HAGB Değerlendirme Aracı — CMK m.231 (2026)

HAGB, mahkemenin verdiği mahkûmiyet hükmünü askıda bırakır: ceza açıklanmaz, adli sicile işlenmez ve denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa dava düşer. Ancak beş koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir ve bunlardan biri tamamen mahkemenin takdirindedir. Bu araç, hangi koşulun sizde sağlandığını ve hangisinin engel oluşturduğunu tek tek gösterir.

HAGB Koşulları (CMK m.231/6)

Koşullar ikiye ayrılır: objektif koşullar suça ve cezaya, sübjektif koşullar sanığa ilişkindir. Hepsinin bir arada bulunması gerekir.

Sanığın Rızası Artık Aranmıyor

Uygulamada uzun süre HAGB için sanığın kabulü arandı; kabul etmeyen sanık hakkında bu karar verilemezdi. 1 Haziran 2024’ten itibaren bu koşul kaldırılmıştır.

Bugün mahkeme, koşulların oluşup oluşmadığını resen değerlendirir. Ne sanığın ne de başka bir tarafın talepte bulunması gerekir; talep edilmemiş olması HAGB verilmesine engel değildir. Buna karşılık mahkeme, HAGB’yi uygulamama gerekçesini denetlenebilir biçimde açıklamak zorundadır.

Zararın Giderilmesi: Taksit İmkânı Geldi

Koşullar arasında pratikte en sık takılınan madde budur. Zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi gerekir.

7589 sayılı Kanun ile önemli bir esneklik getirildi: zararı derhâl gideremeyen sanık, denetim süresi içinde aylık taksitlerle tamamen giderme taahhüdünde bulunursa bu koşul karşılanmış sayılır. Ödeme gücü sınırlı sanıklar bakımından bu düzenleme belirleyicidir.

Kapsam Dışı Bırakılan Suçlar

Bazı suçlarda ceza iki yılın altında kalsa bile HAGB uygulanamaz:

• Anayasa m.174’te sayılan İnkılap Kanunlarında yer alan suçlar
• Disiplin suçları
• İşkence (TCK m.94), eziyet (TCK m.96) ve kamu görevlisinin kötü muamele suçları — 7589 sayılı Kanun ile eklendi

Son grup, kamu görevlilerinin işlediği belirli suçlarda cezasızlık algısını gidermeye yönelik bir tercihtir.

Denetim Süresi: Beş Yıl, Kesinleşmeden İtibaren

HAGB kararı verilen yetişkin sanık beş yıl süreyle denetime tabi tutulur (CMK m.231/8). Suça sürüklenen çocuklarda bu süre üç yıldır (5395 sayılı Kanun m.23).

Süre, kararın kesinleşmesiyle başlar — karar tarihiyle değil. Karara karşı kanun yoluna başvurulmuşsa kesinleşme tarihi buna göre belirlenir. Bu ayrım, sürenin bitişini hesaplarken aylarca fark yaratabilir.

HAGB Sabıka Kaydı Oluşturur mu?

Hayır. Karar açıklanmadığı sürece ortada bir mahkûmiyet hükmü yoktur; bu nedenle HAGB adli sicile işlenmez ve sabıka kaydında görünmez. Kararlar yalnızca bu karalara özgü ayrı bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlara ancak kanunda sayılan hâllerde erişilebilir.

HAGB kararı, masumiyet karinesini zedeleyecek biçimde yorumlanamaz. Bu karara dayanarak kişi hakkında suç işlediği yönünde adli veya idari bir değerlendirme yapılamaz.

HAGB Kararına Karşı Kanun Yolu: İstinaf

Bu başlık son yıllarda iki kez değişti; eski kaynaklardaki “yalnızca itiraz edilebilir” bilgisi güncel değildir.

Önceki rejimde HAGB kararına karşı yalnızca itiraz yolu öngörülmüş, itiraz mercii dosyayı çoğunlukla usul ve şekil yönünden incelemişti. Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından yapılan yasal düzenlemelerle — en son 7589 sayılı Kanun ile CMK m.231’in beşinci ilâ on dördüncü fıkraları baştan yazılarak — HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açılmıştır.

Başvuru nasıl yapılır?

• Süre: Tefhim veya tebliğden itibaren yedi gün.
• Nereye: CMK m.273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır.
• İnceleme mercii: Hükmü veren mahkemenin bağlı bulunduğu bölge adliye mahkemesinin ilgili ceza dairesi.
• Kapsam: CMK m.231/12 uyarınca karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. Denetim artık şeklî kontrolle sınırlı değildir.
• Temyiz: HAGB kararı bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından ilk derece mahkemesi sıfatıyla verilmişse temyiz yoluna başvurulabilir.

Kanun yolunun kapalı olduğu hâller

Bazı kararlar bakımından istinaf veya temyiz başvurusu mümkün değildir. Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere sonuç olarak belirlenen 15.000 Türk lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri, üst sınırı 500 günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri ve kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere ilişkin HAGB kararları bu kapsamdadır.

