Çocukların düşünme, algılama ve davranışlarını yönlendirme yetenekleri yetişkinlerle aynı düzeyde olmadığından, ceza hukuku çocuklar için ayrı ve koruyucu bir sorumluluk rejimi öngörür. Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesi yaş küçüklüğünü üç gruba ayırır. Amaç, cezalandırmaktan çok çocuğu korumak ve topluma yeniden kazandırmaktır. Bu rehberde grupları, ceza indirimlerini ve çocuğa tanınan güvenceleri sade bir dille açıklıyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
12 Yaşını Doldurmamış Çocuklar (0-12)
Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur (TCK 31/1). Bu çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri (danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma gibi koruyucu-destekleyici tedbirler) uygulanabilir. Bu tedbirler 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu çerçevesinde, cezalandırmayı değil çocuğun yararını ve gelişimini gözetir.
12-15 Yaş Grubu: Algılama Yeteneğine Bağlı
Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş, 15 yaşını doldurmamış çocuklarda iki aşamalı değerlendirme yapılır. Çocuğun, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ile davranışlarını yönlendirme yeteneği:
- Yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; çocuk hakkında yalnızca güvenlik tedbirine hükmedilir.
- Gelişmişse ceza sorumluluğu doğar, ancak indirimli ceza uygulanır: ağırlaştırılmış müebbet yerine 13-18 yıl, müebbet yerine 10-12 yıl hapis; diğer cezaların yarısı indirilir ve her fiil için verilecek hapis 9 yılı geçemez (süreler 7593 sayılı Kanun ile yükseltilmiştir).
Bu yaş grubunda kusur yeteneğinin belirlenmesi hâkimin genel bilgisiyle çözülebilecek bir konu değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre, sosyal inceleme raporu ile birlikte adli tıp uzmanı, psikiyatrist veya uzman hekim tarafından düzenlenmiş rapor alınması zorunludur; yetersiz veya gerekçesiz rapora dayanılarak hüküm kurulması bozma sebebidir. Konuyu ebeveyn bakışıyla ele alan Çocuğum Suç İşledi rehberimiz de yardımcı olabilir.
15-18 Yaş Grubu: Sorumluluk Var, Zorunlu İndirim
Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ceza sorumluluğu kural olarak vardır; ancak kanun zorunlu bir indirim öngörür. Bu hâlde ağırlaştırılmış müebbet yerine 19-27 yıl, müebbet yerine 15-18 yıl hapis; diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için verilecek hapis 15 yılı geçemez (süreler 7593 sayılı Kanun ile yükseltilmiştir). Bu indirim, hâkimin takdirine bağlı olmayıp doğrudan kanundan doğan bir zorunluluktur; temelinde çocuğun gelişiminin henüz tamamlanmamış olması nedeniyle kusurluluğun azaltılması ilkesi yatar.
Yaş Nasıl Hesaplanır?
Ceza sorumluluğunda esas alınan an, fiilin işlendiği tarihtir; yargılama veya hüküm tarihindeki yaş değil. Yaş, fiil tarihinden doğum tarihi çıkarılarak hesaplanır ve tamamlanmış yıl dikkate alınır. Yaşta tereddüt varsa, kemik testi gibi yöntemlerle yaş tespiti yapılabilir; bu tespit çocuğun lehine değerlendirilir.
Çocuk Mahkemeleri ve Müdafi (Avukat) Zorunluluğu
Suça sürüklenen çocuklara ilişkin davalara çocuk mahkemeleri ve ağır suçlarda çocuk ağır ceza mahkemeleri bakar. Çocuklar için önemli bir güvence, müdafi (avukat) bulundurulmasının zorunlu olmasıdır; suça sürüklenen çocuğun avukat olmaksızın ifade vermesi hukuka aykırıdır ve bu şekilde alınan ifadenin delil değeri tartışmalıdır. Baro tarafından ücretsiz müdafi atanabilir. Çocuğun gözaltı ve ifade sürecindeki hakları için Gözaltına Alınınca Haklarınız ve İfade Verme ve Susma Hakkı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Güvenlik Tedbirleri ve Tutuklama Sınırları
Ceza sorumluluğu bulunmayan ya da suça sürüklenen çocuklar için öngörülen çocuklara özgü güvenlik tedbirleri; danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri gibi koruyucu-destekleyici niteliktedir ve çocuğun topluma kazandırılmasını hedefler. Ayrıca çocuklar bakımından tutuklama son çaredir: üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında tutuklama kararı verilemez. İnfaz aşamasındaki özel düzenlemeler için Çocuk Hükümlülerde İnfaz rehberimize bakınız.
