablosu

İkinci satır tüm sürecin en kırılgan noktasıdır: bu eşikte ısrar aranmadığından, savunma alanı da dardır.

Yedinci satır ise sürecin kazanımıdır: düzenli katılım, m.105/A/9 uyarınca düzenlenecek gerekçeli rapora doğrudan yansır.

Tek cümlelik özet

Denetimli serbestlikte belirleyici olan, kaç kez aksadığınız değil; aksamaların belgelenip belgelenmediği ve sonrasında uyumun sürüp sürmediğidir.

23) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Kapalı kuruma gönderileceğini sanmak. 7242 ile açık kuruma çevrildi.
• Müracaat süresini üç gün sanmak. Süre beş gündür.
• Herhangi bir müdürlüğe gitmek. Talepte belirtilen müdürlüğe.
• Israr şartını atlamak. Tek aksaklık ısrar değildir.
• Mazereti sözlü bildirmek. Yazılı ve belgeli olmalı.
• Uyarı yapılıp yapılmadığını sormamak. Madde uyarılara atıf yapar.
• Yetkili hâkimliği yanlış bilmek. Müdürlüğün bulunduğu yer.
• Raporu incelememek. Gerekçeli rapor tartışılabilir.

24) Kontrol Listesi

• Tahliyede beş günü takvime işleyin.
• Doğru müdürlüğe başvurun.
• Programı yazılı olarak alın.
• İmza günlerini kaydedin.
• Mazereti önceden bildirin.
• Belgeleri saklayın.
• Uyarıları takip edin.
• Talep gelirse infaz hâkimliğine savunma verin.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için Ceza Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetimli serbestlik yükümlülüğü ihlal edilirse kapalı cezaevine mi gönderilirim?

Hayır. 7242 sayılı Kanunla 5275 m.105/A’nın altıncı fıkrasındaki “kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine” ibaresi “açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine” şeklinde değiştirilmiştir.

Tahliyeden sonra müdürlüğe kaç gün içinde başvurmalıyım?

Beş gün içinde. Aynı değişiklikle fıkradaki “üç” ibaresi “beş” olarak değiştirilmiştir.

Hangi müdürlüğe başvurmalıyım?

Talebinizde belirttiğiniz denetimli serbestlik müdürlüğüne. Madde bu müdürlüğü açıkça işaret eder.

Kanunda kaç ihlal hâli sayılmıştır?

Üç: müdürlüğe beş gün içinde müracaat etmemek; yükümlülüklere, denetim ve iyileştirme programına, görevlilerin uyarı ve önerilerine ve denetim planına uymamakta ısrar etmek; ceza infaz kurumuna geri dönmek istemek.

Geri dönmek istemek neden bu maddede?

Bu bir yaptırım değil, hükümlünün kendi talebidir; kanun bu ihtimali de aynı fıkrada düzenlemiştir.

Bir kez imza atmazsam ihlal olur mu?

Madde “uymaması” değil “uymamakta ısrar etmesi” demektedir. Bu ifade süreklilik ve iradilik arar; tek bir aksaklık kural olarak ısrar sayılmaz.

Beş günlük müracaatta da ısrar aranır mı?

Hayır. Bu bentte ısrar şartı yoktur; sürenin geçmesi tek başına ihlal sebebidir.

Israr olmadığını nasıl ileri sürerim?

Aksaklığın tek seferlik olduğu, mazeretin belgeli olduğu, uyarı yapılmadığı, programın bildirilmediği veya sonradan uyum sağlandığı ileri sürülebilir.

Uyarı yapılmamışsa bu savunma olur mu?

Madde, görevlilerin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerini de ölçüte dâhil etmiştir; bu nedenle uyarı yapılıp yapılmadığı tartışılabilir.

Program bana bildirilmediyse ne olur?

Uyulması istenen programın hükümlüye bildirilmiş olması gerekir; bildirilmemişse uyma imkânı doğmamış olur.

