Dava ve Ceza Zamanaşımı Hesaplama Aracı — TCK m.66, m.67, m.68 (2026)

Zamanaşımı hesabında en sık yapılan hata, tek bir tarihe bakmaktır. Oysa soruşturma veya kovuşturmada kesen bir işlem yapılmışsa iki ayrı tarih hesaplanır: son kesmeden itibaren olağan süre ve suç tarihinden itibaren azami süre. Hangisi önce dolarsa dava o gün düşer. Bu araç ikisini birlikte hesaplar.

Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK m.66)

Süre, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir — hükmedilen cezaya göre değil. Seçimlik cezalarda hapis cezası esas alınır.

Süre Ne Zaman Başlar?

Kural, suçun işlendiği gündür. Ancak suçun yapısına göre başlangıç değişir:

Son satır önemli bir korumadır: mağdur çocuk reşit olana kadar süre işlemez. Bu sayede küçükken maruz kalınan suçlarda, mağdurun kendi iradesiyle şikâyet edebileceği yaşa gelmesi beklenir.

Kesilme: Süre Sıfırlanır Ama Sınırsız Değil

TCK m.67/2’de sayılan dört işlem zamanaşımını keser:

• Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi
• Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi
• Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi
• Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi

Kesilme hâlinde süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar. Birden fazla kesme varsa son kesme tarihi esas alınır. Ancak burada kritik bir sınır vardır: kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (TCK m.67/4).

Azami Süre Nasıl İşler?

Sekiz yıllık zamanaşımına tabi bir suçta azami süre on iki yıldır (8 + 4). Kaç kesme olursa olsun, suç tarihinden itibaren on iki yıl dolduğunda dava düşer.

Buna karşılık kesmeler seyrekse, son kesmeden itibaren sekiz yıl geçmesi de tek başına düşme sebebidir. Yargıtay uygulamasında bu iki hesap birlikte yapılır ve erken dolan esas alınır.

Durma Kesilmeden Farklıdır

Durma hâlinde süre geçici olarak işlemez; engel kalktığında kaldığı yerden devam eder. Sıfırlanmaz. TCK m.67/1’e göre durma sebepleri: soruşturma veya kovuşturmanın izin ya da karar alınmasına bağlı olması, başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin bulunması ve kanun gereğince kaçak sayılan sanığın yakalanmasının beklenmesi.

Ceza Zamanaşımı (TCK m.68)

Hüküm kesinleştikten sonra devreye giren süredir: cezanın belirli bir süre içinde infaz edilmemesi hâlinde artık infaz edilemez.

Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır. Türleri farklı cezaları içeren hükümlerde en ağır ceza için öngörülen süre uygulanır.

Çocuklarda Süre Kısalır

Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş, on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında sürelerin yarısı; on beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında üçte ikisi uygulanır. Bu kural hem dava hem ceza zamanaşımında geçerlidir.

Sekiz yıllık bir sürede on iki-on beş yaş grubu için dört yıl, on beş-on sekiz yaş grubu için beş yıl dört ay uygulanır.

Zamanaşımının Sonucu: Düşme Kararı

Dava zamanaşımı dolduğunda mahkeme davanın düşmesine karar verir. Bu bir beraat kararı değildir: suçun işlenip işlenmediği esastan incelenmez, devletin cezalandırma hakkının süre nedeniyle sona erdiği tespit edilir.

Ayrım pratikte önemlidir. Düşme kararı, sanığın suçsuz olduğu anlamına gelmediği gibi tazminat veya vekâlet ücreti bakımından beraatle aynı sonucu doğurmaz. Bu nedenle beraat edeceğine inanan sanık, zamanaşımı dolmadan esas hakkında karar verilmesini isteyebilir — ancak zamanaşımı kamu düzeninden olduğundan mahkeme bunu resen uygulamak zorundadır ve sanığın feragati sonucu değiştirmez.

Şikâyet Süresi ile Karıştırmayın

Zamanaşımı ile şikâyet süresi ayrı kurumlardır ve birlikte işler. Şikâyete bağlı suçlarda mağdurun, fiili ve failini bildiği veya öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süre kaçırılırsa soruşturma yapılamaz — zamanaşımı henüz dolmamış olsa bile.

Tersi de geçerlidir: şikâyet süresinde yapılmış olsa dahi, dava zamanaşımı dolduğunda dava düşer. İki süre birbirinin yerine geçmez.