İndirim Kaldırıldı mı? İki Ayrı Dalga
25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun (11. Yargı Paketi) TCK 31’deki ceza indirim mekanizmasını değiştirmemiş, asıl olarak çocukları suç örgütlerinde veya suçta araç olarak kullanan yetişkinlere verilecek cezaları artırmıştı.
Buna karşılık 8 Ağustos 2026 tarihinde kabul edilip 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7593 sayılı Kanun, TCK m. 31’i doğrudan değiştirmiştir: indirimli ceza bantları ve mutlak üst sınırlar yükseltilmiş, maddeye yeni bir dördüncü fıkra eklenmiştir. Ancak indirim oranları — 12-15 yaş için yarı, 15-18 yaş için üçte bir — olduğu gibi kalmıştır; dolayısıyla “çocuk indirimi kaldırıldı” ifadesi yanlıştır. Ayrıntılar aşağıdaki bölümlerde karşılaştırmalı olarak verilmiştir.
Önemli Noktalar
Kusur yeteneği bulunmayan çocuk hakkında beraat değil, “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verilir ve güvenlik tedbiri uygulanır. Yaş küçüklüğü kamu düzenine ilişkin olduğundan, savunmada ileri sürülmese bile dosyadan anlaşıldığında mahkemece kendiliğinden (resen) dikkate alınır. Bu nedenle çocuğun yaşının ve gelişim durumunun doğru tespiti, sürecin en kritik aşamalarından biridir.
Çocuğunuz bir ceza soruşturmasıyla mı karşı karşıya?
İlk ifadeden itibaren çocuğun hakları kritiktir — süreci birlikte yürütelim.
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppÜç Yaş Grubu, Üç Farklı Rejim
Ceza sorumluluğu yaşla birlikte kademeli olarak doğar. TCK m.31 üç grup öngörür ve her grubun rejimi tamamen farklıdır.
| Yaş grubu | Ceza sorumluluğu | Sonuç |
|---|---|---|
| 0-12 yaş | Yoktur | Ceza kovuşturması yapılamaz; çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanabilir |
| 12-15 yaş — algılama yeteneği yoksa | Yoktur | Yalnızca güvenlik tedbiri |
| 12-15 yaş — algılama yeteneği varsa | Vardır | Ceza indirilerek verilir |
| 12-15 — ağırlaştırılmış müebbet yerine | — | 13 yıldan 18 yıla kadar hapis |
| 12-15 — müebbet yerine | — | 10 yıldan 12 yıla kadar hapis |
| 12-15 — diğer cezalar | Yarısı indirilir | Her fiil için ceza 9 yılı geçemez |
| 15-18 yaş | Vardır | Ceza indirilerek verilir |
| 15-18 — ağırlaştırılmış müebbet yerine | — | 19 yıldan 27 yıla kadar hapis |
| 15-18 — müebbet yerine | — | 15 yıldan 18 yıla kadar hapis |
| 15-18 — diğer cezalar | Üçte biri indirilir | Her fiil için ceza 15 yılı geçemez |
İkinci ve üçüncü satırlar arasındaki ayrım, 12-15 yaş grubunda dosyanın kaderini belirler: bu yaştaki çocuğun ceza sorumluluğu otomatik değildir; işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığı ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişip gelişmediği ayrıca araştırılır. Bu değerlendirme uzman raporu ve sosyal inceleme raporu üzerinden yapılır ve savunmanın en önemli dayanağıdır.
Altıncı ve onuncu satırlar ise mutlak üst sınırlar getirir: 12-15 yaş grubunda her fiil için verilecek hapis cezası dokuz yılı, 15-18 yaş grubunda ise on beş yılı geçemez. Bu sınırlar, indirim sonrası dahi aşılamaz.
Yaş Nasıl Belirlenir?
Ceza sorumluluğunda esas alınan tarih, yargılamanın değil fiilin işlendiği anın yaşıdır.
| Konu | Kural | Not |
|---|---|---|
| Esas alınan an | Fiilin işlendiği tarih | Yargılama tarihi değildir |
| Nüfus kaydı | Temel dayanak | Resmî kayıt esastır |
| Kayıt tartışmalıysa | Kemik yaşı tespiti | Uzman incelemesi |
| Yaş düzeltme davası | Ayrı hukuk davası | Sonucu ceza dosyasını etkiler |
| Süreklilik gösteren suçlar | Fiilin sona erdiği an | Ayrıca değerlendirilir |
| Sınıra yakın hâller | Gün hesabı yapılır | Bir gün fark rejimi değiştirir |
| Şüphe hâlinde | Sanık lehine yorum | Temel ilke |
| 18 yaşını doldurma | Genel hükümler uygulanır | — |
Altıncı satır uygulamada belirleyici olabilir: fiilin işlendiği tarihte kişinin bir gün bile küçük olması, tamamen farklı bir ceza rejimine tabi olması sonucunu doğurur. Bu nedenle sınıra yakın dosyalarda gün hesabı titizlikle yapılmalı, gerekiyorsa nüfus kaydındaki hata için yaş düzeltme davası açılmalıdır.