Eski tarihli kararlar

Kanun yolu, kararın verildiği tarihte yürürlükte olan usule göre belirlenir. Elinizdeki karar eski tarihliyse, o dönemde geçerli itiraz usulü uygulanmış olabilir. Dosyanızdaki kanun yolu bilgisini kararın “kanun yolu” bölümünden kontrol edin.

HAGB, Erteleme ve Seçenek Yaptırım Farkı

Üç kurum sık karıştırılır. Hepsi cezanın doğrudan infazını engeller ama hukuki sonuçları tamamen farklıdır.

Adli sicile işlenmemesi, HAGB’yi sanık açısından üç kurum arasında en avantajlı hâle getirir: memuriyet, silah ruhsatı, bazı meslek grupları ve ihale katılımı gibi alanlarda sabıka kaydı belirleyicidir. Bu nedenle koşulları taşıyan dosyalarda HAGB öncelikle değerlendirilir.

Hüküm Açıklanırsa Ne Olur?

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi hâlinde askıdaki hüküm açıklanır. Bu, iki cezanın da ayrı ayrı infaz edileceği anlamına gelir: hem askıdaki ceza hem yeni suçun cezası.

Ancak açıklama otomatik değildir. Mahkeme, yeni suça ilişkin mahkûmiyetin kesinleşmesini bekler; ihbar üzerine dosyayı ele alır ve hükmü açıklar. Yeni suçtan beraat edilirse açıklama yapılmaz.

Hüküm açıklandığında sanık, açıklanan hükme karşı olağan kanun yollarına başvurabilir. Yani HAGB kararına karşı kanun yoluna başvurmamış olmak, sonradan açıklanan hükme karşı istinaf hakkını ortadan kaldırmaz.

Sabıka Kaydı Yoksa HAGB Kesin mi?

Hayır — ve bu yaygın bir yanılgıdır. Adli sicilin temiz olması yalnızca beş koşuldan birini karşılar. Diğer dördü de sağlanmalı, üstelik sonuncusu tamamen mahkemenin takdirindedir.

Uygulamada sabıkasız sanıklar hakkında HAGB verilmediği dosyalar bulunur: mahkeme, sanığın duruşmadaki tutumunu, suçun işleniş biçimini veya zararın giderilmemiş olmasını gerekçe gösterebilir. Buna karşılık mahkeme, HAGB’yi uygulamama gerekçesini denetlenebilir biçimde açıklamak zorundadır; soyut ifadelerle geçiştirilen ret kararları kanun yolu incelemesinde bozulabilir.

Tersi de doğrudur: koşulların tamamı sağlandığında mahkeme HAGB’yi kendiliğinden değerlendirmek zorundadır. Talepte bulunulmamış olması, mahkemeyi bu değerlendirmeden kurtarmaz — 1 Haziran 2024 sonrası rıza koşulunun kalkmasıyla bu yükümlülük daha da belirginleşmiştir.

Aracı Kullanırken: Değerlendirmeye Esas Bilgiler

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Beşinci satır güncel bir yeniliktir: zararın tamamının peşin giderilmesi mümkün değilse, taksitle giderilmesine ilişkin taahhüt de değerlendirilebilir. Üçüncü satır ise yeni bir sınırı hatırlatır — işkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele suçları kapsam dışındadır.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Uygun Çıktı, Peki Sonra?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Sekizinci satır çoğu kişinin düşünmediği bir tercihtir: hükmün açıklanmasının geri bırakılması bir beraat kararı değildir; beraat edeceğine inanan sanık, bu kurumun uygulanmasını istemeyerek yargılamanın sürdürülmesini talep edebilir. Yedinci satır ise güncel düzenlemedeki kanun yoludur — karara karşı istinaf yoluna başvurulur.

Konunun tam anlatımı için: HAGB nedir, koşulları nelerdir — güncel çerçeve, denetim süresi ve kanun yolu orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

HAGB için ceza sınırı nedir?

Sonuç cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gerekir. Sınır temel cezaya değil, tüm indirim ve artırımlardan sonraki sonuç cezaya uygulanır.

HAGB için sanığın kabulü gerekir mi?

Hayır. 1 Haziran 2024’ten itibaren rıza koşulu kaldırılmıştır; mahkeme koşulları resen değerlendirir.

Zararı ödeyemiyorsam HAGB alamaz mıyım?

Denetim süresi içinde aylık taksitlerle tamamen giderme taahhüdünde bulunmanız hâlinde bu koşul karşılanmış sayılır.

Denetim süresi ne zaman başlar?

Kararın kesinleşmesiyle başlar; karar tarihiyle değil. Yetişkinlerde beş, suça sürüklenen çocuklarda üç yıldır.

HAGB sabıka kaydına işler mi?

Hayır. Karar açıklanmadığı sürece mahkûmiyet hükmü sayılmaz ve adli sicile kaydedilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Koşulların varlığı somut dosyaya göre mahkemece takdir edilir.