Şikâyete bağlı olmayan suçlarda savcılık resen soruşturma yapar; orada yalnızca zamanaşımı sınırlayıcıdır.

Uygulamada En Sık Görülen Üç Hata

Zamanaşımı hesabı basit görünür ama üç noktada sistematik olarak yanlış yapılır.

Birincisi, hükmedilen cezaya bakmak. Dava zamanaşımında ölçü, kanunda yazan cezanın üst sınırıdır. Mahkeme iki yıl ceza vermiş olsa bile, suçun kanuni üst sınırı on yılsa süre on beş yıldır. Bu hata özellikle sonuç cezası düşük çıkan dosyalarda zamanaşımının erken dolduğu sanılmasına yol açar.

İkincisi, yalnızca son kesmeye bakmak. Son kesmeden itibaren olağan süre hesaplanır ama suç tarihinden itibaren azami süre de işlemeye devam eder. Uzun süren dosyalarda genellikle azami süre önce dolar ve dava, son kesmeden itibaren süre dolmamış olsa bile düşer.

Üçüncüsü, başlangıç tarihini suç günü saymak. Kesintisiz suçlarda kesinti gerçekleşene, zincirleme suçlarda son fiil işlenene, çocuğa karşı üstsoy tarafından işlenen suçlarda çocuk on sekiz yaşını bitirene kadar süre başlamaz. Yanlış başlangıç, yıllarca sapma yaratır.

Zamanaşımı İşlemeyen Suçlar

Zamanaşımı genel bir kurumdur ancak mutlak değildir. İki grup suçta süre hiç işlemez:

• Soykırım ve insanlığa karşı suçlar. Bu suçlarda ne dava ne de ceza zamanaşımı uygulanır; failin yaşı ve aradan geçen süre sonucu değiştirmez.
• Yurt dışında işlenen ağır suçlar. Kanun’un İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde zamanaşımı uygulanmaz.

İkinci grup, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı işlenen suçları kapsar. Düzenlemenin amacı, yurt dışına çıkarak süre aşımından yararlanmayı engellemektir.

Bunların dışında özel kanunlarda farklı süreler öngörülmüş olabilir. Örneğin bazı vergi ve gümrük suçlarında ya da özel düzenlemelere tabi alanlarda genel sürelerden ayrılan hükümler bulunur; bu nedenle suçun dayandığı kanun metni her zaman kontrol edilmelidir.

Aracı Kullanırken: Başlangıç ve Kesilme Tarihlerini Toplayın

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Üçüncü satır bu hesabın en kritik unsurudur: kesen işlemler süreyi sıfırlar ancak kanuni sürenin yarısının eklenmesiyle bulunan azami süre her hâlde işlemeye devam eder — bu üst sınır dolduğunda dava zamanaşımı gerçekleşir. Dördüncü satır ise durma ile kesilmenin farklı sonuçlar doğurduğunu hatırlatır.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Zamanaşımı Doldu mu?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Beşinci satır bir kolaylık ve bir uyarıyı birlikte taşır: zamanaşımı mahkemece re’sen dikkate alınır, ancak gözden kaçma ihtimaline karşı dilekçeyle ileri sürülmesi yerinde olur. Yedinci satır ise mağdurlar için önemlidir — ceza davasının zamanaşımına uğraması, uğranılan zarar için tazminat isteme hakkını ortadan kaldırmaz.

Konunun tam anlatımı için: dava zamanaşımı süreleri — suça göre süre dağılımı, kesilme ve durma hâlleri orada ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava zamanaşımı süresi neye göre belirlenir?

Suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre; hükmedilen cezaya göre değil. Seçimlik cezalarda hapis cezası esas alınır ve nitelikli hâller de göz önünde bulundurulur.

İfade vermek zamanaşımını keser mi?

Evet. Savcı huzurunda ifade alınması veya sorguya çekilme kesen işlemlerdendir. Kesilmeyle süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar.

Kesme olursa zamanaşımı hiç dolmaz mı?

Dolar. Kesilme hâlinde süre en fazla kanuni sürenin yarısı kadar uzar. Sekiz yıllık bir suçta suç tarihinden itibaren on iki yıl dolduğunda, kaç kesme olursa olsun dava düşer.

Zamanaşımını mahkeme kendiliğinden dikkate alır mı?

Evet. Zamanaşımı kamu düzenindendir; mahkemece resen gözetilir ve yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Özel kanunlarda farklı süreler bulunabilir; durma hâlleri hesaba katılmamıştır.