Çocuklar Nasıl Yargılanır?
Çocuklar bakımından yalnızca ceza miktarı değil, yargılama usulü de farklıdır.
| Konu | Çocuklarda | Yetişkinlerde |
|---|---|---|
| Görevli mahkeme | Çocuk mahkemesi | Asliye veya ağır ceza |
| Müdafi | Zorunlu | Kural olarak istem üzerine |
| Duruşma | Kapalı yapılır | Kural olarak aleni |
| Sosyal inceleme raporu | Alınır | Uygulanmaz |
| Kimlik ve görüntü | Yayımlanamaz | — |
| Güvenlik tedbirleri | Öncelikli | Sınırlı |
| Tutuklama | Son çare — özel şartlar | Genel hükümler |
| İnfaz | Çocuk eğitimevi | Ceza infaz kurumu |
| Adli sicil | Özel hükümler | Genel hükümler |
Dördüncü satır dosyanın gidişatını doğrudan etkiler: sosyal inceleme raporu, çocuğun içinde bulunduğu aile ve çevre koşullarını, eğitim durumunu ve suça sürüklenme sebeplerini ortaya koyar ve hem ceza sorumluluğunun tespitinde hem tedbir kararlarında belirleyici olur. Yedinci satır ise önemli bir güvencedir; çocuklar bakımından tutuklama son çare olarak öngörülmüştür ve adli kontrol öncelikli olarak değerlendirilir. Yargılama usulü için çocuk mahkemesi ve yargılama usulü rehberimize bakabilirsiniz.
Ceza hukuku genel hükümler rehberlerimiz: teşebbüs ve gönüllü vazgeçme · suça iştirak · azmettirme ve yardım etme · fikri içtima · zincirleme suçta artırım · yaş küçüklüğü
Özetle: Yaş Sadece Sayı Değil
Ceza sorumluluğu yaşla birlikte kademeli olarak doğar ve esas alınan an fiilin işlendiği tarihtir — yargılama tarihi değil. On iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; haklarında kovuşturma yapılamaz, yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
On iki ile on beş yaş arasındaki grupta sorumluluk otomatik değildir: çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığı ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişip gelişmediği ayrıca araştırılır. Yetenek yoksa ceza verilmez; varsa ceza yarı oranında indirilir ve her fiil için verilecek hapis cezası dokuz yılı geçemez. On beş-on sekiz yaş grubunda ise ceza üçte biri indirilerek verilir ve üst sınır on beş yıldır.
Usul de farklıdır: görevli mahkeme çocuk mahkemesidir, müdafi zorunludur, duruşma kapalı yapılır, sosyal inceleme raporu alınır ve tutuklama son çare olarak öngörülmüştür. Sosyal inceleme raporu hem ceza sorumluluğunun tespitinde hem tedbir kararlarında belirleyici olduğundan, hazırlanma sürecine gereken önem verilmelidir.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| TCK m. 31 | Yaş küçüklüğü — üç grup ve indirim rejimi |
| 7593 sayılı Kanun | TCK m. 31’i değiştiren düzenleme (RG: 18/8/2026, 33344) |
| TCK m. 6/1-b | Çocuk tanımı |
| TCK m. 37/2 | Kusur yeteneği olmayanı araç olarak kullanma |
| TCK m. 233 | Aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali |
| 5395 sayılı Kanun | Tedbirler, çocuk mahkemeleri, tutuklama yasağı |
| CMK m. 174 | İddianamenin iadesi |
| CMK m. 231 | HAGB ve denetim süresi |
| CMK m. 253 | Uzlaştırma |
| 5275 m. 15, 107 | Çocuk eğitimevi ve koşullu salıverilme |
Güncelleme: 7593 Sayılı Kanun TCK m. 31’i Değiştirdi
8 Ağustos 2026 tarihinde kabul edilen ve 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, TCK m. 31’deki indirimli ceza sürelerini yükseltmiş ve maddeye yeni bir dördüncü fıkra eklemiştir.