İhlal kararını kim verir?

Denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine infaz hâkimi.

Hangi yerin infaz hâkimi yetkilidir?

Denetimli serbestlik müdürlüğünün bulunduğu yer infaz hâkimliği. Bu ibare de 7242 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Hükmü veren mahkemenin bulunduğu yer değil mi?

Hayır. Yetkili hâkimlik, müdürlüğün bulunduğu yerin infaz hâkimliğidir.

Karar kendiliğinden mi verilir?

Hayır. Müdürlüğün talebi üzerine infaz hâkimi değerlendirme yaparak karar verir.

Ne kadar süre kurumda kalırım?

Koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezanın infazı için açık ceza infaz kurumuna gönderilme kararı verilir.

Açık kurum ile kapalı kurum arasındaki fark nedir?

Açık kurumda rejim daha esnektir; çalışma imkânı ve izinler daha geniştir. 7242 ile yapılan değişiklik bu yönüyle hükümlü lehinedir.

Mazeretimi nasıl bildirmeliyim?

Yazılı olarak, belgeyle ve mümkün olan en erken anda. Sonradan sunulan belge, ısrarın oluşmadığını göstermekte daha zayıf kalır.

Hangi mazeretler kabul görür?

Hastalık (sağlık raporu), yakının vefatı (resmî belge), doğal afet veya ulaşım sorunu (kurum yazısı), iş zorunluluğu (işveren yazısı) ve adli merci daveti (celp veya duruşma belgesi) gibi belgelenebilir hâller.

Sözlü bildirim yeterli mi?

Hayır. Sözlü bildirim sonradan ispatlanamaz; yazılı bildirim yapılıp kayıt numarası alınmalıdır.

Bildirimde başka nelere dikkat etmeliyim?

Belgeyi eklemek, tarihi not etmek, telafi tarihi talep etmek ve bir nüsha saklamak.

Yükümlülüklere uyarsam ne olur?

5275 m.105/A/9 uyarınca, yükümlülüklerin gereklerine ve denetim planına uygun davranan hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında müdürlükçe hazırlanan gerekçeli rapor, 107 nci ve 108 inci maddeler uyarınca işlem yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Bu rapor tartışılabilir mi?

Madde raporun gerekçeli olmasını arar; bu da içeriğinin tartışılabilmesine imkân verir.

İhlal talebi geldiğinde ne yapmalıyım?

İnfaz hâkimliğine savunma sunulmalı; ısrarın oluşmadığı, uyarı yapılmadığı veya mazeretin belgeli olduğu ileri sürülmelidir.

Denetimli serbestlik tahliye midir?

Hayır. İnfazın toplum içinde sürdüğü bir aşamadır; yükümlülüklere uyulmaması hâlinde kalan süre kurumda çekilir.

Denetimli serbestliğe kendiliğinden ayrılır mıyım?

Hayır. 5275 m.105/A hükümlünün talebini arar.

İmza günlerini kim belirler?

Denetimli serbestlik müdürlüğü, hazırladığı denetim planı ve denetim ve iyileştirme programı çerçevesinde belirler.

Adresim değişirse ne yapmalıyım?

Değişikliği müdürlüğe yazılı olarak bildirmek gerekir; bildirilmemesi denetim planına uyumsuzluk olarak değerlendirilebilir.

Şehir dışına çıkabilir miyim?

Denetim planındaki sınırlamalara tabidir; önceden müdürlükten izin alınması gerekir.

İhlal kararı sonrası tekrar denetimli serbestliğe ayrılabilir miyim?

Bu husus dosyanın durumuna ve ilgili hükümlere göre değerlendirilir; kararın gerekçesi ve kalan süre belirleyici olur.

En sık yapılan hata nedir?

Müracaat süresinin üç gün sanılması ve ihlal sonucunun kapalı kuruma gönderme zannedilmesi.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.