| Hâl | Önceki | Yürürlükteki |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet yerine | 12-15 yıl | 13 yıldan 18 yıla kadar hapis |
| Müebbet yerine | 9-11 yıl | 10 yıldan 12 yıla kadar hapis |
| Diğer cezalar | Yarısı indirilir | Yarısı indirilir — oran değişmedi |
| Mutlak üst sınır | 7 yıl | 9 yıl |
| Hâl | Önceki | Yürürlükteki |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet yerine | 18-24 yıl | 19 yıldan 27 yıla kadar hapis |
| Müebbet yerine | 12-15 yıl | 15 yıldan 18 yıla kadar hapis |
| Diğer cezalar | Üçte biri indirilir | Üçte biri indirilir — oran değişmedi |
| Mutlak üst sınır | 12 yıl | 15 yıl |
Üçüncü satırlar, değişikliğin yanlış anlaşılan yönünü düzeltir ve savunmanın hangi zeminde kurulacağını gösterir. İndirim oranları — 12-15 yaş için yarı, 15-18 yaş için üçte bir — olduğu gibi kalmıştır. Değişen, müebbet karşılığı olarak öngörülen süreli hapis bantları ile mutlak üst sınırlardır. Yani “çocuk indirimi kaldırıldı” biçimindeki yaygın ifade yanlıştır; indirim mekanizması yerinde durmakta, yalnızca sonuç cezalar yükselmektedir. Dördüncü satırlar ise en somut etkiyi gösterir: 12-15 yaş grubunda tavan yedi yıldan dokuz yıla, 15-18 yaş grubunda on iki yıldan on beş yıla çıkmıştır. Bu sınırlar, indirim sonrası hesaplanan ceza daha yüksek çıksa dahi aşılamaz; dolayısıyla ağır suçlarda sonuç ceza fiilen bu tavanlarda belirlenir.
Yeni Dördüncü Fıkra: İndirimin Uygulanmayabileceği Hâller
7593 ile maddeye eklenen fıkra, belirli suçlar bakımından indirim rejimini hâkimin değerlendirmesine açmıştır.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Kapsanan suçlar | Kasten öldürme (TCK m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m. 87/2-4) |
| Ölçütler | Kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli ve mükerrerlik |
| 15-18 yaş | Bu ölçütlerden biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak indirim hiç uygulanmayabilir |
| 12-15 yaş | Bu yaş grubu bakımından da ayrı bir düzenleme öngörülmüştür; somut dosyada yürürlükteki madde metni esas alınmalıdır |
Üçüncü satır, kapsamdaki suçlarda savunmanın merkezini tamamen kaydırır ve dilekçenin yapısını değiştirir. Önceki düzende 15-18 yaş grubundaki indirim zorunluydu — hâkimin takdirine bağlı değildi. Yeni fıkra ile kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında bu zorunluluk kalkmış, indirimin uygulanıp uygulanmayacağı dört ölçüte bağlanmıştır. Dolayısıyla bu dosyalarda savunma artık yalnızca “indirim uygulansın” demekle yetinemez; kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli ve mükerrerlik başlıklarının her biri ayrı ayrı ele alınmalı ve çocuğun lehine olan olgular — tahrik, akran baskısı, ihmal edilmiş bir aile ortamı, ilk suç olması — sosyal inceleme raporuyla desteklenerek ortaya konulmalıdır. Kapsam dışındaki suçlarda ise indirim zorunluluğu devam eder; bu nedenle iddianamedeki suç nitelendirmesi ayrıca denetlenmelidir.
7593’ün Getirdiği Diğer Değişiklikler
| Konu | Değişiklik |
|---|---|
| Terminoloji | 5395’te “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirildi |
| Yönlendirme tedbirleri | Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanına yeni bir tedbir türü eklendi |
| HAGB ile bağlantı | HAGB kararı verilmesi hâlinde yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır |
| Zararın giderilmesi | Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde, HAGB için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir |
| İddianamenin iadesi | CMK m. 174 — 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade sebebi sayıldı |
| Çocuk eğitimevi | 5275 m. 15 — kapalıdan çocuk eğitimevine ayırma en geç üç ayda bir uzman katılımlı kurul kararıyla; kasıtlı suçlarda toplam üç yıl, taksirli suçlarda beş yıl veya daha az hapis alanlar cezalarını doğrudan çocuk eğitimevinde çeker |
| Koşullu salıverilme | 5275 m. 107/5 — on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçen her günün iki gün sayılması ayrıcalığından TCK m. 81, 82, 83, 102, 103, 188 ve 220 suçları çıkarıldı |
Beşinci satır, savunma tarafına güçlü bir usul itirazı kazandırır ve soruşturma aşamasında kullanılmalıdır. CMK m. 174‘e eklenen hükümle, on beş yaşını doldurmamış bir çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame artık iade sebebidir. Yazının doğru vurguladığı gibi 12-15 yaş grubunda algılama yeteneği araştırması zaten zorunludur; bu değişiklik, araştırmanın kovuşturma başlamadan önce yapılmasını güvence altına almıştır. Dolayısıyla iddianame tebliğ edildiğinde ilk kontrol, dosyada sosyal inceleme raporunun bulunup bulunmadığıdır. Son satır ise infaz cephesinde bir daralmadır: on beş yaş altı için uygulanan “bir günü iki gün sayma” ayrıcalığı, sayılan katalog suçlarda artık uygulanmaz. Bu, sonuç cezanın aynı kalmasına rağmen fiilen kurumda geçirilecek süreyi uzatır ve savunmanın başından itibaren hesaba katılmalıdır.
Çocuklara Özgü Usul Güvenceleri
Yazının doğru saydığı güvenceler, kanuni dayanaklarıyla birlikte verildiğinde ileri sürülebilir hâle gelir.
| Güvence | Dayanak ve içerik |
|---|---|
| Zorunlu müdafi | Çocuğun istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir; avukatsız alınan ifade hukuka aykırıdır |
| Tutuklama yasağı | 5395 m. 21 — on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez |
| Adli kontrol | Çocuklar için ek tedbirler: belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak, belirlenen bazı yerlere gidememek, belirlenen kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak |
| Gözaltı | Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur |
| Uzlaştırma | CMK m. 253 — çocuklar bakımından kapsam daha geniştir: şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamındadır |
| Tedbirlerin süresi | 5395 m. 11 — tedbir kararları çocuk on sekiz yaşını doldurana kadar devam eder; eğitim ve öğrenimine devam edebilmesi için rızası alınmak suretiyle yirmi yaşına kadar uzatılabilir |
| Adli sicil | Fiili işlediği sırada on sekiz yaşından küçük olanlar hakkındaki kayıtlar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca soruşturma veya kovuşturma kapsamında ilgili makamlarca istenebilir |
Beşinci satır, yazıda hiç yer almayan ve pratikte en çok sonuç veren imkândır. CMK m. 253, çocuklar için uzlaştırma kapsamını ayrıca genişletmiştir: yetişkinlerde uzlaştırma kural olarak şikâyete bağlı suçlarla sınırlıyken, çocuklar bakımından şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlar da kapsamdadır. Bunun sonucu büyüktür: hırsızlık, mala zarar verme, basit yaralama gibi çok sayıda dosya uzlaştırmayla sonuçlanabilir ve çocuk hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir. Bu nedenle soruşturma aşamasında yapılacak ilk kontrollerden biri, fiilin üç yıllık eşiğin altında kalıp kalmadığıdır. Altıncı satır ise ailelerin sıkça sorduğu konuyu netleştirir: tedbirler on sekiz yaşta sona erer, ancak çocuğun rızasıyla eğitimin sürdürülmesi için yirmi yaşa kadar devam edebilir.
Çocuğu Araç Olarak Kullanan Yetişkin
Yazının doğru işaret ettiği “çocuğu suçta kullanan yetişkinlere ağırlaştırma” yönü, iki ayrı hükümde karşılık bulur.
| Hüküm | İçerik |
|---|---|
| TCK m. 37/2 | Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur; kusur yeteneği olmayanları araç olarak kullananın cezası üçte birden yarısına kadar artırılır |
| TCK m. 233 | 7593 ile cezalar artırıldı: birinci fıkra üç aydan iki yıla, ikinci fıkra altı aydan iki yıla, üçüncü fıkra bir yıldan üç yıla |
| m. 233’e eklenen ağırlaştırma | Bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır |
Birinci satır, on iki yaşından küçük çocukların kullanıldığı dosyalarda doğrudan uygulanır ve sıkça atlanır. TCK m. 31/1 uyarınca on iki yaşını doldurmamış çocuğun kusur yeteneği yoktur. Böyle bir çocuğu suçun işlenmesinde kullanan kişi, TCK m. 37/2 uyarınca hem fail sayılır hem cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Üçüncü satır ise 7593’ün getirdiği yeni bir ağırlaştırmadır: aile hukukundan doğan yükümlülüğünü ihlal eden kişi, çocuğun ağır bir suç işlemesine yol açmışsa şikâyet aranmaksızın ve yarıdan iki katına kadar artırılmış cezayla karşılaşır.
Zaman Bakımından Uygulama
Değişiklik 18 Ağustos 2026‘da yayımlandığından, bu tarihten önceki fiiller bakımından lehe kanun değerlendirmesi yapılması gerekir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Fiil 18/8/2026 öncesi | TCK m. 7/2 — lehe olan önceki metin uygulanır; 7593 aleyhe olduğundan geçmişe yürümez |
| Fiil 18/8/2026 sonrası | Yeni metin uygulanır |
| Karşılaştırma yöntemi | İki metin bütün hükümleriyle ayrı ayrı uygulanıp sonuç cezalar karşılaştırılır; karma uygulama yapılamaz |
| Derdest dosyalar | Kesinleşmemiş dosyalarda lehe kanun re’sen gözetilir |
Birinci satır, hâlen derdest olan çok sayıda dosya bakımından belirleyicidir ve dilekçede açıkça ileri sürülmelidir. 7593 ile getirilen düzenleme cezaları ağırlaştırdığından, 18 Ağustos 2026 tarihinden önce işlenmiş fiiller bakımından eski metin uygulanır: 12-15 yaş grubunda tavan yedi yıl, 15-18 yaş grubunda on iki yıl olarak kalır ve yeni dördüncü fıkradaki indirim uygulanmama imkânı gündeme gelmez. Bu nedenle dosyada fiil tarihinin tespiti, yalnızca yaş grubunu değil hangi kanun metninin uygulanacağını da belirler.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK m. 31 değişti mi?
Evet. 8 Ağustos 2026‘da kabul edilip 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7593 sayılı Kanun ile TCK m. 31’deki indirimli ceza süreleri yükseltilmiş ve maddeye yeni bir dördüncü fıkra eklenmiştir.
Çocuk indirimi kaldırıldı mı?
Hayır. İndirim oranları — 12-15 yaş için yarı, 15-18 yaş için üçte bir — olduğu gibi kalmıştır. Değişen, müebbet karşılığı süreli hapis bantları ile mutlak üst sınırlardır.
12-15 yaş grubunda yeni sınırlar neler?
Ağırlaştırılmış müebbet yerine 13 yıldan 18 yıla (önceki: 12-15), müebbet yerine 10 yıldan 12 yıla (önceki: 9-11); diğer cezaların yarısı indirilir ve her fiil için hapis 9 yılı geçemez (önceki: 7 yıl).
15-18 yaş grubunda yeni sınırlar neler?
Ağırlaştırılmış müebbet yerine 19 yıldan 27 yıla (önceki: 18-24), müebbet yerine 15 yıldan 18 yıla (önceki: 12-15); diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için hapis 15 yılı geçemez (önceki: 12 yıl).
Üst sınırlar aşılabilir mi?
Aşılamaz. İndirim sonrası hesaplanan ceza daha yüksek çıksa dahi, 9 yıl ve 15 yıl tavanları emredicidir; ağır suçlarda sonuç ceza fiilen bu tavanlarda belirlenir.
Yeni dördüncü fıkra ne getiriyor?
Belirli suçlarda indirim rejimini hâkimin değerlendirmesine açıyor. Kapsam: kasten öldürme (TCK m. 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (TCK m. 87/2-4).
Hangi ölçütlere bakılıyor?
Dört ölçüt: kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç, suçun işleniş şekli ve mükerrerlik.
15-18 yaş grubunda indirim hiç uygulanmayabilir mi?
Evet — bu ölçütlerden biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak indirim hiç uygulanmayabilir. Önceki düzende bu yaş grubundaki indirim zorunluydu.
12-15 yaş grubu için ne öngörülmüş?
Bu yaş grubu bakımından da ayrı bir düzenleme getirilmiştir; somut dosyada yürürlükteki madde metni esas alınmalıdır.
Savunmamı nasıl kurmalıyım?
Kapsamdaki suçlarda “indirim uygulansın” demek yetmez. Dört ölçütün her biri ayrı ayrı ele alınmalı; çocuğun lehine olgular — tahrik, akran baskısı, ihmal edilmiş aile ortamı, ilk suç olması — sosyal inceleme raporuyla desteklenmelidir.
Kapsam dışındaki suçlarda ne olur?
İndirim zorunluluğu devam eder. Bu nedenle iddianamedeki suç nitelendirmesi ayrıca denetlenmelidir.
Fiilim değişiklikten önceyse hangi metin uygulanır?
TCK m. 7/2 uyarınca lehe olan önceki metin. 7593 cezaları ağırlaştırdığından geçmişe yürümez: 12-15 yaşta tavan yedi yıl, 15-18 yaşta on iki yıl olarak kalır ve yeni dördüncü fıkra gündeme gelmez.
İki metin nasıl karşılaştırılır?
Her iki metin bütün hükümleriyle ayrı ayrı uygulanıp sonuç cezalar karşılaştırılır; karma uygulama yapılamaz. Kesinleşmemiş dosyalarda lehe kanun re’sen gözetilir.
Kaç yaşındaki çocuğun ceza sorumluluğu yoktur?
12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu hiçbir koşulda yoktur (TCK m. 31/1); haklarında kovuşturma yapılamaz, yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
12-15 yaş grubunda sorumluluk otomatik mi?
Hayır. Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ile davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişip gelişmediği ayrıca araştırılır.
Bu nasıl belirlenir?
Sosyal inceleme raporu ile birlikte adli tıp uzmanı, psikiyatrist veya uzman hekim tarafından düzenlenmiş rapor alınması zorunludur. Yetersiz veya gerekçesiz rapora dayanılarak hüküm kurulması bozma sebebidir.
İddianame sosyal inceleme olmadan düzenlenirse?
7593 ile CMK m. 174‘e eklenen hükme göre, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenen iddianame iade sebebidir. İlk kontrol, dosyada raporun bulunup bulunmadığıdır.
Kusur yeteneği yoksa hangi karar verilir?
Beraat değil, “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verilir ve güvenlik tedbiri uygulanır.
Yaş nasıl hesaplanır?
Esas alınan an fiilin işlendiği tarihtir — yargılama tarihi değil. Yaş, fiil tarihinden doğum tarihi çıkarılarak ve tamamlanmış yıl dikkate alınarak hesaplanır; tereddüt hâlinde tespit çocuğun lehine değerlendirilir.
Bir günlük fark önemli mi?
Çok önemli. Fiilin işlendiği tarihte bir gün bile küçük olmak, tamamen farklı bir ceza rejimine tabi olmak demektir. Sınıra yakın dosyalarda gün hesabı titizlikle yapılmalı, gerekiyorsa yaş düzeltme davası açılmalıdır.
Yaş küçüklüğü savunmada ileri sürülmezse ne olur?
Yaş küçüklüğü kamu düzenine ilişkindir; dosyadan anlaşıldığında mahkemece kendiliğinden (re’sen) dikkate alınır.
Çocuk avukat olmadan ifade verebilir mi?
Hayır. Çocuğun istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir; avukatsız alınan ifade hukuka aykırıdır ve delil değeri tartışmalıdır. Baro tarafından ücretsiz müdafi atanır.
Çocuk tutuklanabilir mi?
5395 m. 21: on beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez. Tutuklama her hâlde son çaredir.
Tutuklama yerine ne uygulanır?
Adli kontrol. Çocuklar için ek tedbirler öngörülmüştür: belirlenen çevre sınırları dışına çıkmamak, belirlenen bazı yerlere gidememek, belirlenen kişi ve kuruluşlarla ilişki kurmamak.
Gözaltındaki çocuk nerede tutulur?
Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur.
Çocuk dosyasında uzlaştırma mümkün mü?
Ve kapsam daha geniştir. CMK m. 253: çocuklar bakımından, suçun şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamındadır.
Bunun sonucu ne?
Hırsızlık, mala zarar verme, basit yaralama gibi çok sayıda dosya uzlaştırmayla sonuçlanabilir ve çocuk hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir. İlk kontrollerden biri, fiilin üç yıllık eşiğin altında kalıp kalmadığıdır.
Güvenlik tedbirleri ne kadar sürer?
5395 m. 11: tedbir kararları çocuk on sekiz yaşını doldurana kadar devam eder; eğitim ve öğrenimine devam edebilmesi için rızası alınmak suretiyle yirmi yaşına kadar uzatılabilir.
HAGB’de denetim süresi kaç yıl?
Yetişkinlerde beş yıl, çocuklarda üç yıldır.
7593 HAGB’de bir değişiklik yaptı mı?
Evet. HAGB kararı verilmesi hâlinde yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Ayrıca zararın az olması hâlinde zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.
5395’te terminoloji değişti mi?
Evet — “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirildi ve koruyucu-destekleyici tedbirlerin yanına yönlendirme tedbirleri eklendi.
Çocuk cezasını nerede çeker?
Çocuk eğitimevinde. 7593 ile 5275 m. 15‘te yapılan değişiklikle, kasıtlı suçlarda toplam üç yıl, taksirli suçlarda beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar cezalarını doğrudan çocuk eğitimevinde çeker; kapalıdan ayırma en geç üç ayda bir uzman katılımlı kurul kararıyla yapılır.
İnfazda bir daralma oldu mu?
Oldu. 5275 m. 107/5 uyarınca on beş yaşını dolduruncaya kadar kurumda geçen her günün iki gün sayılması ayrıcalığından, TCK m. 81, 82, 83, 102, 103, 188 ve 220 suçları çıkarılmıştır. Sonuç ceza aynı kalsa da fiilen kurumda geçirilecek süre uzar.
Çocuğu suçta kullanan yetişkin ne ceza alır?
TCK m. 37/2: suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail sayılır; kusur yeteneği olmayanları araç olarak kullananın cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
Bu 12 yaş altı çocuklarda nasıl işler?
TCK m. 31/1 uyarınca on iki yaşını doldurmamış çocuğun kusur yeteneği yoktur; böyle bir çocuğu kullanan kişi hakkında m. 37/2‘deki artırım doğrudan uygulanır.
Aile hukukundan doğan yükümlülüğü ihlal eden ebeveyn?
TCK m. 233‘teki cezalar 7593 ile artırıldı: birinci fıkra üç aydan iki yıla, ikinci fıkra altı aydan iki yıla, üçüncü fıkra bir yıldan üç yıla. Ayrıca bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi hâlinde, şikâyet aranmaksızın ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
Çocukların adli sicil kaydı nasıl tutulur?
Fiili işlediği sırada on sekiz yaşından küçük olanlar hakkındaki kayıtlar ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca soruşturma veya kovuşturma kapsamında ilgili makamlarca istenebilir.
Çocuğun yüksek yararı için doğru savunma önemlidir
Hukukçular Evi Ankara — gizlilik içinde değerlendirme için ulaşın.
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp📚 İlgili Rehberler
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan ve çocuğun üstün yararı esas olduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 7, 31, 37, 81, 82, 87 ve 233; 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (kabul: 8/8/2026; RG: 18/8/2026, 33344); 7571 sayılı Kanun (2025); 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 5, 11, 20, 21 ve 23; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 174, 231 ve 253; 5275 sayılı Kanun m. 15 ve 107; 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu. TCK m. 31’in süreleri 18/8/2026 tarihinde yükseltildiğinden, bu tarihten önceki fiiller bakımından TCK m. 7/2 uyarınca lehe kanun değerlendirmesi yapılmalıdır.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Yatırım Bankası MASAK ve BDDK İncelemesi Altındayken Tahvil, Bono, Kira Sertifikası Yatırımcısı ve Kredi Müşterisi Ne Yapmalı? 2026: TMSF Güvencesi Neden Yok (5411 m.3, m.4, m.60, m.63), Faaliyet İzni Kaldırılırsa Tasfiye ve Sıra Cetveli (5411 m.71, m.106; İİK m.206), MKK Belgesiyle Takip (SPKn m.31/4), Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu (m.31/A), Teminat Yöneticisi (m.31/B), İhraççı ve KAP Sorumluluğu (m.10, m.32), Kira Sertifikasında VKŞ Koruması (m.61), Kredi, Teminat Mektubu ve Takas (İİK m.200; 5411 m.109/4) — Örnek Dilekçeler
- ▸ MASAK İşlemimizi Haksız Yere Durdurdu, Zararımızı Kim Öder? 2026: Şirketler İçin Üç Tazminat Yolu — CMK m.141/1-(j) Elkoyma Tazminatı (Ağır Ceza, CMK m.142 Süreleri), Erteleme Kararında Tam Yargı Davası (AY m.125, İYUK m.12-13), Bankaya Karşı Dava ve 5549 m.10 Sınırı, Kur Farkı, Faiz, Cezai Şart, Alınamayan Kalemler ve Örnek Dilekçe
- ▸ Bir Yatırım Bankasının 2 Milyar TL’lik Swap İşlemi MASAK’a Takıldı: Haber Ne Anlama Geliyor? İki Anlatı, Erteleme Hukuku, Döviz Swapında Takas Riski, Muhabir Hesabı ve Şirketler İçin Dersler (2026)
- ▸ MASAK Kurumsal Dilekçe Seti 2026: Erteleme Süresinde Açıklama, Bankaya İhtarname, Şirket Hesabına Elkoymaya İtiraz, Rapor Süresi Dolan Elkoymanın Kaldırılması (5549 m.17), Bilgi Talebinde Süre Uzatımı, Yaptırım Taramasında Yanlış Eşleşme, Savcılığa Şirket Beyanı, MASAK Raporuna Uzman Mütalaası, KYOK Sonrası İade ve Uyum İhtarına Cevap — 10 Örnek
Bu konuda hukuki destek almak için


